Phòng khám Nội-Nhi BS Tuấn Điệp

01/05/2026

https://www.facebook.com/share/p/1CUQSXTqdr/

SUY GIÁP: BỆNH DỄ BỊ BỎ SÓT, NHƯNG HOÀN TOÀN CÓ THỂ KIỂM SOÁT TỐT

- Bác sĩ chuyên khoa II. Phạm Thị Mỹ Thuần -

Bệnh nhân nữ, 45 tuổi đến khám vì nhiều tháng nay luôn cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ, tăng cân dù ăn không nhiều, da khô, rụng tóc, hay quên và giảm tập trung. Bệnh nhân nghĩ mình bị stress, tiền mãn kinh, chị còn được khuyên đi khám tâm lý vì cảm giác chậm chạp, buồn bã, thiếu năng lượng kéo dài.

Kết quả xét nghiệm lại cho thấy: TSH tăng cao, FT4 giảm. Chẩn đoán cuối cùng là suy giáp.

Đây là một tình huống không hiếm gặp trong thực hành nội tiết. Suy giáp không phải lúc nào cũng xuất hiện rầm rộ. Bệnh có thể bắt đầu âm thầm bằng những triệu chứng: mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, tăng cân, phù nhẹ, da khô, rụng tóc, rối loạn kinh nguyệt, giảm trí nhớ, giảm tập trung, buồn ngủ, thậm chí biểu hiện giống trầm cảm.

Điều đáng nói là: suy giáp dễ bị bỏ sót, nhưng nếu được chẩn đoán đúng và điều trị đúng, đa số người bệnh có thể sống khỏe mạnh, làm việc bình thường và duy trì chất lượng cuộc sống tốt.

1. Tuyến giáp nhỏ, nhưng ảnh hưởng đến cả cơ thể

Tuyến giáp sản xuất hormon giáp, chủ yếu là T4 và T3. Đây là những hormon tham gia điều hòa chuyển hóa năng lượng, nhịp tim, thân nhiệt, tiêu hóa, da – tóc, hoạt động thần kinh, sinh sản và phát triển não bộ thai nhi.

Khi tuyến giáp hoạt động kém, cơ thể giống như một cỗ máy bị giảm tốc: nhịp tim chậm hơn, chuyển hóa chậm hơn, tiêu hóa chậm hơn, phản xạ và tư duy cũng có thể chậm hơn. Vì vậy, suy giáp không chỉ là một con số xét nghiệm bất thường, mà là một rối loạn nội tiết có thể ảnh hưởng đa cơ quan.

2. Vì sao lại bị suy giáp?

Nguyên nhân thường gặp nhất của suy giáp ở người trưởng thành là viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto. Khi đó, hệ miễn dịch nhận nhầm tuyến giáp là đối tượng cần tấn công, gây viêm mạn tính và làm tuyến giáp giảm dần khả năng sản xuất hormon.

Ngoài Hashimoto, suy giáp còn có thể gặp sau phẫu thuật cắt tuyến giáp, sau điều trị iod phóng xạ, sau xạ trị vùng cổ, do thiếu iod kéo dài, do một số thuốc như amiodaron, lithium, thuốc ức chế miễn dịch/checkpoint inhibitors, hoặc trong một số bệnh lý tuyến yên – vùng dưới đồi.

Ở Việt Nam, một nhóm bệnh nhân rất cần lưu ý là những người đã phẫu thuật tuyến giáp vì bướu nhân, Basedow, hoặc ung thư tuyến giáp. Sau cắt toàn bộ tuyến giáp, việc dùng hormon giáp thay thế thường là lâu dài, thậm chí suốt đời.

3. Không phải cứ mệt mỏi là suy giáp, nhưng đừng bỏ qua xét nghiệm tuyến giáp

Mệt mỏi, tăng cân, rụng tóc, giảm tập trung là các triệu chứng không đặc hiệu. Chúng có thể do thiếu máu, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm, bệnh gan thận, thuốc, thiếu vi chất, mãn kinh, hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Tuy nhiên, vì suy giáp là bệnh có thể phát hiện bằng xét nghiệm tương đối đơn giản và điều trị hiệu quả, người có triệu chứng kéo dài nên được đánh giá chức năng tuyến giáp, đặc biệt nếu có thêm các yếu tố nguy cơ như: nữ giới, tiền sử bệnh tuyến giáp, bướu cổ, bệnh tự miễn, đã phẫu thuật tuyến giáp, điều trị iod phóng xạ, đang dùng thuốc ảnh hưởng tuyến giáp, hoặc có kế hoạch mang thai.

Hai xét nghiệm nền tảng thường dùng là TSH và FT4. Trong suy giáp nguyên phát điển hình, TSH tăng và FT4 giảm. Trong suy giáp dưới lâm sàng, TSH tăng nhưng FT4 vẫn còn trong giới hạn bình thường.

