13/12/2021
TUỔI MÃN KINH
1) Mãn kinh là gì?
Mãn kinh là 1 khoảng thời gian trong cuộc đời người phụ nữ khi mà không xuất hiện các chu kỳ kinh nguyệt nữa. Mãn kinh xảy ra khi mà buồng trứng không sản xuất Estrogen. Estrogen là nội tiết giúp kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt. Mãn kinh đánh dấu kết thúc độ tuổi sinh sản. Độ tuổi trung bình mà người phụ nữ trải qua mãn kinh là 51.
2) Tiền mãn kinh là gì?
Những năm trước khi mãn kinh được gọi là tiền mãn kinh. Bắt đầu vào những năm sau 40 tuổi thì nồng độ Estrogen được sản xuất bởi buồng trứng bắt đầu dao động. Dấu hiệu thường gặp nhất của tiền mãn kinh là thay đổi chu kỳ kinh nguyệt. Chu kỳ kinh nguyệt có thể trở nên dài hơn bình thường hoặc cũng có thể ngắn hơn. Bạn có thể bắt đầu có những chu kỳ bị mất. Lượng máu kinh cũng có thể trở nên nhiều hơn hoặc ít đi. Mặc dù những thay đổi trong hành kinh hầu như là bình thường trong thời gian tiền mãn kinh, bạn vẫn nên đi khám sức khỏe khi có các dấu hiệu bất thường. Ra máu âm đạo bất thường có thể là dấu hiệu của tình trạng bệnh lý.
3) Bên cạnh thay đổi chu kì kinh nguyệt, những dấu hiệu hay triệu chứng nào có thể xảy ra ở thời điểm tiền mãn kinh?
Một vài người phụ nữ không có các triệu chứng của tiền mãn kinh hoặc là có rất ít. Những triệu chứng khác đôi khi có thể khá nặng nề. Những dấu hiệu và triệu chứng thường gặp gồm:
• Bốc hỏa: là tình trạng đột ngột cảm thấy nóng bức ở vùng thân trên của cơ thể và mặt. Bốc hỏa có thể chỉ kéo dài vài giây tới vài phút hoặc lâu hơn. Một vài phụ nữ trải qua tình trạng này 1 vài lần trong 1 tháng. Một số khác thì có thể lên tới vài lần/ngày. Bốc hỏa thường xảy ra vào ban đêm (đổ mồ hôi đêm) có thể làm bạn thức giấc và cảm thấy mệt mỏi, uể oải vào ban ngày.
• Khó ngủ: bạn có thể bị mất ngủ hoặc thời gian tỉnh của bạn bị kéo dài ra hơn so với thường này. Đổ mồ hôi đêm có thể làm giấc ngủ khó chịu.
• Thay đổi về tiết niệu và sinh dục: khi nồng độ Estrogen sụt giảm, thành âm đạo sẽ trở nên mỏng hơn, khô hơn và kém đàn hồi hơn. Khô âm đạo có thể gây ra đau khi quan hệ tình dục. Nhiễm khuẩn âm đạo cũng có thể xảy ra thường xuyên hơn. Niệu đạo có thể trở nên khô, viêm hoặc bị kích thích. Điều này có thể khiến bạn phải đi tiểu nhiều lần và gia tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu.
4) Những dạng thay đổi về xương nào diễn ra sau khi mãn kinh?
Một lượng nhỏ xương bị mất dần đi sau tuổi 35 là gần như bình thường ở cả nam và nữ. Nhưng trong 4-8 năm đầu tiên của thời kì mãn kinh, người phụ nữ sẽ bị mất xương 1 cách nhanh chóng. Tốc độ của tiến trình loãng xương này là do sự sụt giảm của Estrogen. Nếu quá nhiều xương bị mất đồng nghĩa với nguy cơ loãng xương tăng dần lên. Loãng xương làm tăng nguy cơ gãy xương. Các xương của vùng hông, cổ tay và cột sống là những vị trí bị ảnh hưởng nhiều nhất.
