08/05/2020
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM KHÁI QUÁT CỦA ĐÔNG Y - TÍNH HỆ THỐNG CỦA CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÔNG Y
Đông y là một ngành khoa học thật sự - chúng ta phải khẳng định chân lý này để xua đi định kiến rằng đây chỉ là các loại “thuốc” Sơn Đông mãi võ, đó còn là thể hiện sự tôn kính của mình với các bậc tiền bối đã bỏ bao tâm huyết vì nền Y học cổ truyền nước nhà. Nền y học cổ truyền nước nhà đã trải qua bao thăng trầm vẫn giữ vững được chỗ đứng và Nhà nước ta vẫn không ngừng đưa ra những đề án, quy hoạch trong chiến lược phát triển dược liệu và thuốc từ dược liệu, định hướng đến năm 2030. Bởi vì thực tế cho thấy, cùng với nền Tây y đang phát triển như vũ bão, Đông y vẫn chiếm một vị trí quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe. Việc phân tích đặc điểm chung của nền Đông y sẽ giúp chúng ta có thể hiểu rõ hơn tầm quan trọng của bộ môn khoa học này nói chung và thuốc từ dược liệu ứng dụng trong khám chữa bệnh nói riêng hiện nay.
Đông y học (Oriental medicine) là thuật ngữ chung cho y học cổ truyền ở các nước phương Đông. Oriental Study- Đông phương học cũng là tên một môn học chuyên sâu của nhiều quốc gia trên thế giới, và từ “Oriental” cũng thường xuất hiện trong tên các đơn vị sản xuất thuốc Đông y như Oriental Pharmacetical Company, hay viết tắt là OPC. Nét đặc trưng của văn hóa phương Đông cũng thể hiện rất rõ nét trong Đông y. Lý luận cơ sở của Đông y xây dựng theo quan niệm “người tương ứng với thiên nhiên”:người là phần tử của vũ trụ, sự sống còn và bệnh tật có quan hệ mật thiết với thiên nhiên.
Trong vũ trụ, hai khí âm dương (yin and yang)vận chuyển không ngừng, mà muôn vật được hình thành và tồn tại. Dưới đất có ngũ hành(five phases)là nước (thủy), lửa (hỏa), cỏ cây (mộc), kim loại (kim), đất (thổ) là những yếu tố hình thành nên vật chất. Trên trời có lục khí: gió (phong), lạnh (hàn), mưa ẩm (thấp), nắng (thử), khô (táo), nóng (hỏa). Sáu khí này chuyển vận luôn luôn tạo nên trạng thái thay đổi của thời tiết 4 mùa. Sự sinh tồn của con người cũng như của muôn vật đều phụ thuộc vào các yếu tố thiên nhiên: ngũ hành, lục khí.
Con người bẩm sinh do tinh huyết của cha mẹ, được nuôi dưỡng và bồi đắp không ngừng với 2 khí âm dương bên ngoài: hít thở không khí của khí trời (khí dương) và ăn uống các vật chất sản sinh từ đất (khí âm) mà tồn tại. Những yếu tố này tạo nên nguồn dinh dưỡng của toàn thân và chức năng sinh lý của ngũ tạng, lục phủ(Five viscera and six bowels).
Ngũ tạng là Can, Tâm, Tì, Phế, Thận (nôm na có thể xem tương ứng với gan, tim, lá lách, phổi và thận); Lục phủ là Đởm, Tiểu tràng, Vị, Đại tràng, Bàng quang và Tam tiêu (tương ứng với mật, ruột non, dạ dày, ruột già, bàng quang và 3 trung tâm năng lượng). Lưu ý tạng tượng của Đông y chỉ là lý thuyết (thiên về chức năng), không phải là những bộ phận cơ thể theo giải phẫu học (anatomy) của y học hiện đại. Ví dụ như tạng thận (kidney) không phải là quả thận (như đã nói ở trên) mà gồm có thận âm, thận dương, thận khí và cả một hệ thống kinh mạch liên quan đến thận. Vì vậy bệnh nhân bị thận suy khá nặng (tiểu đêm, tiêu chảy, đau lưng, di tinh (seminal emission), hoạt tinh (spermatorrhea), đau nhức khớp xương, nhức đầu, ù tai...) nhưng có thể kết quả chụp quang cho thấy quả thận không có vấn đề gì.
Con người là một vũ trụ thu nhỏ. Mối liên hệ mật thiết giữa con người và thiên nhiên thể hiện mối quan hệ giữa ngũ tạng, lục phủ và ngũ hành, lục khí:
Ngũ tạng, lục phủ biến hóa và chuyển vận Khí Huyết nuôi dưỡng toàn thân.Các Tạng đều giữ Tinh để trữ ở thận. Tinh sung vào tủy, tủy dồn về não.
Thần được chứa trong Tâm và các tạng đều có chức năng về hoạt động tinh thần: Can chủ mưu toan, tính toán nhưng hay tức giận; Tâm chủ vui mừng nhưng cũng kinh cuồng; Tì chủ suy nghĩ nhưng hay lo lắng; Phế chủ thương tiếc nhưng hay buồn sầu; Thận có chí bền nhưng hay run sợ.
