30/01/2026
https://www.facebook.com/share/p/172rWYcr6B/
CẢNH GIÁC DỊCH BỆNH DO VIRUS NIPAH – MỐI ĐE DỌA NGUY HIỂM TỪ ĐỘNG VẬT SANG NGƯỜI CÓ TỶ LỆ TỬ VONG RẤT CAO
Virus Nipah (NiV) là một bệnh truyền nhiễm mới nổi, lây từ động vật sang người, từ người sang người, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên nghiên cứu khẩn cấp do khả năng gây dịch lớn, tỷ lệ tử vong cao (40–75%) và hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu.
Bệnh được phát hiện lần đầu năm 1998 tại Malaysia và Singapore. Đến năm 2001, nhiều đợt bùng phát ghi nhận tại Bangladesh và Ấn Độ với diễn tiến bệnh rất nặng, nhiều ca tử vong nhanh chóng do viêm não và suy hô hấp cấp.
Nguồn lây và đường lây truyền
Ổ chứa tự nhiên của virus Nipah là dơi ăn quả thuộc giống Pteropus.
Virus có thể lây sang người qua các con đường:
• Tiếp xúc với nước bọt, nước tiểu, phân của dơi
• Ăn trái cây hoặc uống nước bị nhiễm bẩn do dơi
• Tiếp xúc với lợn nhiễm bệnh (nguồn lây chính trong đợt dịch Malaysia)
• Lây truyền từ người sang người qua:
o Giọt bắn đường hô hấp
o Dịch tiết khi chăm sóc bệnh nhân
o Môi trường bệnh viện nếu kiểm soát nhiễm khuẩn kém
Đặc điểm nguy hiểm là có lây từ người sang người, làm tăng nguy cơ hình thành ổ dịch trong cộng đồng.
Thời gian ủ bệnh
Thường từ 4 – 14 ngày, có thể kéo dài đến 21 ngày, nhưng có trường hợp ghi nhận lên tới 45 ngày.
Triệu chứng lâm sàng
Bệnh diễn tiến nhanh và nặng, thường qua 2 giai đoạn:
Giai đoạn sớm (giống cúm nặng)
• Sốt cao đột ngột
• Đau đầu dữ dội
• Đau họng, ho
• Mệt mỏi, buồn nôn, nôn
• Đau cơ, chóng mặt
Giai đoạn nặng (tổn thương thần kinh và hô hấp)
• Rối loạn ý thức, lú lẫn
• Co giật
• Viêm não cấp
• Hôn mê nhanh chóng (24–48 giờ)
• Khó thở, suy hô hấp cấp
Nhiều bệnh nhân tử vong chỉ sau vài ngày khởi phát triệu chứng thần kinh.
Biến chứng nguy hiểm
• Viêm não cấp tính
• Suy hô hấp nặng
• Co giật kéo dài
• Rối loạn thần kinh lâu dài ở người sống sót:
o Rối loạn trí nhớ
o Thay đổi hành vi
o Co giật tái phát
• Tỷ lệ tử vong rất cao
Chẩn đoán bệnh
Do triệu chứng dễ nhầm với viêm não do virus khác, việc chẩn đoán cần dựa vào yếu tố dịch tễ và xét nghiệm đặc hiệu.
Yếu tố dịch tễ gợi ý
• Tiếp xúc với dơi, lợn, động vật hoang dã
• Ăn trái cây nghi nhiễm bẩn
• Tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh
• Đi/đến từ vùng có dịch
Xét nghiệm chẩn đoán
• RT-PCR phát hiện virus từ:
o Máu
o Dịch não tủy
o Dịch họng
o Nước tiểu
• Xét nghiệm huyết thanh học (ELISA)
• Chụp MRI não: hình ảnh viêm não lan tỏa
Hướng điều trị hiện nay
Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chưa có vắc xin.
Điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực và điều trị triệu chứng:
• Hỗ trợ hô hấp (thở máy nếu cần)
• Kiểm soát co giật
• Điều trị phù não
• Duy trì tuần hoàn, điện giải
• Cách ly nghiêm ngặt, kiểm soát nhiễm khuẩn
Việc phát hiện sớm và điều trị hồi sức kịp thời quyết định khả năng sống sót.
Nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam
Việt Nam có:
• Khí hậu và hệ sinh thái có dơi ăn quả
• Thói quen sử dụng trái cây tươi, nước trái cây
• Giao thương, du lịch quốc tế
Vì vậy, nguy cơ xâm nhập là có thể xảy ra nếu không chủ động giám sát.
Biện pháp phòng bệnh
Đối với người dân
• Không ăn trái cây rơi dưới đất
• Rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn
• Không sử dụng thực phẩm nghi nhiễm bẩn
• Không tiếp xúc, săn bắt động vật hoang dã
• Đeo khẩu trang khi chăm sóc người bệnh nghi nhiễm
• Báo ngay cơ sở y tế khi có sốt, đau đầu, rối loạn ý thức sau yếu tố nguy cơ
Đối với cơ sở y tế
• Tăng cường giám sát ca viêm não không rõ nguyên nhân
• Cách ly sớm ca nghi ngờ
• Thực hiện kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt
• Trang bị phương tiện phòng hộ cá nhân
Chủ động nhận diện sớm – chìa khóa ngăn chặn dịch
Nipah là bệnh hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm. Kinh nghiệm từ các quốc gia Nam Á cho thấy, chỉ một ca bệnh xâm nhập cũng có thể gây bùng phát ổ dịch lớn.
Nâng cao nhận thức cộng đồng và chuẩn bị sẵn sàng trong hệ thống y tế là biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Khi có dấu hiệu nghi ngờ cần đến ngay cơ sở tế được thăm khám chẩn đoán hoặc lh theo đường dây 02432.505.810 để được tư vấn
Nguồn:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virus
https://www.cdc.gov/nipa.../hcp/clinical-overview/index.html
https://baochinhphu.vn/bo-y-te-khuyen-cao-nguoi-dan-han...
https://thuvienphapluat.vn/.../Thong-tu-41-2016-TT-BYT...
-----------------------
🏥Bệnh viện Quân y 105
⛳️Địa chỉ: Số 2 Chùa Thông, Sơn Tây, Hà Nội.
☎️Đăng ký khám: 02432.505.810
🌐Website: http://www.benhvien105.vn
🌏Facebook: https://www.facebook.com/benhvienquany105