4. TSH cao có phải lúc nào cũng cần uống thuốc?

Câu trả lời là: không phải lúc nào cũng cần điều trị ngay, nhưng cũng không nên tự theo dõi mà không có bác sĩ chuyên khoa.

Với suy giáp lâm sàng — tức TSH tăng điển hình kèm FT4 giảm — điều trị bằng levothyroxin thường là cần thiết.

Với suy giáp dưới lâm sàng — TSH tăng nhưng FT4 bình thường — quyết định điều trị cần cá thể hóa. Theo NICE, có thể cân nhắc levothyroxin khi TSH ≥10 mIU/L ở hai lần xét nghiệm cách nhau khoảng 3 tháng; với người dưới 65 tuổi có TSH tăng nhẹ hơn nhưng có triệu chứng, có thể cân nhắc thử điều trị trong một giai đoạn nhất định dưới theo dõi y khoa.

Ở người cao tuổi, đặc biệt khi TSH chỉ tăng nhẹ, cần thận trọng. Thử nghiệm TRUST đăng trên New England Journal of Medicine cho thấy levothyroxin không đem lại cải thiện triệu chứng rõ ràng ở người cao tuổi bị suy giáp dưới lâm sàng. Vì vậy, điều trị không nên chỉ dựa vào một con số TSH hơi cao, mà phải đặt trong bối cảnh tuổi, triệu chứng, FT4, bệnh tim mạch, kháng thể anti-TPO, nguy cơ tiến triển và mục tiêu điều trị.

5. Phụ nữ mang thai và chuẩn bị mang thai là nhóm đặc biệt quan trọng

Hormon giáp có vai trò quan trọng với thai kỳ, đặc biệt trong giai đoạn sớm khi thai nhi còn phụ thuộc nhiều vào hormon giáp từ mẹ. Suy giáp rõ trong thai kỳ cần được điều trị bằng levothyroxin để bảo vệ sức khỏe mẹ và hỗ trợ sự phát triển của thai.

Với phụ nữ đã biết suy giáp từ trước, khi có thai hoặc dự định có thai, cần báo bác sĩ sớm để kiểm tra TSH và điều chỉnh liều nếu cần. Không nên tự ngừng thuốc vì lo “uống thuốc ảnh hưởng thai”. Trong nhiều trường hợp, điều nguy hiểm hơn lại là để thiếu hormon giáp trong thai kỳ.

6. Levothyroxin: thuốc nhỏ, nhưng cách uống quyết định rất nhiều

Levothyroxin là thuốc điều trị nền tảng của suy giáp. Các khuyến cáo hiện nay vẫn xem levothyroxin đơn trị liệu là lựa chọn chính trong đa số trường hợp suy giáp. European Thyroid Association 2025 tiếp tục nhấn mạnh vai trò trung tâm của levothyroxin trong tối ưu hóa điều trị suy giáp.

Nhưng có một thực tế rất hay gặp: người bệnh uống thuốc đều mà TSH vẫn không ổn. Nguyên nhân không phải lúc nào cũng do liều chưa đủ. Rất nhiều trường hợp là do uống thuốc sai cách.

Levothyroxin nên được uống khi bụng đói, thường trước ăn sáng 30–60 phút, với nước lọc. Không nên uống cùng sữa, cà phê, canxi, sắt, thuốc dạ dày, sucralfat, cholestyramin hoặc một số thuốc/thực phẩm có thể làm giảm hấp thu. Canxi và sắt thường nên uống cách levothyroxin vài giờ. Các dữ liệu dược động học cho thấy hấp thu levothyroxin bị ảnh hưởng bởi thức ăn, chất xơ, hội chứng kém hấp thu và nhiều thuốc dùng kèm.

Vì vậy, trước khi tăng liều, bác sĩ thường cần hỏi rất kỹ: người bệnh uống thuốc lúc nào, uống với gì, có uống kèm canxi/sắt/sữa/cà phê không, có quên thuốc không, có đổi biệt dược không, có bệnh lý dạ dày – ruột hoặc đang dùng thuốc ức chế tiết acid không.

7. Điều trị suy giáp không chỉ là “đưa TSH về bình thường”

Mục tiêu điều trị là giúp người bệnh hết tình trạng thiếu hormon giáp, cải thiện triệu chứng, ổn định chuyển hóa và tránh cả hai thái cực: điều trị thiếu và điều trị quá mức.

Nếu điều trị chưa đủ, người bệnh vẫn có thể mệt mỏi, lạnh, tăng cholesterol, rối loạn kinh nguyệt, chậm nhịp tim, phù, táo bón.

Nhưng nếu dùng quá liều levothyroxin, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh tim mạch, có thể gây hồi hộp, run tay, mất ngủ, sụt cân, loạn nhịp, rung nhĩ và tăng nguy cơ mất xương. Vì vậy, người bệnh không nên tự tăng liều khi thấy mệt, cũng không nên tự ngừng thuốc khi thấy khỏe.