5) Những yếu tố nguy cơ bệnh lý nào gia tăng trong thời điểm tiền mãn kinh và mãn kinh?
Estrogen được sản xuất bởi buồng trứng của người phụ nữ trước khi mãn kinh đóng vai trò bảo vệ lại các bệnh lý tim mạch và đột quỵ. Khi nồng độ Estrogen bị sụt giảm sau khi mãn kinh, người phụ nữ mất đi các yếu tố bảo vệ này. Độ tuổi trung niên cũng là thời gian nguy cơ tim mạch bắt đầu hình thành chẳng hạn như tăng cholesterol, tăng huyết áp và giảm sự vận động. Tất cả những yếu tố này làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ ở phụ nữ mãn kinh.
6) Điều trị bằng nội tiết là gì?
Điều trị nội tiết có thể giúp làm giảm đi các triệu chứng của tiền mãn kinh và mãn kinh. Điều trị bằng nội tiết có nghĩa là sử dụng Estrogen (nếu như bạn vẫn còn có tử cung) và kết hợp với 1 loại nội tiết khác là Progestin. Estrogen kèm progestin còn được gọi là nội tiết kết hợp hoặc đơn giản là điều trị nội tiết. Sử dụng kết hợp Progestin giúp làm giảm nguy cơ ung thư tử cung so với khi sử dụng estrogen đơn thuần. Nếu bạn không còn tử cung (đã cắt trước đó), estrogen có thể được sử dụng độc lập mà không cần progestin.
7) Thuốc nội tiết được cho như thế nào?
Estrogen được trình bày dưới 1 vài hình thức. Dạng toàn thân bao gồm: viên thuốc uống, miếng dán trên da và gel hoặc thuốc xịt trên da. Nếu sử dụng thêm progestin thì nó có thể được cho dưới dạng kết hợp chung với estrogen trong 1 viên thuốc hay miếng dán hoặc có thể dưới dạng progestin đơn thuần. Với điều trị toàn thân, estrogen được phóng thích vào trong máu và đi tới cơ quan hoặc mô cần thiết. Người phụ nữ nếu như chỉ có khô âm đạo có thể sử dụng Estrogen tại chỗ như vòng âm đạo, viêm đặt hoặc kem. Những dạng này phóng thích 1 lượng nhỏ estrogen và mô tại chỗ âm đạo.
8) Lợi ích của điều trị bằng nội tiết?
• Điều trị bằng estrogen toàn thân (có hoặc không có progestin) đã được chứng minh là điều trị tối ưu nhất trong giảm bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm.
• Cả 2 dạng toàn thân và tại chỗ đều làm giảm khô âm đạo.
• Điều trị estrogen toàn thân còn bảo vệ chống lại loãng xương xảy ra ở thời kỳ mãn kinh.
• Nội tiết kết hợp có thể giúp giảm nguy cơ ung thư đại tràng.
9) Nguy cơ của sử dụng nội tiết?
Điều trị bằng nội tiết có thể làm tăng nguy cơ của 1 số dạng ung thư và 1 số bệnh lý khác:
• Sử dụng estrogen đơn thuần có thể làm lớp nội mạc tử cung phát triển và có thể làm tăng nguy cơ ung thư tử cung.
• Nội tiết kết hợp có liên quan tới gia tăng nguy cơ bệnh lý tim mạch. Nguy cơ này có thể liên quan tới tuổi, bệnh lý hiện mắc và thời điểm bắt đầu sử dụng nội tiết.
• Nội tiết kết hợp hoặc Estrogen đơn thuần có liên quan tới gia tăng nguy cơ đột quỵ và huyết khối tĩnh mạch sâu. Miếng dán, thuốc xịt và vòng âm đạo có thể làm giảm bớt nguy cơ này so với thuốc uống. Thuốc kết hợp có thể liên quan tới gia tăng nguy cơ ung thư vú.
• Bệnh lý túi mật: có 1 sự tăng nguy cơ nhẹ của bệnh lý túi mật liên quan tới điều trị bằng estrogen có hay không có Progestin. Nguy cơ này là lớn nhất đối với dạng viên uống.
