05/12/2025
🌱 XỬ LÝ KHỦNG HOẢNG TUỔI LÊN 3 - P1. Khủng hoảng cảm xúc
Tuổi lên 3 (giai đoạn khi trẻ từ 2.5 đến 3 tuổi) là một giai đoạn rất đặc biệt. Con bắt đầu muốn tự lập, muốn làm theo ý mình, cảm xúc bùng nổ mạnh mẽ nhưng lại chưa đủ khả năng diễn đạt. Vì vậy, những trận khóc, mè nheo, nằm lăn ra đất hay hét ầm lên… là hoàn toàn bình thường.
Giai đoạn chuyển tiếp phát triển nào ở con người (Khủng hoảng tuổi lên ba, khủng hoảng dậy thì, khủng hoảng tuổi trung niên,...) cũng gây ra cho chính người trải qua những khó khăn to lớn mà rất cần người thân hỗ trợ để họ vượt qua trọn vẹn và lành mạnh.
🧩 1. Khủng hoảng cảm xúc:
Khi con… khóc không ngừng.
💡 Con khóc vì:
- Con chưa giỏi diễn đạt bằng lời nhưng muốn được nhìn nhận cảm xúc
- Con bị xúc động quá mạnh do sự thay đổi môi trường (3 tuổi là mốc khuyến cáo cho trẻ đi học mẫu giáo)
- Đây là giai đoạn mà não bộ – đặc biệt là hệ viền (vùng cảm xúc) – phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát của vùng vỏ não trước trán (vùng lý trí, điều khiển hành vi).
❌Tránh:
- Phớt lờ không trả lời con: “Có gì đâu mà khóc?”
- Dọa dẫm: “Im đi không thì ăn đòn/ông kẹ bắt/cảnh sát bắt” “Nín ngay! Không được khóc.” hoặc đánh, ép im lặng.
- Đánh lạc hướng con bằng những thứ khác: Cho đồ ăn, cho xem chương trình trên điện thoại, “ôi xem cái gì hay quá kìa”
Những cách này khiến con cảm thấy bị phủ nhận cảm xúc, dù rất nhiều khi có tác dụng tức thời, nhưng cũng có thể khiến con khó điều tiết cảm xúc hơn khi trưởng thành.
🌞 Nguyên tắc:
- Khi trẻ được phép trải nghiệm trọn vẹn cảm xúc, không bị ngăn chặn giữa chừng, hệ thần kinh của trẻ sẽ tự điều hòa lại - cơ chế tự điều chỉnh cảm xúc (self-regulation).
- Ngược lại, can thiệp sai cách giữa chừng (dọa nạt, quát “nín ngay!”, đánh, ép im lặng, bỏ mặc hoàn toàn) có thể gây tổn thương tâm lý và rối loạn điều hòa cảm xúc lâu dài.
- Cần giúp con học cách gọi tên cảm xúc, hiểu rằng cảm xúc không xấu, đau, buồn, nước mắt không phải kẻ thù mà là những người bạn giúp điều tiết các quá trình tâm lý, chúng không cần phải bị loại bỏ, chỉ cần được xử lý đúng cách.
✅ Nên:
- Cho con trải qua trọn vẹn cảm xúc: “Con khóc xong rồi nói, mẹ chờ.”, cha mẹ có thể ôm con vào lòng khi con khóc (nếu con không có dấu hiệu tấn công cha mẹ)
- Cho con thấy cảm xúc của con được nhìn thấy, được hiểu: “Con buồn à, mẹ thương.” “Giận quá nhỉ!” “Có vẻ đau thật!”
- Giảm kích thích: bớt tiếng ồn, bớt người, đưa con sang góc yên tĩnh.(cũng tránh làm phiền công cộng, giảm nguy cơ cha mẹ phản ứng để giữ thể diện chứ không phải vì con)
- Khi con bớt khóc: “Lúc nãy con giận vì sao?” - Nếu con không nêu được rõ lý do, cha mẹ có thể nêu phỏng đoán - cũng là một cách bổ sung ngôn ngữ mô tả cho con.
(Còn tiếp)
