12/12/2025
Hôm trước chúng mình đã tìm hiểu sơ qua về bệnh Parkinson, hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu hơn một chút vệ bộ não, cơ chế vận hành và nguyên nhân gây bệnh Parkinson nhé!
Một chiếc máy tính có các vi mạch điện tử liên kết thành mạch, bộ não cũng vậy nhưng phức tạp hơn rất nhiều, nó có khoảng 10 tỷ tế bào thần kinh (neuron), mỗi neuron có thể nhận và truyền tín hiệu cho hàng ngàn neuron khác.
Mỗi neuron có:
- Thân tế bào: chứa nhân và bộ máy chuyển hóa
- Sợi trục: giống như sợi dây dẫn, có thể rất dài để truyền tín hiệu.
- Các đầu tận cùng: nơi truyền tín hiệu hóa học (gọi là chất dẫn truyền thần kinh - neurotransmitter) sang neuron kế tiếp.
Tín hiệu bắt đầu bằng điện, truyền qua sợi trục rồi kết thúc bằng việc giải phóng chất dẫn truyền thần kinh tại các đầu tận cùng => truyền sang tế bào kế tiếp.
Mỗi loại neuron giải phóng một chất dẫn truyền thần kinh chính:
- Dopaminergic giải phóng Dopamine
- Cholinergic giải phóng acetylcholine
- Glumatergic giải phóng glumate
Mỗi chất chỉ hoạt động trên thụ thể riêng biệt nằm trên neuron nhận tín hiệu. Tổ hợp này giống như “ổ khóa”, phải đúng “chìa khóa” mới mở được. Chất dẫn truyền có thể kích thích hoặc ức chế. Tổng hợp các tín hiệu này sẽ quyết định neuron tiếp theo có phát tín hiệu hay không.
Não bao gồm:
- Vỏ não: là lớp ngoài cùng, xử lý tư duy, ngôn ngữ, trí nhớ và chuyển động phức tạp.
- Tiểu não: nằm phía sau, giúp phối hợp và cân bằng vận động.
- Thân não: nằm dưới tiểu não, chứa CHẤT ĐEN - vùng chính bị thoái hóa trong bệnh Parkinson.
- Tủy sống: dẫn truyền tín hiệu từ não đến cơ và ngược lại.
Nói thêm về CHẤT ĐEN: có chứa sắc tố đen, là nơi sản sinh dopamine. Nó gửi sợi trục đến thể vân - bao gồm thể đuôi và vỏ trai.
Chuỗi vận động cơ bản gồm: Vỏ não -> thể vân -> cầu nhạt -> đồi thị -> vỏ não.
Vòng tròn này được điều hòa bởi dopamine từ chất đen. Khi dopamine suy giảm do tế bào chất đen chết đi, hoạt động vận động chậm lại hoặc rối loạn dẫn đến các triệu chứng của bệnh Parkinson.
Như vậy, chúng ta biết rằng chất đen (substantia nigra) nằm ở phần trên của thân não, là trung tâm điều phối vận động. Nó gửi tín hiệu đến thể vân (striatum) thông qua con đường nigrostriatal. Tín hiệu truyền đi bằng cách giải phóng dopamine. Khi các tế bào tiết dopamine bị mất đi, mức dopamine trong striatum giảm mạnh, các tế bào ở đó không hoạt động bình thường và gây ra triệu chứng Parkinson.
Nguyên nhân gây bệnh Parkinson vẫn chưa được xác định chính xác nhưng các yếu tố như tuổi tác, di truyền, môi trường (tiếp xúc hóa chất độc hại), chấn thương sọ não và các bệnh lý mạch máu não có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Hiện nay y học vẫn chưa tìm ra cách chữa trị hoàn toàn Parkinson, việc điều trị tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng để duy trì chất lượng cuộc sống. Các phương pháp bao gồm:
- Thuốc: thuốc chính là Levodopa giúp bổ sung lượng dopamine thiếu hụt trong não.
- Phẫu thuật: cấy điện cực (kích thích não sâu) có thể áp dugnj với các trường hợp không đáp ứng với thuốc.
- Bấm huyệt và các liệu pháp khác.
- Thay đổi lối sống