10) Những thuốc nào khác có thể điều trị các triệu chứng của mãn kinh?
Vài loại thuốc chống trầm cảm có thể được sử dụng để điều trị bốc hỏa. Gabapentin, 1 loại thuốc chống động kinh, và Clonidine (thuốc điều trị huyết áp) có thể được sử dụng để điều trị giảm bốc hỏa và các rối loạn giấc ngủ liên quan tới mãn kinh. Thuốc điều hòa thụ thể Estrogen là thuốc được sử dụng để điều hòa các hoạt tính Estrogen. Thuốc này giúp làm giảm bốc hỏa và đau khi quan hệ do khô âm đạo.
11) Các chiết xuất từ thảo mộc hoặc thực phẩm chức năng có thể cải thiện triệu chứng mãn kinh?
Một vài loại thực vật và thực phẩm từ thiên nhiên được sử dụng để làm giảm triệu chứng của mãn kinh bao gồm: đậu nành, mao lương và 1 số loại thuốc bắc. Chỉ có vài hoạt chất là được các nghiên cứu chứng được sự an toàn và hiệu quả. Thêm vào đó, cách mà những sản phẩm này được chế xuất không theo 1 quy định nào. Không có gì đảm bảo rằng sản phẩm này có chứa các thành phần an toàn hoặc liều lượng hiệu quả. Nếu bạn dùng một trong những sản phẩm này, hãy nhớ trao đổi với các bác sĩ.
12) Viên nội tiết phối hợp có thể điều trị các triệu chứng mãn kinh?
Một viên nội tiết phối hợp có nguồn gốc từ thực vật, được kết hợp giữa 1 vài thành phần sẵn có và các hợp chất khác nhau. Thuốc pha trộn nội tiết thì thường không được cơ quan FDA quản lý. Các hợp chất này phải được cấp phép, tuy nhiên thì vẫn không chứng minh được đầy đủ về độ an toàn, hiệu quả. ACOG (Hiệp hội các nhà sản phụ khoa Hoa Kỳ) khuyến cáo sử dụng thuốc được FDA chấp thuận thay vì các viên nội tiết pha trộn
13) Liệu các chất dưỡng ẩm và bôi trơn có hiệu quả không?
Các thuốc không cần phải kê toa có thể được sử dụng để giúp cải thiện tình trạng khô âm đạo và đau khi quan hệ ở thời điểm mãn kinh. Các dạng này không chứa nội tiết nên không ảnh hưởng lên độ đàn hồi và độ dày của âm đạo. Các chất dưỡng ẩm của âm đạo có thể được sử dụng mỗi 2-3 ngày nếu cần thiết. Chất bôi trơn có thể được sử dụng mỗi lần khi quan hệ.
14) Tôi cần làm gì để có thể giữ cơ thể khỏe mạnh sau khi mãn kinh?
Một lối sống lành mạnh có thể là lựa chọn rất tốt cho bạn trong những năm sau mãn kinh. Một số phương pháp sau có thể giúp bạn thấy khỏe mạnh:
• Dinh dưỡng: chế độ dinh dưỡng cân bằng có thể giúp bạn cảm thấy khỏe mạnh trước, trong và sau mãn kinh. Cần bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D trong chế độ ăn để duy trì xương khỏe mạnh.
• Tập thể dục: luyện tập thường xuyên giúp làm giảm sự mất xương và nâng sức khỏe toàn thân. Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ sẽ giúp xương của bạn khỏe mạnh. Những bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp và xương giúp cải thiện thể chất đáng kể. Luyện tập 1 cách điều độ, luyện sự cân bằng như yoga và thiền có thể giúp bạn tránh sự té ngã có thể làm gãy xương.
• Khám sức khỏe định kì: mỗi năm bạn cần đi khám và kiểm tra sức khỏe định kì. Kể cả các vấn đề về răng hay mắt cũng rất quan trọng. Ngay cả khi không thấy vấn đề gì thì bạn cũng nên khám sức khỏe định kì.
Bài viết dựa trên các khuyến cáo của hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ.
