24/04/2020
CAN THIỆP SỚM GIÚP TRẺ KHẮC PHỤC CHỨNG NHẠI LỜI
Nam là một bé trai 3,5 tuổi, trông rất khôi ngô và đáng yêu. Khi đến thăm khám, điều gia đình cảm thấy lo lắng là trẻ biết, hiểu và đáp ứng được các yêu cầu đơn giản, quen thuộc, hàng ngày và đã nói được câu. Tuy nhiên trẻ thường nói nhại lại lời nói của người khác thay vì trò chuyện, trao đổi thông tin qua lại với họ.
Khi làm việc cùng trẻ và gia đình, bác sĩ và nhà tâm lý cũng nhận thấy những khó khăn về ngôn ngữ ở trẻ, đặc biệt là vấn đề nhại lời. VD như khi gọi tên “Nam ơi”, trẻ nhắc lại luôn “Nam ơi” mà chưa biết trả lời là “Dạ”. Hay khi người lớn nhắc trẻ chào hỏi người trẻ đang gặp gỡ, tiếp xúc, trẻ sẽ nhắc lại luôn cả câu nói mà người lớn vừa nói trước đó mà chưa biết nói lời chào phù hợp với tình huống trẻ đang giao tiếp, ví dụ khi bố/mẹ nhắc trẻ “Chào cô đi”, trẻ sẽ nói “Chào cô đi” mà chưa biết nói câu “Chào cô ạ/Con chào cô”. Hoặc khi cô hỏi trẻ các câu hỏi như “Nam chơi bóng không? Nam ăn bánh không? Nam uống sữa k?... thì trẻ sẽ nhắc lại y nguyên câu hỏi của nhà tâm lý mà chưa biết đưa ra câu trả lời là Có hay Không theo nhu cầu của bản thân mình. Còn rất nhiều trường hợp khác trong đời sống hàng ngày, trẻ chưa biết cách đưa ra những phản hồi phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp và thường nói nhại lại lời người lớn.
Nhại lời là một trong những quá trình có thể bắt gặp ở nhiều trẻ nhỏ đang trong giai đoạn phát triển ngôn ngữ. Tuy nhiên, với những trẻ phát triển bình thường, giai đoạn này thường xuất hiện ở lứa tuổi bắt đầu học nói và diễn ra trong một khoảng thời gian rất ngắn. Điều quan trọng là các trẻ này gần như không cần tới sự tác động từ phía người lớn để vượt qua giai đoạn này vì trẻ có khả năng tự bắt chước, tự học hỏi, tự điều chỉnh theo người lớn. Còn đối với những trẻ có nhu cầu đặc biệt như Nam thì việc can thiệp là rất cần thiết và nó là cả một quá trình mà gia đình, nhà chuyên môn cùng đồng hành để hướng dẫn, giúp đỡ trẻ. Cụ thể, nhà tâm lý đã cùng gia đình đánh giá độ tuổi phát triển của trẻ trên nhiều lĩnh vực so với tuổi thực của trẻ. Từ đó, xây dựng một chương trình can thiệp cho Nam với những mục tiêu cụ thể về mặt nhận thức, ngôn ngữ - giao tiếp và tương tác xã hội. Trong đó, chú trọng đến các bài tập tăng cường giao tiếp mắt, các kỹ thuật giảm nhại lời như nói ngắn gọn để trẻ hiểu yêu cầu, phát triển kỹ năng nghe – hiểu, phát triển vốn từ cho trẻ và làm mẫu lời nói để trẻ chú ý quan sát thực hiện theo.
Sau khoảng 3 tháng, với sự can thiệp tích cực từ phía nhà chuyên môn và gia đình cùng với sự cố gắng của trẻ, các mục tiêu can thiệp đã đạt được kết quả như mong đợi. Trẻ đã biết cách giao tiếp trong tình huống xã hội quen thuộc, trẻ không còn nhại lời, nói vuốt đuôi theo người lớn. Trẻ biết đáp lại khi được gọi tên, chủ động đưa ra lời chào với người lớn, biết gọi người lớn để thể hiện nhu cầu/ nhờ sự giúp đỡ, biết đưa ra sự lựa chọn của bản thân,…
Mong là với những trường hợp trẻ có khó khăn trong quá trình phát triển như bạn Nam sẽ được hỗ trợ, giúp đỡ, hướng dẫn và can thiệp tích cực để trẻ có thể hòa nhập với môi trường sống xung quanh mình.
NTL Diễm Trần
* Tên trẻ đã được thay đổi
--------------------------
🏡Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học Tâm lý - Giáo dục (PPRAC) - số 3, ngõ 259/5, phố Vọng, Hai Bà Trưng, Hà Nội.
☎️ 0343635154 - 0942190785