8. Suy giáp và mỡ máu: mối liên hệ không nên xem nhẹ

Suy giáp có thể làm tăng cholesterol, đặc biệt LDL-C, và góp phần làm nặng thêm nguy cơ tim mạch. Một số bệnh nhân đi khám vì rối loạn lipid máu dai dẳng mới phát hiện suy giáp.

Điều này có ý nghĩa thực hành quan trọng: khi gặp tăng cholesterol chưa rõ nguyên nhân, hoặc mỡ máu tăng kèm mệt mỏi, tăng cân, sợ lạnh, da khô, táo bón, nên nghĩ đến việc kiểm tra chức năng tuyến giáp. Điều trị suy giáp đúng có thể giúp cải thiện một phần rối loạn lipid máu, dù không thay thế hoàn toàn các biện pháp điều trị rối loạn mỡ máu khi đã có chỉ định.

9. Suy giáp có phải uống thuốc suốt đời không?

Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân.

Nếu suy giáp do Hashimoto, sau cắt toàn bộ tuyến giáp, sau iod phóng xạ, hoặc sau điều trị ung thư tuyến giáp, người bệnh thường cần dùng levothyroxin lâu dài, nhiều trường hợp là suốt đời.

Ngược lại, một số tình trạng suy giáp có thể tạm thời, ví dụ một số dạng viêm tuyến giáp sau sinh, viêm tuyến giáp bán cấp, hoặc rối loạn thoáng qua do thuốc. Khi đó, bác sĩ có thể đánh giá lại sau một thời gian để quyết định có cần tiếp tục điều trị hay không.

Điểm quan trọng là: không tự ý dừng thuốc chỉ vì thấy xét nghiệm đã bình thường. Xét nghiệm bình thường có thể chính là nhờ thuốc đang phát huy tác dụng.

10. Khi nào nên đi khám chuyên khoa Nội tiết?

Người bệnh nên đi khám nếu có các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, tăng cân không rõ nguyên nhân, da khô, rụng tóc, táo bón, phù mặt, chậm nhịp tim, rối loạn kinh nguyệt, khó có thai, giảm trí nhớ, buồn ngủ nhiều, hoặc đã từng có bệnh lý tuyến giáp.

Đặc biệt cần khám sớm nếu đang mang thai, chuẩn bị mang thai, sau phẫu thuật tuyến giáp, sau điều trị iod phóng xạ, có bệnh tim mạch, người cao tuổi, hoặc TSH bất thường kéo dài.

Suy giáp là bệnh lý không nên xem nhẹ, nhưng cũng không nên quá hoang mang. Điều quan trọng nhất là chẩn đoán đúng, hiểu đúng, uống thuốc đúng và theo dõi đúng.

Một viên thuốc nhỏ mỗi ngày, nếu dùng đúng cách và được theo dõi phù hợp, có thể giúp người bệnh suy giáp trở lại nhịp sống bình thường, làm việc, sinh hoạt, mang thai và chăm sóc sức khỏe lâu dài một cách an toàn.

Khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo: khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc xét nghiệm chức năng tuyến giáp bất thường, người bệnh nên được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ, tránh tự điều trị, tự tăng liều, tự ngừng thuốc hoặc sử dụng các sản phẩm không rõ bằng chứng.

01/05/2026

https://www.facebook.com/share/1Gcq1eZe2Y/

12 ĐIỀU NÊN NHỚ ĐỂ HIỂU ĐÚNG VỀ BỆNH BASEDOW

- Bác sĩ chuyên khoa II. Nguyễn Phương Mai -

Basedow là một trong những bệnh lý nội tiết thường gặp nhất, đồng thời là nguyên nhân phổ biến nhất gây cường giáp. Có người phát hiện bệnh vì sụt cân nhanh, hồi hộp, run tay, mất ngủ. Có người lại đi khám vì mắt lồi, cộm, chảy nước mắt hoặc nhìn đôi. Cũng có người chỉ thấy mệt, tim đập nhanh, lo âu kéo dài và nghĩ đơn giản rằng mình đang bị stress.

Thực tế, Basedow là một bệnh tự miễn. Hệ miễn dịch tạo ra kháng thể kích thích tuyến giáp hoạt động quá mức, khiến cơ thể rơi vào tình trạng dư thừa hormone tuyến giáp. Khi tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone, gần như toàn bộ cơ thể bị ảnh hưởng: tim mạch, thần kinh, chuyển hóa, cơ xương, mắt, sinh sản và chất lượng sống.

Điều may mắn là Basedow có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng và theo dõi đều đặn. Dưới đây là 12 điều quan trọng người bệnh và gia đình nên biết.

