01/08/2021
HIỆU QUẢ VÀ ĐỘ AN TOÀN CỦA NANOCOVAX (VIỆT NAM) VÀ NOVAVAX (MỸ)
Cả hai đều sử dụng công nghệ protein subunit. Ở vaccine Covid-19 của Novavax (Mỹ), chỉ khác là việc sử dụng tế bào của bướm đêm (thay vì tế bào chuột hamster) để sản xuất protein S. Ở Novavax, các hạt nano làm bằng lipid (chất béo) thay vì silica. Tá chất (adjuvant) được dùng là saponin, thay vì hợp chất của nhôm.
Mặc dù không có nhiều dữ liệu chi tiết về thử nghiệm vaccine Nanocovax, nhưng từ quan sát hiệu quả vaccine của Novavax của Mỹ chúng ta có thể thấy rõ mức độ an toàn của các loại vaccine protein subunit ở mức rất cao, gần như chưa có ca tử vong vì phản ứng với vaccine cho tới thời điểm này như đã xảy ra với AstraZeneca. Các loại vaccine sử dụng công nghệ protein subunit như Nanocovax hay Novavax cũng có thể bảo quản dễ dàng ở nhiệt độ 2-8 độ C.
Novavax cũng được đánh giá là hiệu quả 96% chống lại chủng gốc, 86% đối với chủng Anh, và 55% đối với chủng Nam Phi. Cũng như với các loại vaccine khác, vaccine thường kém hiệu quả hơn so với chủng virus mới, nhưng nên nhớ rằng vẫn hiệu quả đến 90-100% chống lại tiến triển nặng hơn của căn bệnh.
KẾT
Cho tới thời điểm này, các dòng vaccine protein subunit như Nanocovax của Việt Nam hay Novavax của Mỹ được đánh giá là cực kỳ an toàn, chưa xuất hiện các phản ứng phụ nghiêm trọng và hiếm gặp như các dòng vaccine của AstraZeneca hay J&J. Điểm khác biệt của Nanocovax so với AstraZeneca đó là không sử dụng virus làm phương tiện đưa kháng nguyên vào cơ thể, và kháng nguyên (protein S) không được tạo ra bởi tế bào người (như đối với các loại viral vector hay mRNA vaccine khác).
Cũng cần nhấn mạnh rằng, mỗi công nghệ sản xuất vaccine đều tồn tại những ưu khuyết điểm riêng. Do đó, việc so sánh giữa Nanocovax và AstraZeneca trong bài này chỉ giúp chúng ta thấy được sự khác nhau về công nghệ và cơ chế hoạt động. Nó không nói lên rằng loại vaccine nào tốt hơn.
Quan trọng nhất vẫn là: Hãy tiêm chủng!!!
Cre: Do Quang Tu
HI VỌNG VÀO NANOCOVAX CỦA VIỆT NAM
Bài viết này mình sẽ tập trung vào vaccine Nanocovax của Việt Nam và giải thích theo hướng dễ hiểu nhất để chúng ta có thể hiểu về cơ chế, cũng như tiềm năng về tính an toàn và hiệu quả của vaccine.
Như những bài viết về dịch Covid-19 của mình từ khi bùng dịch hồi năm ngoái đến giờ, mình vẫn đặt hi vọng rất lớn vào các loại vaccine nội địa, đặc biệt là Nanocovax do Việt Nam sản xuất. Cần khẳng định lại rằng: Nếu không có nguồn vaccine nội địa, chúng ta rất khó đạt được mục tiêu miễn dịch cộng đồng trong thời gian ngắn nhất có thể. Một ví dụ là ngay cả chính phủ các nước giàu như Úc cũng đã ký thỏa thuận license với AstraZeneca để sản xuất trong nước nhằm cung cấp hơn 80 triệu liều cho người dân.
