Tâm Điểm Cuộc Đời

25/10/2024

Trẻ con và sang chấn tâm lý liên quan đến sự phát triển của trẻ trẻ
Được viết bởi Trương Nguyễn Khải Phong, M.Sc.Psy, DBT-C
Tất cả chúng ta đều muốn những đứa trẻ con mà mình quan tâm có cuộc sống hạnh phúc và vô âu lo. Nhưng không may là luôn có những điều đáng buồn vẫn xảy ra với trẻ. Và điều này có thể bao gồm lạm dụng hoặc các sự kiện sang chấn khác. Trong bài viết ngắn này, tôi sẽ chủ động trả lời một số câu hỏi mà nhiều người có thể đặt ra về chấn thương và trẻ em, bao gồm:
Sang chấn là gì?
Sang chấn ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?
Sang chấn ảnh hưởng đến cha mẹ và người chăm sóc như thế nào?
Và khi nào và tại sao ta nên tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp cho con cái của mình?
Sự kiện sang chấn là gì? Nó là một trải nghiệm rất đáng sợ hoặc thậm chí đe dọa đến tính mạng. Trẻ có thể phải trải qua trực tiếp nó hoặc trẻ chứng kiến nó. Đó cũng có thể là điều gì đó thực sự khủng khiếp đã xảy ra với người thân yêu như cha mẹ, hoặc người chăm sóc trẻ, hoặc một thành viên gia đình khác mà trẻ sau đó nghe nói đến. Sang chấn có thể là một sự kiện xảy ra một lần, như tai nạn giao thông nghiêm trọng, hoặc có thể là điều mà trẻ em trải qua nhiều lần, như chứng kiến bạo lực trong gia đình hoặc bị lạm dụng tình dục. Bên dưới đây tôi sẽ kể ra một số các sự kiện có khả năng gây sang chấn cho trẻ. Danh sách này không đầy đủ, nhưng sẽ giúp mọi người hình dung được nhiều loại trải nghiệm có thể gây sang chấn. Song song đó, tôi cũng sẽ làm rõ hơn một số khái niệm, có lẽ chúng ta đã nghe nhiều về các khái niệm này, có người đã hiểu rõ nó, cũng có người hiểu lờ mờ, và một số thì chỉ nghe nhưng hiếm khi cho bản thân cơ hội nhận thức đúng về nó.

1. Sự lạm dụng hẳn là sang chấn phổ biến nhất mà trẻ phải trải qua. Lạm dụng – là việc chủ động (hoặc vô ý) sử dụng quá nhiều một hành vi nào đó và gây ra hậu quả nghiệm trọng. Có thể bao gồm:
- lạm dụng tình dục – bất cứ hình thức nào của hành vi tiếp xúc đến các vùng kín và vùng nhạy cảm trên cơ thể một người và qua đó tạo ra sự kích thích, cho dù là do thành viên gia đình, người quen hay người lạ thực hiện.
- lạm dụng thể chất – bất cứ hình thức nào của hành vi gây hại trên toàn bộ cơ thể của một người như ném, quật, đánh, cấu, nhéo, xô đẩy,…; hoặc gây ảnh hưởng đến sự sinh tồn cơ bản như không cho ăn uống hoặc nghỉ ngơi, giới hạn sự di chuyển vận động hoặc hít thở, ngăn cản sự chăm sóc y tế khi cần thiết.
- lạm dụng cảm xúc – bất cứ hình thức nào của hành vi thao túng cảm xúc của một người nhằm để người đó tuân theo một ý định của người gây ra hành vi hoặc để người gây ra hành vi được thỏa mãn về mặt cảm xúc, chẳng hạn như đe dọa, bỏ bê, phủ nhận giá trị, chê bai, chỉ trích, trêu chọc, bắt ép, dán nhãn gọi tên, lườm liếc gầm hừm, cho xem những cảnh tượng tạo ra các cảm xúc tiêu cực và nghiêm trọng.

2. Việc chứng kiến bạo lực trong gia đình hoặc trong cộng đồng cũng là một nguyên nhân của sang chấn tâm lý. Việc chứng kiến cha/mẹ, hoặc người thân khác bị đe dọa hoặc bị thương nghiêm trọng có thể rất tổn thương đối với trẻ.

3. Tai nạn, chẳng hạn như gặp phải hoặc chứng kiến một vụ tai nạn xe hơi nghiêm trọng. Là nạn nhân của một tội phạm (hành vi nguy hiểm cho xã hội được pháp luật quy định) như cướp hoặc tấn công bạo lực.

