13/09/2016
NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, DIỄN BIẾN, … CỦA BỆNH GOUT
I. Nguyên nhân gây ra bệnh Gout (Gút):
Bệnh gout bị gây ra do quá nhiều axit uric trong máu (còn gọi là đa axit uric): Trên 420μmol/L (ở nam) hay 380μmol/L (ở nữ).
Nguyên nhân chính của chứng đa axit uric đôi khi không phát hiện được, mặc dù các yếu tố di truyền dường như cũng có ảnh hưởng.
Khi mức axit uric trong máu quá cao, axit uric kết tủa thành các tinh thể Urat (dài hình kim, đầu nhọn) tích tụ trong khớp xương. Bệnh gout hình như bộc phát không có nguyên nhân cụ thể, hoặc gây ra do:
Những điều kiện liên quan đến chế độ ăn và trọng lượng cơ thể như:
– Béo phì (14kg trên mức cân lý tưởng).
– Uống rượu, nhất là bia, từ mức trung bình đến rất nhiều (trên 2 ly/ngày đối với nam, 1 ly đối với nữ).
– Chế độ ăn nhiều thịt và đồ biển (chứa nhiều purine), chế độ ăn kiêng rất ít ca-lô-ri.
Trị liệu có thể làm tăng mức tập trung axit uric như:
– Thường dùng aspirin hay niacin (1 – 2 viên/ngày).
– Thuốc làm giảm lượng muối và nước trong cơ thể (như thuốc xổ tiểu làm giảm huyết áp).
– Trị liệu làm tế bào chết nhanh chóng (ví dụ, xạ trị điều trị ung thư).
– Thuốc khống chế hệ miễn nhiễm dùng để ngăn cơ thể không phản ứng với 1 bộ phận ghép.
Những gì làm tăng nguy cơ bị bệnh?
Những yếu tố dưới đây (ngoài những gì đã nêu ở phần “nguyên nhân”) có thể hoặc là gây ra đa axit uric hoặc làm khớp dễ bị đóng axit uric:
– Nam (40 – 50 tuổi); nữ sau mãn kinh.
– Tiền sử gia đình bị bệnh gout (nguy cơ 20%), thường bị mất nước, tổn thương khớp, xơ vữa động mạch, bệnh tim, tiểu đường, cao cholesterol (mỡ trong máu), hẹp động mạch, …
II. Triệu chứng của bệnh Gout:
Bệnh gout thường phát ra sau 1 số năm tích tụ tinh thể axit uric trong khớp và các mô bao quanh. Triệu chứng bao gồm: nóng, đau, sưng và rất mềm ở 1 khớp, thường là 1 ngón chân cái. Triệu chứng này gọi là podagra.
Cơn đau bắt đầu trong đêm và nhiều đến mức chỉ cần tấm drap trải giường chạm nhẹ vào cũng đau không chịu nổi.
Sự khó chịu tăng nhanh, kéo dài mấy giờ trong đêm rồi giảm trong 2 – 7 ngày sau đó.
Khi cơn đau gout giảm, lớp da quanh khớp bị đau có thể tróc ra hay ngứa.
Các triệu chứng khác có thể gồm:
– Da rất đỏ hay hơi tím quanh khớp bị đau, có vẻ bị nhiễm trùng.
– Sốt, cử động khớp hạn chế.
Triệu chứng gout thay đổi:
– Triệu chứng có thể có sau 1 cơn bệnh hay giải phẫu.
– Một số người có thể không bị gout với những cơn đau mà là gout mãn tính. Gout mãn tính ở những người lớn tuổi có thể ít đau hơn và có thể bị nhầm với các loại viêm khớp khác.
– Bệnh gout có thể xuất hiện như những cục trên bàn tay, khuỷu tay, hay tai. Có thể không có những triệu chứng thông thường.
Đến lúc bạn thấy những triệu chứng của gout, thì axit uric đã tích tụ trong máu, và kết tủa axit uric đã có trong 1 hay nhiều khớp rồi.
Ngón chân cái thường bị nhất; tuy nhiên, khớp bàn chân, mắt cá, đầu gối, cổ tay, ngón tay và khuỷu tay cũng có thể bị. Sưng túi dịch đệm các cơ có thể thấy, nhất là ở khuỷu tay và đầu gối.
III. Diễn biến của bệnh Gout:
Những cơn đau nhẹ có thể ngưng sau vài giờ hay kéo dài 1 – 2 ngày. Những cơn đau này thường bị chẩn đoán sai là “bong gân” dù rằng không bị tổn thương nặng hay vận động quá nhiều.
Cơn đau nặng có thể kéo dài đến nhiều tuần, đau có thể đến cả tháng.
Đa số những người bị cơn đau thứ nhì trong vòng 6 tháng đến 2 năm sau lần thứ nhất, nhưng khoảng cách giữa những cơn đau có thể là nhiều năm. Nếu không chữa trị, khoảng cách sẽ giảm theo thời gian. Tuy nhiên, một số người không bao giờ bị đau lần 2.
Bệnh gout có 4 giai đoạn:
– Giai đoạn 1: Độ uric trong máu cao (không triệu chứng).
– Giai đoạn 2: Viêm khớp cấp tính.
Các tinh thể axit uric bắt đầu tích tụ trong chất dịch ở khớp, thường là 1 khớp (phổ biến nhất là ngón chân cái) và cơ thể phản ứng sưng đột ngột đó là cơn đau gout.
Khoảng 10 – 25% người bị gout sẽ bị sỏi thận.
Khoảng 10 – 40% người bị gout có sỏi thận trước khi bị cơn đau khớp.
Sau cơn đau, khớp bị đau và các mô xung quanh cảm thấy bình thường trong vòng vài ngày cho đến khi bị lần tiếp theo, thường xảy ra trong vòng 2 năm.