Để hiểu về cơ chế của Nanocovax, và sự khác biệt so với các loại vaccine khác như AstraZeneca hay Sinovac (CoronaVac), chúng ta sẽ bắt đầu bằng cấu trúc cơ bản của virus SARS-CoV-2.
CẤU TRÚC PROTEINS CỦA SARS-CoV-2
Virus SARS-CoV-2 (SCV2) có 4 loại protein cấu trúc chính, được đặt tên S, N, E, M. Các proteins này đóng nhiều vai trò quan trọng trong quá trình lây nhiễm. Chẳng hạn, nói sơ lược, một trong những chức năng của protein N là làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Protein E chịu trách nhiệm giải phóng virus. Tuy nhiên, đáng chú ý nhất là protein S, hay còn gọi là “protein g*i” (spike glycoprotein).
Protein S là protein bề mặt, có cấu trúc g*i đặc biệt, có vai trò liên kết với tế bào vật chủ. Chẳng hạn ở người, Protein S sẽ gắn với thụ thể ACE2 ở màng tế bào. So với SCV1 (virus gây dịch SARS 2003), cấu trúc của protein S tuy có cấu trúc rất tương tự, nhưng khả năng gắn kết (ái lực) của protein S ở SCV2 với thụ thể ACE2 mạnh hơn SCV1 rất nhiều lần, được dự đoán là mạnh hơn đến 10-20 lần. Do đó, có thể xem là lí do quan trọng giải thích sự lây nhiễm rất nhanh của SCV2.
Bởi vì protein S đóng vai trò bước đầu trong quá trình lây nhiễm SCV2, nó là mục tiêu chính của nhiều loại vaccine Covid-19. Với công nghệ hiện đại, các nhà nghiên cứu đã có thể tìm ra đoạn mã di truyền của SCV2 quy định protein S một cách cực kỳ nhanh chóng.
CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA VACCINE ASTRAZENECA
Cả ba loại vaccine AstraZeneca, J&J, và Sputnik-V đều sử dụng công nghệ viral vector. Nói đơn giản, các nhà khoa học sẽ lấy một loại virus thường (chẳng hạn như adenovirus) đã được biến đổi gene để làm mất khả năng gây bệnh và nhân đôi. Đặc biệt, con virus này cũng được biến đổi để mang đoạn mã di truyền quy định protein S của SCV2. Đó là lí do vì sao mà AstraZeneca cũng được gọi là một dạng vaccine tái tổ hợp (recombinant).
Khi tiêm vaccine, con virus đã được biến đổi gene này sẽ thâm nhập vào tế bào người, và tiêm mã di truyền vào nhân tế bào chúng ta (cơ chế bình thường của các loại virus). Bởi vì mã di truyền của virus này có chứa đoạn mã di truyền quy định protein S, nên tế bào của chúng ta sẽ tự tạo ra protein S. Bởi vì protein S được xem là kháng nguyên, đối tượng lạ trong cơ thể, nên hệ miễn dịch của chúng ta sẽ phản ứng và tạo ra các tế bào miễn dịch và kháng thể.
CƠ CHẾ CỦA VACCINE NANOCOVAX CỦA VIỆT NAM CÓ GÌ KHÁC BIỆT?
Nanocovax cũng là một dạng vaccine tái tổ hợp như AstraZeneca (AZ), nhưng sử dụng công nghệ protein subunit. Thay vì đưa vào cơ thể một con virus đã được biến đổi gene như AZ, Nanocovax chỉ đưa vào các tiểu thể protein cần thiết để kích thích cơ thể tạo ra đáp ứng miễn dịch.
Công nghệ protein subunit đã có lịch sử nghiên cứu hàng chục năm, và đã được ứng dụng thành công và an toàn trong nhiều lãnh vực. Chẳng hạn như vaccine HPV cũng sử dụng công nghệ protein subunit. Do đó, bạn nào từng tiêm HPV vaccine phòng ung thư cổ tử cung hoặc các bệnh tình dục khác, thì bạn đã “trải nghiệm” rồi đó.
