21/03/2022
Hậu COVID-19 – Thận trọng với cơn bão cytokine
Chắc hẳn là thời gian gần đây, qua các phương tiện thông tin đại chúng, mọi người cũng nghe qua về thuật ngữ “cơn bão cytokine” (cytokine storm) rồi đúng ko ạ? Lần đầu tiên mình để ý đến bão cytokine là khi đọc báo về ca bệnh của một ca sỹ hải ngoại chuyên hát các dòng nhạc đồng quê, trữ tình - một trong những người mất do bão cytokine hậu COVID-19 mới đây.
Nói một cách dễ hiểu thì cytokine là chất tiết của tế bào bạch cầu, khi cơ thể bị xâm nhiễm bởi những tác nhân lạ (như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng) và có hoạt tính rất mạnh. Cytokine giống như một công tắc kích hoạt hệ thống miễn dịch hoạt động, chống lại những tác nhân đó. Sự đề kháng của cơ thể lớn dần và virus bị ức chế dần, sau 7 - 10 ngày bệnh nhân loại bỏ được hoàn toàn virus ra khỏi cơ thể và khỏi bệnh. 80% bệnh nhân khỏi bệnh một cách êm ả như vậy, sau vài ngày nóng sốt đau họng. Tuy nhiên 20% người bệnh còn lại không được suôn sẻ như thế. Nhiều người trong số đó trở nặng, xảy ra cơn bão cytokine.
Hệ miễn dịch bị kích thích quá mức, các cytokine tràn ngập trong máu, như một cơn bão… gây nên các các phản ứng viêm, đông máu, giảm bạch cầu lympho, thâm nhiễm tế bào đơn nhân các cơ quan. Mọi người cứ hình dung giống như việc bọn kẻ trộm đã bị giết hết rồi nhưng mội đội quân bảo kê hung hãn vẫn tiết tục hoạt động. Hậu quả của việc này là làm cho bệnh nhân bị viêm quá mức, hạn chế sự hấp thụ oxy, khiến cho SpO2 giảm mạnh. Tiếp theo, cơn bão cytokine kích hoạt tình trạng tăng đông máu, làm đông máu rải rác khắp các mao mạch phổi, tắc nghẽn lượng máu đến các phế nang, dẫn đến trao đổi oxy càng tồi tệ thêm. Hậu quả là hai lá phổi sũng nước, đông đặc lại. Với lá phổi bị cơn bão cytokine tàn phá như vậy thì thở oxy, kể cả thở oxy dòng cao hay thở máy cũng không hấp thu oxy được. Người bệnh sẽ tử vong nhanh chóng.
Cách duy nhất có thể cứu được bệnh nhân lúc này là chạy tim phổi nhân tạo ECMO, và lọc hấp phụ cytokine, đợi cho cơn bão cytokine qua đi và phổi bệnh nhân dần hồi phục. Nhưng hiện nay, số lượng máy ECMO rất hạn chế, nếu hàng nghìn người bệnh COVID-19 cùng bị nguy kịch một lúc thì việc chạy ECMO để cứu bệnh nhân là rất khó thực hiện.
Theo tài liệu của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, có một công bố khoa học, trong đó có nói rằng: Ba hợp chất chính của nghệ tây, là este crocetin, picrocrocin và safranal, có tác dụng chống oxy hóa và chống viêm mạnh đối với một số trạng thái bệnh (ví dụ: Alzheimer, ung thư và trầm cảm) cũng đã được nghiên cứu trong COVID-19, những hoạt chất này có thể đặc biệt hữu ích để điều trị bệnh nhân có các triệu chứng hô hấp do COVID-19. Ngoài ra, Crocin, một hợp chất của saffron, có tác dụng làm giảm cơn bão cytokine liên quan đến COVID-19 và điều chỉnh giảm sự biểu hiện của gen enzym chuyển đổi angiotensin 2 (ACE2). Các hợp chất từ saffron cũng có thể có tác dụng ức chế đối với SARS-CoV-2 protease and spike protein, các enzyme giúp virus nhân lên và tạo đột biến.
Mặc dù vẫn cần thêm những nghiên cứu sâu hơn, nhưng bước đầu, đây là những tín hiệu đáng mừng về công dụng của saffron với những người bị nhiễm COVID, trong bối cảnh F0 còn nhiều hơn F1 như bây giờ.
Nếu cần saffron hàng chuẩn và chất lượng, mọi người đừng ngại ib mình nhé.
Nguồn tài liệu của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34312610/
