27/12/2025
CẤY CHỈ ĐIỀU TRỊ LIỆT NỬA NGƯỜI DO TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO.
Tai biến mạch máu não (TBMMN) là sự xảy ra đột ngột các thiếu sót chức năng thần kinh thường là khu trú hơn lan tỏa, tồn tại quá 24 giờ hoặc gây tử vong trong 24 giờ. Các khám xét loại trừ nguyên nhân chấn thương.
Liệt nửa người sau tai biến mạch máu não là hậu quả thường gặp của:
• Nhồi máu não (≈ 70–80%)
• Xuất huyết não
Biểu hiện:
• Giảm hoặc mất vận động 1/2 người
• Co cứng cơ (giai đoạn muộn)
• Rối loạn cảm giác, nói, nuốt.
Theo Y học cổ truyền gọi là Bán thân bất toại, thuộc chứng trúng phong.
Bệnh sinh:
Phong – Đàm – Huyết ứ – Khí hư.
Mục đích của quy trình này nhằm hướng dẫn cho Người thực hiện ở các tuyến áp dụng điều trị.
2. CHỈ ĐỊNH
Người bệnh liệt nửa người, không hôn mê; mạch, huyết áp, nhịp thở ổn định.
• Liệt nửa người trung ương sau TBMMN
• Co cứng cơ mức độ nhẹ – vừa.
• Rối loạn vận động kéo dài.
• Teo cơ do bất động.
Hiệu quả tốt nhất: 3–12 tháng sau tai biến.
3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:
Người bệnh đang hôn mê, các chỉ số mạch, huyết áp, nhịp thở chưa ổn định.
❌ Tuyệt đối:
Tai biến cấp, chưa ổn định huyết động.
Sốt, nhiễm trùng toàn thân.
Rối loạn đông máu nặng.
⚠️ Thận trọng:
• Đái tháo đường không kiểm soát
• Vết loét, nhiễm trùng vùng cấy
• Người suy kiệt nặng
4. CHUẨN BỊ.
4.1.
- Người thực hiện: Bác sĩ y học cổ truyền.
- Phòng thủ thuật đạt tiêu chuẩn.
- Chỉ Catgut tự tiêu hoặc chỉ liền kim tự tiêu, kim chọc dò tủy sống vô khuẩn .
- Khay men, kẹp có mấu, bông gạc vô trùng, cồn iôt, băng dính, găng tay vô trùng.
- Hộp thuốc chống choáng .
4.2. Người bệnh
- Được tư vấn, giải thích trước khi vào điều trị.
Được khám và làm hồ sơ bệnh án theo quy định .
- Tư thế bộc lộ vùng huyệt cấy chỉ.
5. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH:
🔹 Nguyên tắc
• Cấy bên liệt là chính
Kết hợp:
• Huyệt trung ương
• Huyệt chi trên – chi dưới
• Không cấy quá nhiều trong 1 lần
5.1. Phác đồ huyệt:
Huyệt trung tâm
• Bách Hội
• Phong Trì
• Đại Chùy
• Thân Trụ
• Mệnh Môn
- Thất ngôn, cấy chỉ các huyệt: Á môn,Thượng liêm tuyền.
- Liệt mặt, cấy chỉ các huyệt: Ế Phong - Quyền liêu - Giáp xa - Phong trì - Thái dương.
- Liệt tay, cấy chỉ các huyệt: Kiên ngung - Kiên trinh - Khúc trì - Thủ Tam Lý - Ngoại quan - Hợp cốc.
- Liệt chân, cấy chỉ các huyệt: Giáp tích L4- L5 - Hoàn khiêu, Phong Thị, Huyết Hải- Túc tam lý - Thừa sơn, Dương Lăng Tuyền, Giải Khê, Địa ng hội.
👉 Có thể gia giảm:
• Co cứng gấp: Thái Xung, Nội Quan
• Yếu duỗi: Dương Trì, Liệt Khuyết
5.2. Thủ thuật:
KỸ THUẬT
• Chỉ: catgut cromic 4/0 hoặc PDO
• Kim: 25G – 27G
• Độ sâu:
• Huyệt đầu – cổ: 0,5–1 cm
• Chi thể: 1–2,5 cm
• Vô khuẩn.
- Rửa tay sạch, đi găng tay vô khuẩn.
- Cắt chỉ Catgut thành từng đoạn phù hợp từng vùng điều trị. Luồn chỉ vào nòng kim.
- Xác định chính xác huyệt định cấy chỉ. Sát khuẩn vùng huyệt.
- Châm kim nhanh qua da và đẩy kích thích từ từ tới huyệt.
- Đẩy nòng kim để chỉ nằm lại trong huyệt.
- Nhẹ nhàng rút kim ra.
- Đặt gạc vô khuẩm lên huyệt vừa cấy chỉ.
- Cố định gạc bằng băng dính.
5.3. Liệu trình điều trị.
LIỆU TRÌNH
• 1 lần / 20–30 ngày
• 3–6 lần = 1 đợt
• Kết hợp:
• Tập vận động chủ động – thụ động
• Vật lý trị liệu
• Xoa bóp – bấm huyệt
6. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN
6.1. Theo dõi Toàn trạng bệnh nhân trong thời gian m i lần làm thủ thuật.
Xử trí tai biến
- Chảy máu dùng bông gạc khô vô khuẩn ấn tại chỗ , không day.
- Đau sưng nơi cấy chỉ chườm tan bầm, thuốc chống phù nề hoặc kháng sinh uống nếu nghi ngờ nhiễm khuẩn.
HIỆU QUẢ LÂM SÀNG
Cải thiện:
• Sức cơ
• Biên độ vận động
• Giảm co cứng
• Tăng khả năng tự chăm sóc
• Giảm đau, tê
⚠️ Hiệu quả phụ thuộc:
• Thời gian sau tai biến
• Mức độ tổn thương não
• Tuân thủ tập phục hồi
10. TAI BIẾN – BIẾN CHỨNG (HIẾM)
• Đau tại chỗ cấy
• Sưng nhẹ, bầm
• Nhiễm trùng (do vô khuẩn kém)
• Dị ứng chỉ (rất hiếm)
11. KẾT LUẬN
Cấy chỉ là phương pháp hỗ trợ rất giá trị trong phục hồi liệt nửa người, đặc biệt ở giai đoạn mạn tính, khi kết hợp đúng với phục hồi chức năng hiện đại.
Bác sĩ Nguyễn Nam.