1. Basedow là bệnh tự miễn.

Trong bệnh Basedow, cơ thể tạo ra kháng thể kích thích thụ thể TSH trên tuyến giáp, thường được gọi là TRAb. Kháng thể này khiến tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone, chủ yếu là T4 và T3.

Vì hormone tuyến giáp tham gia điều hòa chuyển hóa của hầu hết các cơ quan, nên khi dư thừa hormone, người bệnh có thể có nhiều biểu hiện khác nhau cùng lúc: tim nhanh, run tay, sụt cân, mất ngủ, dễ cáu, ra nhiều mồ hôi, sợ nóng, yếu cơ, rối loạn kinh nguyệt, giảm khả năng gắng sức.

Nhiều người bệnh ban đầu bị nhầm với rối loạn lo âu, suy nhược, tiền mãn kinh, bệnh tim mạch hoặc rối loạn tiêu hóa. Vì vậy, nếu các triệu chứng kéo dài, lặp lại hoặc phối hợp với nhau, cần nghĩ đến bệnh tuyến giáp.

2. Những dấu hiệu gợi ý Basedow cần đi khám chuyên khoa Nội tiết

Người bệnh nên đi khám nếu có một hoặc nhiều biểu hiện như sụt cân dù ăn không giảm, tim đập nhanh, hồi hộp, đánh trống ngực, run tay, mất ngủ, lo âu, dễ kích thích, sợ nóng, ra nhiều mồ hôi, da ẩm, đi ngoài nhiều lần, yếu cơ, mệt nhanh khi leo cầu thang, bướu cổ hoặc cảm giác cổ to lên.

Một số biểu hiện ở mắt cũng rất quan trọng: mắt lồi hơn, cộm mắt, khô mắt, chảy nước mắt, chói mắt, phù mi, co kéo mi, nhìn đôi hoặc đau nhức hốc mắt.

Ở phụ nữ, Basedow có thể gây rối loạn kinh nguyệt, khó có thai hoặc ảnh hưởng đến thai kỳ nếu không kiểm soát tốt. Ở nam giới, bệnh có thể gây mệt mỏi, giảm sức cơ, giảm ham muốn và ảnh hưởng chất lượng sống. Ở người cao tuổi, bệnh đôi khi biểu hiện không rầm rộ mà chỉ là gầy sút, mệt, rung nhĩ, suy tim hoặc giảm khả năng vận động.

3. Xét nghiệm tuyến giáp cần được hiểu đúng, không chỉ nhìn một chỉ số

Bộ xét nghiệm cơ bản thường gồm TSH, FT4 và FT3. Trong Basedow điển hình, TSH thường giảm rất thấp, trong khi FT4 và/hoặc FT3 tăng.

Có thể hiểu đơn giản như sau: tuyến yên thấy cơ thể đang thừa hormone tuyến giáp nên giảm TSH xuống để ra lệnh cho tuyến giáp hoạt động chậm lại. Nhưng trong Basedow, tuyến giáp bị kháng thể tự miễn kích thích nên vẫn tiếp tục sản xuất hormone quá mức, dù TSH đã bị ức chế.

Vì vậy, để xác định nguyên nhân cường giáp, bác sĩ có thể chỉ định thêm TRAb. TRAb dương tính giúp củng cố chẩn đoán Basedow. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể cần siêu âm tuyến giáp, Doppler mạch máu tuyến giáp, xạ hình tuyến giáp hoặc đo độ tập trung iod phóng xạ để phân biệt Basedow với các nguyên nhân khác như viêm tuyến giáp, bướu nhân độc, dùng thừa hormone tuyến giáp hoặc cường giáp do iod.

4. Không phải cứ “cường giáp” là Basedow

Basedow là nguyên nhân phổ biến nhất của cường giáp, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Một người có FT4, FT3 tăng và TSH giảm có thể do Basedow, nhưng cũng có thể do viêm tuyến giáp, nhân độc tuyến giáp, bướu đa nhân độc, dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung chứa hormone tuyến giáp, dùng nhiều iod, hoặc một số nguyên nhân hiếm gặp khác.

Mỗi nguyên nhân có cách xử trí khác nhau. Ví dụ, viêm tuyến giáp thường là tình trạng hormone tuyến giáp bị “rò rỉ” ra máu do mô tuyến bị viêm, không phải do tuyến giáp tăng tổng hợp hormone. Trong trường hợp này, dùng thuốc kháng giáp có thể không phải là cách điều trị chính.

Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc điều trị cường giáp chỉ vì thấy TSH thấp hoặc nghe người quen mách. Chẩn đoán đúng nguyên nhân là bước đầu tiên để điều trị đúng.

5. Basedow không điều trị có thể gây biến chứng nặng

Khi hormone tuyến giáp dư thừa kéo dài, cơ thể bị đặt trong trạng thái tăng chuyển hóa liên tục. Tim phải làm việc nhiều hơn, nhịp tim nhanh hơn, nhu cầu oxy tăng lên. Người bệnh có thể bị rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ, suy tim, tăng nguy cơ đột quỵ ở một số trường hợp.

