01/04/2026
BỆNH NÃO MÔ CẦU VÀ CÁCH PHÒNG CHỐNG
Viêm màng não do vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) là một bệnh nhiểm khuẩn cấp tính, có thể dẫn tới tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Hầu hết các trường hợp bệnh do não mô cầu trên toàn thế giới do sáu nhóm huyết thanh A, B, C, Y, W-135 và X, trong đó nhóm A đã gây ra các đợt bùng phát dịch viêm màng não nặng nề ở châu Phi cận Sahara. Tại khu vực phía Nam, Việt Nam, từ năm 2012 đến nay, số ca bệnh ghi nhận rải rác, không xuất hiện ổ dịch lớn, với nhóm huyết thanh chính là nhóm B.
Bệnh thường xảy ra vào thời điểm giao mùa - cuối mùa khô đầu mùa mưa. Mọi người đều có cảm nhiễm với vi khuẩn não mô cầu, nhóm tuổi nguy cơ mắc bệnh cao nhất là lứa tuổi trẻ và cũng ở nhóm tuổi này có số người lành mang vi khuẩn nhiều nhất. Khi cơ thể mệt mỏi, hệ thống miễn dịch suy giảm sẽ làm tăng khả năng nhiễm bệnh. Người được coi là ổ chứa vi khuẩn não mô cầu trong tự nhiên, do vậy nguồn lây bệnh chủ yếu là bệnh nhân và người lành mang vi khuẩn. Trong cộng đồng tỷ lệ người lành mang vi khuẩn không có triệu chứng lâm sàng (người lành mang trùng) từ 5-25%, tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở khu vực ổ dịch (30-40%). Vi khuẩn cư trú tại vùng mũi, hầu, họng, lây truyền qua đường hô hấp do hít phải những giọt dịch tiết mũi họng của người nhiễm bệnh và có thể bùng phát thành dịch. Các tiếp xúc hàng ngày như hôn, dùng chung dụng cụ, ly, chén, tiếp xúc với nhiều người như sống trong khu tập tập thể, ký túc xá, trại lính…đều có thể dẫn đến lây truyền bệnh. Ngoài ra, vào thời điểm tựu trường và mùa tuyển quân cũng là thời điểm có nguy cơ cao bùng phát dịch.
Bệnh viêm màng não do não mô cầu có các thể lâm sàng như viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm khớp, viêm màng ngoài cơ tim, viêm phổi, viêm thanh quản thể tối cấp…trong đó viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết thường gặp hơn cả. Tỷ lệ tử vong có thể từ 8-15%. Bệnh thường để lại di chứng nặng nề như chậm phát triển tinh thần, điếc, liệt với tỷ lệ từ 10-20%. Thể nặng nhất là nhiễm trùng huyết tối cấp, có thể gây tử vong trong 24 giờ sau khi khởi phát.
Bệnh thường xuất hiện đột ngột trên người khỏe mạnh với các triệu chứng:
• Sốt cao;
• Mệt mỏi;
• Lạnh run;
• Buồn nôn;
• Đau đầu;
• Nhạy cảm với ánh sáng;
• Lơ mơ;
• Gáy cứng (trẻ nhỏ có thóp phồng);
• Nôn;
• Có thể xuất hiện ban xuất huyết hình sao/tử ban trên da…
Trong bối cảnh ghi nhận ca bệnh/ổ dịch do Não mô cầu, các hoạt động kiểm soát dịch, hạn chế lây lan luôn là ưu tiên của ngành y tế dự phòng, trong đó việc giám sát, theo dõi người tiếp xúc gần và sử dụng kháng sinh dự phòng là biện pháp cấp thiết. Cùng với đó việc tiêm vắc xin vẫn được coi là biện pháp an toàn và hiệu quả lâu dài trong việc phòng chống bệnh viêm màng não do não mô cầu.
Hiện nay trên thế giới và Việt Nam có nhiều loại vắc xin phòng bệnh não mô cầu do các týp vi khuẩn: A,C,Y, W-135 và B.
Ngoài ra, người dân cần chủ động thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh như:
• Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân: thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường.
• Thực hiện tốt vệ sinh nơi ở, thông thoáng nơi ở, nơi làm việc.
• Khi hắt hơi hay ho cần lấy khăn che miệng hoặc đeo khẩu trang khi bị viêm đường hô hấp.
• Trẻ nhỏ cần được giữ ấm.
• Ăn uống đủ chất dinh dưỡng, luyện tập, nâng cao thể trạng.
• Hạn chế tiếp xúc về đường hô hấp: không nên tập trung nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người nghi mắc bệnh.
• Khi có biểu hiện sốt cao, đau đầu, buồn nôn và nôn, cổ cứng, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời./.
---
Nguồn: Viện Pasteur