NANOCOVAX ĐƯỢC TẠO RA NHƯ THẾ NÀO?
Như chúng ta đã thấy, thay vì để chính cơ thể người tạo ra protein S như AstraZeneca, Nanocovax tạo ra protein S ở bên ngoài rồi mới đưa vào cơ thể chúng ta. Thách thức đó là làm sao để tạo ra protein S nhanh, hiệu quả, an toàn. Nhiều người có thể nghĩ ngay đến phương án nuôi cấy virus SARS-CoV-2 nhưng cách đó quá nguy hiểm. Khoa học di truyền có cách khác an toàn hơn!
Đầu tiên, các nhà khoa học sẽ lấy một loại virus (chẳng hạn baculovirus) và biến đổi gene để con virus đã biến đổi này có đoạn mã di truyền của SCV2 quy định protein S. Sau đó chúng ta sẽ cho những con virus biến đổi gene này “lây nhiễm” các tế bào được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Chẳng hạn, với Nanocovax, người ta chọn tế bào buồng trứng của chuột hamster. Các tế bào này khi bị nhiễm virus sẽ tạo ra protein S trên bề mặt. Từ đó, chúng ta có thể “thu hoạch” lượng protein S này để dùng cho sản xuất vaccine.
Thách thức tiếp theo: Các nhà khoa học phải tạo ra một phân tử nhỏ và giống như virus để mang protein S vào cơ thể người. Các phân tử này không phải là virus, cũng không có cấu trúc di truyền nên chúng vô hại. Bằng cách nào tạo ra các phân tử này? Công nghệ nano.
Đối với Nanocovax, các nhà khoa học sẽ “gắn” protein S lên các hạt nano làm bằng silica. Để so sánh: Đường kính ngoài của virus SARS-CoV-2 khoảng 0.1 μm (tương đương 100 nanometers). Tuy nhiên, công nghệ nano hiện đại cho phép chúng ta tạo ra những hạt nano thậm chí còn nhỏ hơn thế nhiều. Ngoài ra, các phân tử giả virus này còn đóng vai trò vận chuyển các tiểu thể protein khác như M, N, E của SCV2 vào cơ thể người.
Tuy nhiên, nhược điểm của công nghệ protein subunit vaccine đó là khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch không mạnh. Do đó, để ổn định các phân tử giả virus này, cũng như tăng cường đáp ứng miễn dịch; các nhà khoa học sử dụng một tá chất (adjuvant) đặc biệt là một hợp chất của nhôm.
Tại sao lại là nhôm? Hợp chất của nhôm đã được sử dụng trong nguyên liệu sản xuất vaccine từ hơn 90 năm. Đặc tính đặc biệt của nhôm đó là khả năng kích thích hệ thống miễn dịch. Với liều lượng sử dụng rất nhỏ, sử dụng hợp chất của nhôm trong vaccine cực kỳ an toàn (mỗi ngày chúng ta đều hấp thụ nhôm thông qua không khí, nước và thực phẩm). Khi tiêm vaccine thì hầu hết lượng nhôm này sẽ được đào thải ra ngoài qua đường tiểu. Tá chất sử dụng hợp chất của nhôm được xem là “tiêu chuẩn vàng” (gold standard) vì vai trò của nó trong vaccine. Do đó, không có gì phải lo ngại.
Khi tiêm vaccine, hệ miễn dịch của chúng ta sẽ phản ứng với các kháng nguyên có trong Nanocovax và quá trình tạo ra tế bào miễn dịch và kháng thể cũng tương tự như với loại vaccine khác.