4. Sự bắt nạt nghiêm trọng cũng có thể gây sang chấn. Nó là bất cứ hành vi nào dùng quyền lực hay vũ lực để cưỡng ép, gây hấn, đe dọa, gây phiền nhiễu cuộc sống cá nhân, gây cô lập, và hạ thấp giá trị một người. Bắt nạt có thể diễn ra thường xuyên và liên tục khiến hình thành một áp lực tâm lý nghiêm trọng.
5. Các thủ thuật y tế nghiêm trọng hoặc xâm lấn, như phẫu thuật hoặc nằm viện đội khi cũng để lại tổn thương lâu dài bên trong.

6. Thảm họa thiên nhiên, như động đất, bão lốc hoặc lũ lụt nghiêm trọng, hoặc sự mất mát đau thương của một thành viên gia đình, một người bạn hoặc một con vật hay một thứ có kết nối cảm xúc rất sâu sắc. Bất cứ điều nào trong đó cũng có thể gây ra sang chấn.
Sang chấn ảnh hưởng đến trẻ ra sao? Điều mà tôi muốn nói là các tác động từ các điều trên lên trẻ sẽ rất khác nhau và phụ thuộc vào một số yếu tố khác nhau. Nhiều trẻ em thực sự kiên cường và chúng dường như phục hồi ngay sau chấn thương. Nhưng những trẻ khác rõ ràng phải vật lộn theo nhiều cách khác nhau để sinh tồn. Đôi khi, những thay đổi trong tâm trạng hoặc hành vi của trẻ thực sự dễ kết nối với sang chấn tâm lý mà chúng đang mang, nhưng đôi khi thì không. Thường thì việc nhìn lại và nhận ra rằng những thay đổi đó xảy ra sau một trải nghiệm thực sự căng thẳng hoặc đáng sợ sẽ cho chúng ta biết rằng hai điều này có liên quan.
Một số trẻ có thể trở nên ‘bám dính’. Trẻ có thể bắt đầu gặp các ‘tai nạn’ trong việc đi vệ sinh. Trẻ có thể sợ tự đi ngủ vào ban đêm. Một bạn tuổi teen có thể bắt đầu thể hiện bằng hành động và tham gia vào các hành vi rủi ro hoặc chúng có thể bắt đầu trốn học. Cách thức biểu hiện của các tác động có thể khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ. Một số trẻ biểu hiện các dấu hiệu của chứng rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), như ác mộng hoặc trở nên thực sự cáu kỉnh, né tránh suy nghĩ hoặc kể về sang chấn. Hoặc trẻ có thể gặp khó khăn trong việc tập trung. Những trẻ khác biểu hiện các dấu hiệu của chứng trầm cảm, lo âu hoặc các vấn đề về hành vi. Bất kỳ điều nào trong số đó đều cho chúng ta biết rằng chấn thương đã phá vỡ sức khỏe của trẻ. Và bất kỳ vấn đề hoặc triệu chứng nào trong số này cũng cho thấy trẻ cần được giúp đỡ. Nếu chấn thương gây ra những khó khăn về mặt cảm xúc cho trẻ và không được điều trị, nó có thể ảnh hưởng suốt đời đến sức khỏe cảm xúc và thậm chí là sức khỏe thể chất của trẻ. Và đây chính là lý do khiến việc điều trị trở nên quan trọng hơn bao giờ hết một khi trẻ trải qua chấn thương và hầu như luôn ảnh hưởng đến người chăm sóc và các thành viên khác trong gia đình.
Sang chấn tác động lên cha mẹ và người chăm sóc ra sao? Cha mẹ thường cảm thấy đau khổ về những gì đã xảy ra với con mình và điều đó có thể cản trở việc cung cấp cho trẻ sự hỗ trợ cần thiết. Cha mẹ có thể cảm thấy lo lắng hoặc chán nản. Tùy thuộc vào tình huống, có thể có cảm giác xấu hổ hoặc tội lỗi. Tất cả những điều này thực sự phổ biến. Và nhiều khi cha mẹ chỉ không biết phải nói gì hoặc làm thế nào để mọi thứ tốt hơn.
Liệu pháp có thể là một nguồn lực tuyệt vời để giúp cha mẹ và người chăm sóc giải quyết những suy nghĩ và cảm xúc của riêng họ về những gì đã xảy ra, cũng như tìm ra cách giúp con mình. Nó có thể là liệu pháp cá nhân – giúp họ kiểm soát và điều hướng tốt các cảm xúc và hành vi của bản thân; hoặc liệu pháp gia đình – giúp cha mẹ và con cái nhận diện diện các tổn thương đã xảy ra, các nút thắt trong mối quan hệ, thiết lập trở lại sự gắn bó an toàn, đồng hành xây dựng các ranh giới lành mạnh và các cuộc giao tiếp hướng đến kết nối và nâng đỡ.
Tại sao việc điều trị các vấn đề liên quan đến sang chấn thời thơ ấu lại quan trọng? Phải, khi trẻ bị tổn thương về thể chất – như gãy tay, thì tất cả chúng ta đều nhận ra tầm quan trọng của việc điều trị chấn thương đó ngay lập tức. Việc nắn lại cánh tay bị gãy có thể gây đau đớn trong thời gian ngắn nhưng sẽ giúp xương lành lại để trẻ có thể trở lại làm trẻ con và làm những gì trẻ con vẫn làm. Chúng ta đều biết rằng việc lờ đi cánh tay bị gãy sẽ gây ra rất nhiều đau đớn về lâu dài. Điều tương tự cũng đúng khi trẻ bị sang chấn hoặc bị lạm dụng. Chúng ta không thể ‘hoàn tác’ những gì đã xảy ra. Nhưng liệu pháp có thể giúp trẻ và gia đình vượt qua. Liệu pháp có thể ‘nới lỏng’ hố sâu mà sang chấn gây ra và giảm thiểu những tác động tiêu cực. Liệu pháp có thể giúp trẻ trở lại làm trẻ con cũng như giúp cha mẹ chúng cảm thấy tốt hơn. Vì vậy, may mắn thay, giống như các bác sĩ biết phải làm gì với cánh tay bị gãy, các nhà trị liệu đã phát triển các biện pháp can thiệp có hiệu quả đối với các vấn đề liên quan đến sang chấn ở trẻ em.

