
06/06/2025
CHIẾN LƯỢC VÀ KỸ THUẬT DẠY TRẺ TỰ KỶ CHỦ ĐỘNG GIAO TIẾP
🚳 Cảnh báo sai lầm thường gặp
❌ Dạy trẻ “lặp lại lời người lớn” → không giúp phát triển giao tiếp chủ động
❌ Cho mọi thứ trước khi trẻ yêu cầu → tước mất cơ hội giao tiếp
❌ Dạy kỹ năng giao tiếp tách biệt hoàn toàn khỏi đời sống → trẻ không biết áp dụng
✅ Giao tiếp phải được thiết kế vào dòng sinh hoạt hàng ngày, có thật, có nghĩa, có người tương tác.
1️⃣ Đặt lại câu hỏi bài trước: Chúng ta đang dạy “nói” hay dạy “giao tiếp”?
Nhiều người lầm tưởng rằng “trẻ tự kỷ chậm nói” thì chỉ cần dạy nói. Nhưng sự thật phức tạp hơn: nhiều trẻ có thể phát âm, đọc từ, nhắc lại câu – mà vẫn không biết dùng lời để giao tiếp có mục đích.
👉 Giao tiếp chủ động là khi trẻ:
✅ Hiểu được mình muốn gì, cần gì
✅ Chủ động chia sẻ, yêu cầu, hỏi, từ chối, mời gọi, thể hiện cảm xúc – với người khác
✅ Biết rằng: người đối diện là “người bạn cùng tương tác”, không phải “đối tượng phản ứng”
Đó là lý do, mục tiêu then chốt không phải “học nói nhanh”, mà là học giao tiếp có động cơ, có mục đích, có kết nối xã hội.
2️⃣ Tư duy chiến lược: 3 trụ cột của giao tiếp chủ động
(1) Giao tiếp phải có LÝ DO
Không ai giao tiếp vì bị bắt buộc. Trẻ cũng vậy.
Hãy luôn tự hỏi: “Trẻ có cần ta không? Trẻ có lý do để gọi tôi không? Trẻ có điều gì cần chia sẻ không?”
(2) Giao tiếp là HÀNH ĐỘNG XÃ HỘI
Nói từ một mình không phải giao tiếp. Giao tiếp cần người đối diện, phản hồi và cùng chia sẻ trải nghiệm.
👉 Cần tạo tình huống mà trẻ cần bạn để hành động xảy ra.
(3) Giao tiếp là QUÁ TRÌNH – không phải sản phẩm
Không phải học được 10 từ là xong. Trẻ cần được nhúng trong dòng chảy tương tác hàng ngày, để học dần từ lý do – đến phương thức – đến phản hồi.
3️⃣ Phương pháp cốt lõi: Hướng về giao tiếp chủ động
✅ Dạy bằng mô hình bộ 3: Người – Vật – Hành động có chủ đích
Thay vì tập trung dạy từ rời rạc, hãy tạo tình huống:
- Trẻ muốn cái gì đó (Ví dụ: b**g bóng)
- Bạn giữ nó (trẻ cần bạn)
- Bạn chờ trẻ ra tín hiệu (trẻ đưa tay, nhìn, ra hiệu, nói)
- Bạn phản hồi ngay (thổi bóng, đưa b**g bóng)
⏩ Lặp lại liên tục – trẻ hiểu: “Giao tiếp là cách để mình có được thứ mình muốn”.
4️⃣ Kỹ thuật cụ thể & cách vận dụng tại nhà, trường học
(1) Kỹ thuật “Cố ý quên”
Ẩn bớt một phần thông tin quan trọng trong hoạt động: Ví dụ: đưa sữa nhưng không mở nắp, đưa đồ chơi không pin, gắn khối hình sai chỗ.
Chờ trẻ ra tín hiệu: Trẻ sẽ phải nhờ, ra hiệu, gọi bạn → cơ hội giao tiếp.
✅ Dùng trong: giờ ăn, chơi xếp hình, hoạt động nhóm.
(2) Kỹ thuật “Giao tiếp bị trì hoãn”
- Khi trẻ nhìn bạn → hãy chờ vài giây trước khi giúp
- Không đoán trước nhu cầu → tạo cơ hội để trẻ tự diễn đạt
✅ Giúp trẻ học cách chủ động khởi xướng.
(3) Kỹ thuật “Mở rộng ngôn ngữ”
- Nếu trẻ nói: “Bánh” → bạn nói: “Con muốn bánh à?”
- Nếu trẻ chỉ ra hiệu → bạn nói thay bằng câu đầy đủ
✅ Trẻ học cấu trúc ngôn ngữ qua tương tác thực tế.
((4) Dạy dùng công cụ hỗ trợ giao tiếp (AAC)
- Sử dụng PECS, cử chỉ, bảng tranh hoặc thiết bị phát giọng
➡️ Dạy theo giai đoạn logic:
1. Yêu cầu vật mong muốn
2. Chọn lựa
3. Trả lời câu hỏi
4. Chủ động khởi xướng
- Không lo trẻ “lười nói” vì dùng tranh – Khoa học đã chứng minh AAC tăng khả năng nói về sau.
Lưu ý: Dành cho trẻ chưa có ngôn ngữ nói rõ ràng.
(5) Lặp từ khóa xuyên suốt hoạt động
- Chọn 3–5 từ khóa chính/ngày (VD: “con muốn”, “giúp con”, “xong rồi”, “chơi nữa”, “dừng lại”)
- Lặp đi lặp lại trong mọi tình huống, cả ở nhà và lớp
✅ Trẻ học được cách dùng từ trong ngữ cảnh thực.
(6) Dùng “kịch bản giao tiếp” ngắn – lặp lại
- Tạo đoạn hội thoại mẫu dễ nhớ:
Ví dụ:
Cô: “Con muốn gì?”
Trẻ: “Con muốn chơi ô tô”
Cô: “Được rồi, ô tô đây!”
- Lặp lại mỗi ngày trong giờ quen thuộc (ăn, chơi, dọn đồ)
✅ Giúp trẻ dễ ghi nhớ và sử dụng trong các tình huống tương tự.
Tóm lại: Dạy trẻ giao tiếp chủ động không phải dạy nói, mà là dạy sống có kết nối,
Giao tiếp là cầu nối giữa trẻ và thế giới. Với trẻ tự kỷ, việc dạy giao tiếp chủ động không thể trì hoãn, cũng không thể dạy kiểu cơ học, mà cần bắt đầu từ nhu cầu thực, tình huống sống, và kết nối cảm xúc thực sự. Cha mẹ và giáo viên chính là những “người dẫn dắt tương tác” đầu tiên. Dù trẻ có ngôn ngữ hay chưa, vẫn có thể học giao tiếp nếu người lớn kiên trì, sáng tạo và hiểu đúng bản chất của giao tiếp.
Sáng ngày 6/6/2025
TS Đỗ Thị Thảo. =============================
TRUNG TÂM CAN THIỆP SỚM TRẺ TỰ KỶ HY VỌNG HOÀI ĐỨC
⛳️ Ngã 4 Sơn Đồng - Hoài Đức - TP
☎️ 0328959590
̂m_can_thiệp_sớm_Hi_ Vọng.
#