HIỆU QUẢ VÀ ĐỘ AN TOÀN CỦA NANOCOVAX (VIỆT NAM) VÀ NOVAVAX (MỸ)
Cả hai đều sử dụng công nghệ protein subunit. Ở vaccine Covid-19 của Novavax (Mỹ), chỉ khác là việc sử dụng tế bào của bướm đêm (thay vì tế bào chuột hamster) để sản xuất protein S. Ở Novavax, các hạt nano làm bằng lipid (chất béo) thay vì silica. Tá chất (adjuvant) được dùng là saponin, thay vì hợp chất của nhôm.
Mặc dù không có nhiều dữ liệu chi tiết về thử nghiệm vaccine Nanocovax, nhưng từ quan sát hiệu quả vaccine của Novavax của Mỹ chúng ta có thể thấy rõ mức độ an toàn của các loại vaccine protein subunit ở mức rất cao, gần như chưa có ca tử vong vì phản ứng với vaccine cho tới thời điểm này như đã xảy ra với AstraZeneca. Các loại vaccine sử dụng công nghệ protein subunit như Nanocovax hay Novavax cũng có thể bảo quản dễ dàng ở nhiệt độ 2-8 độ C.
Novavax cũng được đánh giá là hiệu quả 96% chống lại chủng gốc, 86% đối với chủng Anh, và 55% đối với chủng Nam Phi. Cũng như với các loại vaccine khác, vaccine thường kém hiệu quả hơn so với chủng virus mới, nhưng nên nhớ rằng vẫn hiệu quả đến 90-100% chống lại tiến triển nặng hơn của căn bệnh.
KẾT
Cho tới thời điểm này, các dòng vaccine protein subunit như Nanocovax của Việt Nam hay Novavax của Mỹ được đánh giá là cực kỳ an toàn, chưa xuất hiện các phản ứng phụ nghiêm trọng và hiếm gặp như các dòng vaccine của AstraZeneca hay J&J. Điểm khác biệt của Nanocovax so với AstraZeneca đó là không sử dụng virus làm phương tiện đưa kháng nguyên vào cơ thể, và kháng nguyên (protein S) không được tạo ra bởi tế bào người (như đối với các loại viral vector hay mRNA vaccine khác).
Cũng cần nhấn mạnh rằng, mỗi công nghệ sản xuất vaccine đều tồn tại những ưu khuyết điểm riêng. Do đó, việc so sánh giữa Nanocovax và AstraZeneca trong bài này chỉ giúp chúng ta thấy được sự khác nhau về công nghệ và cơ chế hoạt động. Nó không nói lên rằng loại vaccine nào tốt hơn.
Quan trọng nhất vẫn là: Hãy tiêm chủng.
Cre: Do Quang Tu
=========
Nanocovax - https://nanogenpharma.com/products/nanocovax-141.html
Novavax vaccine 96% effective ag*inst original coronavirus, 86% vs British variant in UK trial - https://www.reuters.com/.../uk-health-coronavirus...
Tai W., He L., Zhang X., Pu J., Voronin D., Jiang S., Zhou Y., Du L. Characterization of the receptor-binding domain (RBD) of 2019 novel coronavirus: implication for development of RBD protein as a viral attachment inhibitor and vaccine. Cell. Mol. Immunol. 2020 doi: 10.1038/s41423-020-0400-4.
Wrapp D., De Vlieger D., Corbett K.S., Torres G.M., Van Breedam W., Roose K. Structural basis for potent neutralization of betacoronaviruses by single-domain camelid antibodies (preprint) Microbiology. 2020 doi: 10.1101/2020.03.26.010165.
Huang, Y., Yang, C., Xu, Xf. et al. Structural and functional properties of SARS-CoV-2 spike protein: potential antivirus drug development for COVID-19. Acta Pharmacol Sin 41, 1141–1149 (2020). https://doi.org/10.1038/s41401-020-0485-4
HogenEsch, H., O’Hagan, D.T. & Fox, C.B. Optimizing the utilization of aluminum adjuvants in vaccines: you might just get what you want. npj Vaccines 3, 51 (2018). https://doi.org/10.1038/s41541-018-0089-x