Cường giáp kéo dài cũng làm tăng hủy xương, gây giảm mật độ xương, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương. Người bệnh có thể bị teo cơ, yếu cơ, sụt cân, suy kiệt, rối loạn giấc ngủ và giảm chất lượng sống rõ rệt.

Một biến chứng cấp cứu nguy hiểm là cơn bão giáp. Đây là tình trạng cường giáp mất bù nặng, có thể xuất hiện sau nhiễm trùng, phẫu thuật, chấn thương, sinh nở, ngừng thuốc đột ngột hoặc điều trị không đầy đủ. Người bệnh có thể sốt cao, tim rất nhanh, rối loạn ý thức, tiêu chảy, nôn, suy tim, tụt huyết áp. Đây là cấp cứu nội tiết có nguy cơ tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

6. Điều trị Basedow có ba hướng chính, không có một công thức cho tất cả

Hiện nay, điều trị Basedow gồm ba phương pháp chính: thuốc kháng giáp, iod phóng xạ và phẫu thuật tuyến giáp.

Thuốc kháng giáp thường là lựa chọn ban đầu ở nhiều người bệnh, đặc biệt khi bệnh mới phát hiện, tuyến giáp không quá lớn, người bệnh có khả năng tái khám và theo dõi định kỳ. Methimazole hoặc carbimazole thường được ưu tiên trong đa số trường hợp; propylthiouracil được dùng trong một số tình huống đặc biệt như ba tháng đầu thai kỳ hoặc theo chỉ định riêng.

Iod phóng xạ là phương pháp điều trị triệt để hơn bằng cách làm giảm hoạt động của mô tuyến giáp. Phương pháp này không dùng cho phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú, và cần cân nhắc kỹ ở người có bệnh mắt Basedow đang hoạt động.

Phẫu thuật tuyến giáp được cân nhắc khi bướu lớn, chèn ép, nghi ngờ ung thư, không dung nạp thuốc, tái phát nhiều lần, cần kiểm soát nhanh trong hoàn cảnh phù hợp hoặc khi các phương pháp khác không thích hợp.

Lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào tuổi, mức độ bệnh, kích thước tuyến giáp, nồng độ TRAb, bệnh mắt đi kèm, bệnh tim mạch, kế hoạch mang thai, điều kiện theo dõi và mong muốn của người bệnh. Vì vậy, điều trị Basedow là điều trị cá thể hóa.

7. Thuốc kháng giáp cần uống đúng và theo dõi đúng

Một sai lầm thường gặp là người bệnh thấy đỡ hồi hộp, bớt run, ngủ tốt hơn rồi tự giảm liều hoặc ngừng thuốc. Triệu chứng cải thiện không đồng nghĩa bệnh đã khỏi. Hormone tuyến giáp cần được theo dõi bằng xét nghiệm, và quá trình tự miễn của Basedow có thể còn kéo dài.

Thời gian điều trị thuốc kháng giáp thường tính bằng nhiều tháng đến trên một năm, tùy từng trường hợp. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường cần tái khám sau khoảng 4–6 tuần để kiểm tra FT4, FT3, TSH và điều chỉnh liều. TSH có thể hồi phục chậm hơn FT4 và FT3, nên việc chỉnh thuốc cần dựa vào bác sĩ chuyên khoa, không nên tự diễn giải từng chỉ số một cách đơn lẻ.

Điều trị đủ thời gian và theo dõi đều giúp tăng khả năng kiểm soát bệnh, phát hiện sớm suy giáp do quá liều, đánh giá nguy cơ tái phát và quyết định thời điểm có thể giảm hoặc ngừng thuốc.

8. Cần biết các dấu hiệu nguy hiểm khi dùng thuốc kháng giáp

Thuốc kháng giáp nhìn chung có hiệu quả và được sử dụng rộng rãi, nhưng vẫn có một số tác dụng phụ hiếm mà nghiêm trọng.

Nếu trong quá trình dùng thuốc, người bệnh xuất hiện sốt cao, đau họng nhiều, loét miệng, nhiễm trùng bất thường hoặc mệt lả, cần ngừng thuốc và đi khám ngay để kiểm tra công thức máu, vì đây có thể là dấu hiệu giảm bạch cầu hạt.

Nếu có vàng da, nước tiểu sẫm màu, ngứa nhiều, đau tức vùng gan, buồn nôn nhiều hoặc mệt bất thường, cần đi khám để kiểm tra chức năng gan. Một số người có thể gặp phát ban, ngứa, đau khớp hoặc rối loạn tiêu hóa.

