05/05/2026
Florence Nightingale — Bà tổ ngành y tá, người giảm tỉ lệ tử vong từ 42% xuống 2% bằng vệ sinh
Florence Nightingale sinh năm 1820 tại Florence, Ý, trong một gia đình quý tộc Anh giàu có. Bà được đặt tên theo chính thành phố nơi mình chào đời.
Ở tuổi 17, Florence tin rằng mình nhận được “lời gọi của Chúa” để phục vụ con người. Nhưng trong xã hội Victoria thời đó, y tá không phải một nghề danh giá. Người ta xem y tá là công việc thấp kém, dành cho phụ nữ nghèo, thô lỗ và không được học hành tử tế.
Gia đình phản đối dữ dội.
Florence vẫn chọn con đường ấy.
Năm 1851, bà sang Đức học điều dưỡng. Đến năm 1854, khi Chiến tranh Crimea nổ ra, tin tức từ chiến trường khiến nước Anh bàng hoàng: binh lính không chỉ chết vì đạn pháo, mà chết hàng loạt trong bệnh viện quân đội.
Bệnh viện Scutari, nơi lính Anh được đưa về điều trị, là một địa ngục thật sự.
Sàn nhà bẩn thỉu, nước thải ứ đọng, giường bệnh thiếu, chăn ga không được giặt, thức ăn kém, không khí ngột ngạt, chuột và côn trùng xuất hiện khắp nơi. Nhiều binh sĩ sống sót qua chiến trường nhưng lại chết vì kiết lỵ, thương hàn, tả, viêm phổi và nhiễm trùng.
Tỉ lệ tử vong từng được ghi nhận lên tới khoảng 42%.
Florence đến Scutari cùng một nhóm y tá. Thứ bà mang theo không phải phép màu, mà là kỷ luật vệ sinh.
Bà cho dọn rác, rửa sàn, giặt chăn ga, cải thiện bữa ăn, mở thông gió, tổ chức lại kho thuốc, lập khu rửa tay và ghi chép thống kê tử vong cẩn thận.
Những việc nghe rất đơn giản hôm nay, khi ấy lại là một cuộc cách mạng.
Sau các cải cách vệ sinh và tổ chức bệnh viện, tỉ lệ tử vong giảm mạnh. Con số nổi tiếng thường được nhắc đến là từ khoảng 42% xuống còn khoảng 2%.
Từ đó, Florence Nightingale trở thành biểu tượng của ngành điều dưỡng hiện đại.
Ban đêm, bà thường cầm đèn đi dọc các dãy giường để kiểm tra bệnh nhân. Hình ảnh ấy khiến báo chí Anh gọi bà là “The Lady with the Lamp” — Quý cô đèn dầu.
Nhưng Florence không chỉ là một y tá tận tụy.
Bà còn là người dùng dữ liệu để thay đổi y tế. Sau chiến tranh, bà thu thập số liệu, lập biểu đồ, viết báo cáo và thuyết phục chính phủ Anh rằng vệ sinh, thông gió, nước sạch và quản lý bệnh viện có thể cứu nhiều mạng người hơn người ta tưởng.
Năm 1860, bà thành lập Trường Đào tạo Y tá Nightingale tại Bệnh viện St Thomas, London. Đây trở thành nền móng cho ngành điều dưỡng chuyên nghiệp hiện đại.
Dù sức khỏe suy yếu và nhiều năm phải làm việc từ giường bệnh, Florence vẫn viết thư, cố vấn, cải cách bệnh viện và thúc đẩy y tế công cộng cho đến cuối đời.
Bà qua đời năm 1910, thọ 90 tuổi.
Theo di nguyện, Florence từ chối an táng tại Westminster Abbey — nơi dành cho những nhân vật vĩ đại của nước Anh. Bà được chôn cất giản dị bên gia đình. Trên bia mộ chỉ ghi:
“F. N.
Born 1820.
Died 1910.”
Ngày nay, sinh nhật của bà, 12/5, được chọn là Ngày Quốc tế Y tá.
Florence Nightingale không cứu người bằng một phát minh hào nhoáng.
Bà cứu người bằng những điều tưởng như nhỏ bé: rửa tay, thay chăn ga, mở cửa sổ, ghi số liệu và đối xử với bệnh nhân như con người.
Có những cuộc cách mạng không bắt đầu bằng tiếng súng.
Mà bắt đầu bằng một chiếc đèn dầu đi qua hành lang bệnh viện lúc nửa đêm.
Halab Creative