– Giai đoạn 3: Đau cách khoảng.
Nếu bạn đã từng bị cơn đau gout, bạn rất có thể bị 1 cơn nữa.
Ở bệnh này, bạn không thấy triệu chứng trong thời gian giữa 2 lần đau.
Ở nhiều người, giai đoạn này tiến triển chậm khi các cơn đau xảy ra thường xuyên hơn. Những cơn sau có thể đau hơn, lâu hơn và ở nhiều khớp hơn.
– Giai đoạn 4: Gout mãn tính.
Nếu triệu chứng gout tái đi tái lại mà không điều trị trong 10 năm hay lâu hơn, chúng có thể trở thành mãn tính và thường tấn công nhiều khớp hơn. Có thể không còn khoảng cách giữa các cơn đau. Giai đoạn này thường bị nhầm với các dạng viêm khớp khác, nhất là viêm xương khớp.
Đến lúc này, đã đủ tinh thể axit uric tích tụ trong cơ thể để tạo thành những cục trông giống phấn bảng gọi là tophi. Khi ở dưới da, những cục này thường cứng và chạy tới chạy lui. Lớp da trên đó có thể mỏng và đỏ. Những cục tophi sát da có thể có màu kem hay vàng.
Ban đầu, các cục tophi thường thấy ở hay gần khuỷu tay, trên ngón tay, ngón chân, hay trên vành ngoài của tai.
Nếu tình trạng cứ tiến triển mà không chữa trị, cục tophi có thể xuất hiện ở lớp sụn của tai hay các mô quanh khớp (túi dịch, dây chằng và gân), gây đau đớn, sưng, đỏ, nóng (viêm). Có thể tàn tật, cũng như sụn và xương bị hủy hoại.
May thay, những tấn công trong cách điều trị sớm đã làm cho giai đoạn này ít xảy ra.
IV. Các biến chứng của bệnh Gout:
Khi bị mắc bệnh mà điều trị không đúng hoặc không được điều trị bệnh để lại những biến chứng, có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề, thậm chí tử vong. Có 4 loại biến chứng của gout.
– Loại biến chứng thứ nhất: Liên quan đến tổn thương xương khớp đó là tình trạng hủy hoại khớp, đầu xương, làm bệnh nhân tàn phế. Các hạt tôphi bị loét vỡ, khiến vi khuẩn xâm nhập vào trong khớp gây viêm khớp nhiễm khuẩn, nhiễm khuẩn huyết.
– Loại biến chứng thứ hai: Liên quan tổn thương thận như sỏi thận, thận ứ nước ứ mủ, suy thận, tăng huyết áp, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, …
– Loại biến chứng thứ ba: Liên quan đến chẩn đoán nhầm, bệnh thường chẩn đoán nhầm với viêm khớp nhiễm khuẩn và được điều trị bằng rất nhiều loại kháng sinh khác nhau, và có nguy cơ bị dị ứng thuốc kháng sinh, thậm chí có thể gây tử vong. Một trong những chẩn đoán nhầm khác là viêm khớp dạng thấp. Từ đó dẫn đến điều trị tràn lan bằng các thuốc chống viêm, với hậu quả là biến chứng lao, loãng xương, gãy xương, đái tháo đường, tăng huyết áp.
– Loại biến chứng thứ tư: Liên quan đến tai biến do dùng thuốc, ngay cả khi chẩn đoán đúng, việc điều trị gout cũng có thể gây nên tai biến. Các thuốc chống viêm không có thể gây tổn thương nhiều cơ quan như máu, thận, tiêu hóa, dị ứng.
V. Phòng tránh bệnh Gout:
Có thể phòng tránh được bệnh gout bằng việc thực hiện một chế độ ăn uống sinh hoạt lành mạnh và khoa học. Vì ăn uống bừa bãi là một yếu tố thúc đẩy làm xuất hiện bệnh và làm bệnh tái phát. Các nguyên tắc vệ sinh ăn uống đối với bệnh nhân gout là chế độ ăn giảm đạm, giảm mỡ, giảm cân (nếu béo phì) và uống nhiều nước (khoảng 1,5 – 2 lít nước/ngày), đặc biệt là nước khoáng kiềm (để tăng cường bài tiết acid uric qua nước tiểu).
– Thứ nhất, lượng thịt ăn hàng ngày không nên quá 15g, đặc biệt cần tránh ăn phủ tạng động vật (lòng lợn, tiết canh, gan, thận, óc, dạ dày, lưỡi, …), các loại thịt đỏ (thịt trâu, bò, chó, dê), các loại hải sản (tôm, cua, cá béo). Có thể ăn trứng, sữa, phomat, thịt trắng như thịt gia cầm, cá nạc.
– Thứ hai là nên ăn thêm ngũ cốc, bánh mì trắng.
– Thứ ba là ăn nhiều rau xanh, cà rốt, bắp cải, hoa quả.
– Thứ tư là cần tránh ăn những thức ăn chua như nem chua, dưa hành muối, canh chua, hoa quả chua, uống nước chanh, … vì chính những chất chua lại làm bệnh nặng hơn.
– Thứ năm là về các đồ uống. Bệnh nhân cần bỏ rượu, kể cả rượu vang, rượu thuốc.
Bệnh nhân gout cần có chế độ sinh hoạt điều độ, làm việc nhẹ nhàng, tránh mọi mỏi mệt cả về tinh thần lẫn thể chất như tránh lạnh, lao động quá mức, chấn thương, stress, … Ngoài ra, bệnh nhân gout cần tránh dùng một số loại thuốc có thể làm tăng acid uric máu như các thuốc lợi tiểu, corticoid, aspirin.