Những cảnh báo này không phải để người bệnh sợ thuốc. Ngược lại, hiểu đúng tác dụng phụ giúp người bệnh dùng thuốc an toàn hơn. Điều quan trọng là không tự ý đổi thuốc, không tự uống lại thuốc sau phản ứng bất thường và không bỏ tái khám.

9. Bệnh mắt Basedow không chỉ là chuyện “lồi mắt”

Bệnh mắt Basedow, hay bệnh mắt tuyến giáp, có thể xuất hiện trước, cùng lúc hoặc sau khi phát hiện cường giáp. Có người chỉ khô mắt, cộm mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng. Có người phù mi, co kéo mi, lồi mắt rõ. Một số trường hợp nặng có thể nhìn đôi, viêm loét giác mạc hoặc chèn ép thần kinh thị giác, gây giảm thị lực.

Điều trị bệnh mắt Basedow cần phối hợp giữa chuyên khoa Nội tiết và chuyên khoa Mắt. Những việc nền tảng gồm kiểm soát tốt chức năng tuyến giáp, tránh dao động từ cường giáp sang suy giáp, dùng nước mắt nhân tạo khi khô mắt, bảo vệ mắt khỏi bụi và ánh sáng mạnh, kê cao đầu khi ngủ nếu phù mi, và đặc biệt là ngừng hút thuốc lá.

Hút thuốc lá là yếu tố làm tăng nguy cơ và làm nặng bệnh mắt Basedow. Ở người có bệnh mắt đang hoạt động mức độ trung bình đến nặng, bác sĩ có thể cân nhắc corticoid, thuốc điều biến miễn dịch, xạ trị hốc mắt hoặc phẫu thuật tùy giai đoạn và mức độ tổn thương. Nếu có đau mắt nhiều, giảm thị lực, nhìn đôi tăng nhanh hoặc không nhắm kín mắt, cần đi khám sớm.

10. Phụ nữ có thai hoặc chuẩn bị mang thai cần được quản lý riêng

Basedow ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần được tư vấn kỹ. Tốt nhất, bệnh nên được kiểm soát ổn định trước khi mang thai. Cường giáp chưa kiểm soát có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cho mẹ và thai, trong khi thuốc điều trị cũng cần được lựa chọn thận trọng theo từng giai đoạn thai kỳ.

Propylthiouracil thường được ưu tiên hơn trong ba tháng đầu thai kỳ trong một số trường hợp, trong khi methimazole/carbimazole có thể được cân nhắc ở giai đoạn sau tùy chỉ định. Việc dùng thuốc phải nhằm mục tiêu kiểm soát cường giáp bằng liều thấp nhất có hiệu quả, tránh cả cường giáp kéo dài lẫn suy giáp do điều trị quá mức.

TRAb cũng có ý nghĩa trong thai kỳ vì kháng thể này có thể qua nhau thai và ảnh hưởng đến tuyến giáp thai nhi. Iod phóng xạ tuyệt đối không dùng trong thai kỳ và thời gian cho con bú. Vì vậy, phụ nữ mắc Basedow nếu có kế hoạch mang thai nên trao đổi sớm với bác sĩ Nội tiết, không nên tự ngừng thuốc khi biết có thai.

11. Lối sống không thay thế thuốc, nhưng giúp điều trị an toàn hơn

Basedow không thể điều trị khỏi chỉ bằng ăn kiêng, thực phẩm chức năng, thải độc, bấm huyệt, detox hay các phương pháp truyền miệng. Đây là bệnh tự miễn có cơ chế rõ ràng và cần được theo dõi bằng lâm sàng, xét nghiệm và điều trị y khoa phù hợp.

Tuy nhiên, lối sống vẫn rất quan trọng. Người bệnh nên ngủ đủ, hạn chế thức khuya, tránh chất kích thích như cà phê quá nhiều, rượu bia, thuốc lá, không tự ý dùng các sản phẩm bổ sung iod liều cao, rong biển, tảo biển hoặc các chế phẩm không rõ thành phần. Khi đang cường giáp nhiều, không nên gắng sức quá mức vì tim đang phải làm việc nhiều hơn bình thường.

Dinh dưỡng cần đủ năng lượng, đủ đạm, canxi và vitamin D nếu có nguy cơ loãng xương, nhưng không nên tự bổ sung quá mức. Mọi thuốc bổ, thực phẩm chức năng hoặc thuốc giảm cân nên được thông báo với bác sĩ, vì một số sản phẩm có thể chứa iod, hormone tuyến giáp hoặc chất kích thích làm bệnh nặng hơn.

12. Điều quan trọng nhất: đừng tự điều trị và đừng bỏ theo dõi

Basedow là bệnh có thể kiểm soát tốt, nhưng cũng là bệnh có nguy cơ tái phát. Có người đáp ứng tốt với thuốc và duy trì ổn định lâu dài. Có người cần iod phóng xạ hoặc phẫu thuật. Có người phải điều trị phối hợp bệnh mắt. Có người cần theo dõi đặc biệt vì bệnh tim mạch, tuổi cao, thai kỳ hoặc nguy cơ biến chứng.

Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc, tự đổi liều, tự ngừng thuốc khi thấy đỡ, cũng không nên kéo dài đơn thuốc cũ trong nhiều tháng mà không xét nghiệm lại. Điều trị Basedow không chỉ là hạ hormone tuyến giáp, mà là kiểm soát bệnh an toàn, phòng biến chứng, bảo vệ tim, xương, mắt, sinh sản và chất lượng sống lâu dài.

✅ Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện như sụt cân nhanh, hồi hộp, run tay, mất ngủ, sợ nóng, ra nhiều mồ hôi, bướu cổ, rối loạn kinh nguyệt hoặc thay đổi ở mắt, hãy đi khám chuyên khoa Nội tiết để được đánh giá đúng.

🏥 Khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân không tự ý dùng thuốc điều trị cường giáp hoặc các sản phẩm được quảng cáo “chữa tuyến giáp” khi chưa có chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.

23/04/2026

https://www.facebook.com/share/17V2p3GYSu/

9 likes. "[Hội thảo khoa học] Cập nhật Probiotíc 2026: Hướng dẫn quốc tế & Liều chuẩn trong Nhi khoa"

16/04/2026

https://www.facebook.com/share/p/1Aw2C52vfa/

15/04/2026

https://www.facebook.com/share/v/1Ajm2PXdHA/

08/04/2026

https://www.facebook.com/share/p/1Gn83kUfL8/

Quay lại với Tam quốc ngoại truyện, bận này vẫn tiếp tục là truyện về Trương tam gia, mời các cụ cùng đọc!

* * *

LAI LỊCH CỦA XÀ MÂU (1)