Đặc biệt, các tạng phủ đều liên lạc với các bộ phận của cơ thể từ đầu não đến tay chân bằng mạng lưới của hệ kinh lạc.Kinh lạc(meridian and collateral) là nơi tuần hoàn của khí huyết để nuôi dưỡng toàn thân, duy trì hoạt động bình thường của cơ thể nhưng cũng là đường mà các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài (ngoại tà) sử dụng để xâm nhập vào các Tạng Phủ.
Chính vì sự liên lạc chặt chẽ giữa các bộ phận cơ thể, tạng phủ và kinh lạc nên thông qua biểu hiện mạch tượng ở hai tay, có thể biết tình hình sinh lý, bệnh trạng của các tạng phủ và cơ thể, làm cơ sở cho việc chẩn đoán để trị bệnh. Đây là phép Thiết một trong 4 phép xác định bệnh của Đông y (tứ chẩn): Vọng chẩn (Inspection– nhìn), Văn chẩn (Listening and smelling examination – nghe, ngửi),Vấn chẩn (Inquiry- hỏi) và Thiết chẩn (Palpation-sờ nắn, bắt mạch).
Bệnh là do sự thiên lệch của âm dương trong cơ thể kết hợp với nhân tố bên ngoài, gây trở ngại cho công năng chuyển hóa của tạng phủ, khí huyết. Do đó, xác định phương hướng trị bệnh là loại trừ các nhân tố gây bệnh và điều bổ tạng phủ, khí huyết hư yếu để lập lại trạng thái ban đầu của cơ thể. Trước đây khi thấy các Bác sĩ Y học cổ truyền kê đơn không theo một phác đồ điều trị chuẩn nào, tuy ghi chẩn đoán giống nhau nhưng toa thuốc từng thầy lại kê khác nhau, chúng ta dễ hoài nghi về hệ thống lý luận chẩn đoán và điều trị trong Đông y. Tuy nhiên khi kiên nhẫn đào sâu tìm hiểu bằng một thái độ học hỏi nghiêm túc, khách quan, rõ ràng cũng như các môn khoa học khác, Đông y đã xây dựng cho riêng mình một hệ thống lý luận nền tảng ngày càng hoàn thiện với rất nhiều phân ngành được chuyên môn hóa cao.
Đông y hầu hết sử dụng thuốc có nguồn gốc thiên nhiên, và tích lũy nhiều kinh nghiệm về nguồn gốc, thu hái, chế biến, tác dụng, hiệu quả và các ứng dụng của thuốc Y học cổ truyền. Đó chính là nhánh Đông dược học (Oriental pharmacy) mà hiện được xem là một trong những nét độc đáo của Y học cổ truyền và đang phát triển mạnh, không chỉ ở các nước Đông Á mà còn lan khắp các châu lục khác trên thế giới.
Thầy thuốc rất coi trọng Âm dương trong chẩn đoán bệnh.Trong biện chứng chẩn đoán bệnh, người thầy thuốc ưu tiên phân biệt 4 cặp cương lĩnh (thường gọi là Bát cương- Eight principles): âm dương, biểu lý (bên ngoài, bên trong), hàn nhiệt, hư thực.
Đối với Đông y, nhắc đến Âm dương thì không thể không gắn liền học thuyết Ngũ hành. Âm Dương nói về mâu thuẫn đối lập của Khí(yếu tố cơ bản hình thành vũ trụ) còn Ngũ hành giải thích về sinh khắc của Khí.
Xây dựng mối liên hệ tạng phủ với các bộ phận khác của cơ thể và tương hợp với ngũ vị và ngũ sắc, Đông y có thể đưa ra những kiến giải về triệu chứng học ứng dụng điều trị mà Tây y không giải thích được.
Nhiều kỹ thuật và liệu pháp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe trong Đông y được giới y học đánh giá cao và Tây y cũng thường phối hợp chúng trong quá trình điều trị phục hồi. Ở Việt Nam, có thể liệt kê một số sách Đông y chuyên nghiên cứu về lĩnh vực này như Phương pháp dưỡng sinh (Nguyễn Văn Hưởng), Khí công (Hoàng Bảo Châu), Xoa bóp dân tộc (Hoàng Bảo Châu, Trần Quốc Bảo), Thuốc Nam châm cứu (Viện Đông y), Nhĩ châm, thủy châm, mai hoa châm (Nguyễn Xuân Quang – Nguyễn Tài Thu)…Tuy nhiên có thể nói một trong những nét độc đáo nhất của Đông y là cách sử dụng thuốc. Đông y hầu như chỉ sử dụng thuốc có nguồn gốc tự nhiên,lý luận dược tính, hiệu quả của từng vị, phối hợp thành một bài thuốc hoàn chỉnh và luôn biện chứng dựa trên tình trạng từng bệnh nhân cụ thể.Đông dược học(Oriental pharmacy)hình thành rất sớm so với các phân ngành khác của Đông y và ngày càng phát triển mạnh mẽ, dựa trên sự bùng nổ của kỷ nguyên khoa học kỹ thuật hiện nay.
Nguồn: Theo https://opcpharma.com/
-----
Nhà thuốc đông y gia truyền
Địa chỉ: Xã Lập Chiệng, Kim Bôi, Hòa Bình
Hotline: 0466.717.722/ 0969.234.458
* Website: https://bachthaoduong.com/
* Email: bachthaopharma@gmail.com