Trương Phi vốn làm nghề mổ lợn, đi theo Lưu Bị đánh lấy thiên hạ, khí giới chỉ là một con dao giết lợn, về sau mới được cây xà mâu dài một trượng tám thước.
Truyền rằng sau khi Lưu Bị cùng Quan Vũ, Trương Phi kết nghĩa tại vườn đào, thì giúp triều đình đánh quân Hoàng Cân, lập được công, Lưu Bị được phong chức huyện úy huyện An Hỉ, Quan Vũ, Trương Phi hai người cùng theo Lưu Bị đi nhậm chức. Sau khi đến nhậm chức, Lưu Bị làm việc rất trung thực, liêm khiết, không hề tơ hào một tí gì của dân, nên dân chúng được an cư lạc nghiệp, ai ai cũng rất yêu quý và biết ơn.
Phía ngoài thành huyện An Hỉ có một khe suối tên gọi là suối An Hỉ. Một năm, trong khe suối bỗng xuất hiện một con rắn đen, dài tới một, hai trượng, thường ra hại người. Lưỡi nó đỏ lòm, nọc độc ghê gớm, người nào bị nó cắn thì đừng nghĩ đến chuyện sống sót. Vì thế, người qua lại nơi này rất thưa thớt, dân vùng lân cận đều theo nhau chuyển đi nơi khác, làm cho dân chúng trong thành huyện An Hỉ hoang mang, sợ hãi.
Lưu Bị nghĩ: Con rắn này làm cho dân chúng sống không yên, gà chó cũng phải lao đao. Ta làm quan nơi này, đến một con rắn còn không trị được thì mặt mũi nào mà nhìn thấy mọi người nữa. Liền cùng Quan Vũ, Trương Phi bàn bạc. Trương Phi nói:
- Việc này có gì là khó, lợn to béo mấy trăm cân tôi chỉ đâm cho một nhát dao là kết liễu tính mạng, còn con rắn này, đại ca khỏi cần băn khoăn thắc mắc, hãy chờ tôi đi bắt nó về là xong!
Lưu Bị, Quan Vũ nghe xong, đều cùng can ngăn:
- Tam đệ không nên coi thường, con nghiệt súc này rất lợi hại, nếu bắt không được thì coi như vứt bỏ tính mạng mình.
Trương Phi nghe nói vậy thì la lớn:
- Hai anh coi thường tôi quá lắm, tôi là người ăn cơm mà lớn lên, lại không phải là kẻ hèn nhát. Lần này tôi chỉ cần tay không cũng sẽ hàng phục được con nghiệt súc đó.
Ai khuyên thế nào Trương Phi cũng không nghe. Đợi cho đến nửa đêm, khi Lưu Bị, Quan Vũ đã ngủ say, Trương Phi bèn một mình chạy đến khe suối An Hỉ.
Đến bên khe suối, Trương Phi nghe thấy tiếng nước suối réo ào ào, liền nấp sang một bên nhìn kĩ. Dưới ánh trăng mờ mờ tỏ tỏ, Trương Phi thấy trong khe suối có một bóng đen đang lật trái xiên phải, chồm lên lao xuống, giống như một cây thương dài đang múa, nhìn kĩ quả nhiên là một con rắn to màu đen rất dài. Trương Phi nhìn theo rắn rất chăm chú, đắn đo tính toán xem làm sao có thể lựa theo thế của rắn mà bắt lấy nó, vì thế cũng phóng theo những động tác của rắn. Liền lúc đó gây ra tiếng động, rắn liền chúi đầu xuống, đuôi quật mạnh lên, như muốn trườn đi. Trương Phi nhanh tay nhanh mắt thuận theo bờ suối chộp lấy đuôi rắn lôi mạnh lên. Chà! Dài quá! Con rắn cũng chẳng chịu để yên, nó phun ra một luồng gió, ngóc nửa thân trước lên, quay đầu há miệng, thè cái lưỡi đỏ lòm lao về phía Trương Phi.
Trương Phi tuy là người thô lỗ nhưng cũng có mưu mẹo, liền nghiêng người, tránh đầu rắn, xiết chặt lấy đuôi nó, ra sức giật mạnh. Phàm là rắn thì xương sống rất lỏng lẻo, nếu bị người ta giật mạnh thì sẽ rời ra ngay. Trương Phi chính là đã dùng ngón đòn này, làm cho rắn ta hết cách. Sau đó, Trương Phi còn nắm đuôi rắn kéo chạy quanh bờ suối đến nửa giờ, làm cho rắn chỉ còn thoi thóp. Lúc này, Trương Phi mới giơ lên, thuận tay vuốt vuốt. A! Làm sao lại rắn cứng cáp thế này? Mà cứng nhanh như vậy chứ? Trương Phi cũng chẳng kịp nhìn cho kĩ, vội nắm lấy nó, múa như múa một ngọn thương. Dưới ánh trăng, chỉ thấy nó tỏa ra ánh sáng lấp lánh như bạc, gió mưa không thể thấu qua được. Trương Phi càng múa càng hăng.
Lưu Bị, Quan Vũ chợt tỉnh ngủ, không thấy Trương Phi đâu, đoán chắc là chàng ta đã chạy đến suối An Hỉ để bắt rắn rồi, vội vàng đuổi theo. Từ xa đã nhìn thấy Trương Phi đang cầm một cây mâu dài, một mình múa may chém giết, ánh mâu bạc lấp loáng như hoa lê bay tả tơi, như gió thổi chớp giật. Hai người bất giác luôn mồm khen ngợi. Trương Phi thấy Lưu Bị, Quan Vũ đến, vội ngừng múa võ, chạy đến cho hai người xem con rắn mà chàng ta bắt được. Hai người xem kĩ, bất chợt kêu lên ngạc nhiên. Hóa ra con rắn ấy đã biến thành một cây mâu dài tới một trượng tám thước, sắc nhọn vô cùng, uốn lượn chẳng khác gì lưỡi rắn.
Dân chúng nghe nói, Trương Phi đã giết được rắn độc, lại được mâu dài, liền gõ chiêng đánh trống mang đến tặng Trương Phi một tấm biển, trên viết hàng chữ: "Vì trăm họ trừ hại, được trượng tám xà mâu".

(Trích Tam quốc ngoại truyện, Giang Văn - Hàn Trí Trung chủ biên, Nguyễn Trung Hiền - Nguyễn Duy Phú dịch)
Hình: Tôn Kiến Đông

01/04/2026

💥💥Số ca bệnh tay chân miệng đang gia tăng tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước, đặc biệt ở khu vực phía Nam, với các trường hợp tử vong đã được ghi nhận. Đây là bệnh rất dễ lây lan, đặc biệt trong môi trường nhà trẻ, mẫu giáo và trường học.

🍀Những hành động đơn giản có thể giúp ngăn chặn sự lây lan.

🍀Lời khuyên dành cho cha mẹ và người chăm sóc trẻ:
✔️ Theo dõi các dấu hiệu sớm: sốt, mệt mỏi, chán ăn, đau họng, đau loét miệng, phát ban phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân và mông
✔️ Cho trẻ nghỉ học khi bị bệnh và đưa đi khám sớm
✔️ Giữ tay sạch và giúp trẻ rửa tay thường xuyên
✔️ Vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc

🍀Lời khuyên dành cho trường học và cơ sở giữ trẻ:
✔️ Khử khuẩn lớp học, đồ chơi và các khu vực chung hàng ngày
✔️ Kiểm tra và nhận biết trẻ bệnh/nghỉ học hàng ngày
✔️ Báo cáo sớm các ca nghi ngờ
✔️ Giữ tay sạch và giúp trẻ rửa tay thường xuyên

💪Hãy cùng nhau hành động sớm. Phòng ngừa dịch bệnh bắt đầu từ mỗi chúng ta — để bảo vệ trẻ em và cộng đồng.❤️

Nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)