18/10/2024

𝐌𝐚̂́𝐮 𝐜𝐡𝐨̂́𝐭 đ𝐞̂̉ 𝐜𝐚̉𝐦 𝐧𝐡𝐚̣̂𝐧 𝐛𝐢̀𝐧𝐡 𝐚𝐧 𝐧𝐨̣̂𝐢 𝐭𝐚̂𝐦 𝐯𝐚̀ 𝐬𝐮̛̣ 𝐯𝐢𝐞̂𝐧 𝐦𝐚̃𝐧
Được viết bởi Trương Nguyễn Khải Phong, M.Sc.Psy, DBT-C

Bạn có thường xuyên cảm thấy bình an nội tâm không?
Là mỗi ngày? Thỉnh thoảng? Hay hiếm khi?
Có thể bạn nghĩ rằng thật khó để bạn cảm thấy bình an với cuộc sống của mình vì những điều cản trở sau đây:
- Cách mà người khác đối xử với mình.
- Những lo lắng về tài chính cá nhân.
- Sự chán nản, lo âu, cảm giác tội lỗi và xấu hổ của bản thân.
- Mình không thể từ bỏ thói quen nghiện đồ ăn, chất ni****ne, rượu, mạng xã hội hoặc tivi để cảm thấy tốt hơn và hiện diện nhiều hơn trong cuộc sống thực.
- Sự phản kháng khi hành động thay mặt cho bản thân.

# Nhưng những điều như thế này không phải là nguyên-nhân-khiến-người-ta-bất-hạnh, chúng chỉ là triệu-chứng-của-một-điều-hoàn-toàn-khác — đó là 'sự tự bỏ rơi bản thân' (self-abandonment).

Nói cách khác, người ta không thấy bình yên với cuộc sống của mình không phải vì hoàn cảnh bên ngoài hay cách người khác khác đối xử với họ, mà là vì cách họ đối xử với chính mình. Người ta không biết cách yêu thương bản thân. Họ đẩy những cảm xúc khó chịu ra xa bằng cách đổ lỗi cho người khác hoặc phán xét bản thân. Người ta làm tê liệt bản thân bằng những thứ khiến họ 'cảm thấy tốt trong khoảnh khắc' (feel good in the moment), nhưng về lâu dài lại không mang lại lợi ích cao nhất cho họ. Người ta vẫn tiếp tục làm những việc khiến bản thân lo âu, chán nản và xấu hổ nhiều hơn, mặc dù người ta nghĩ rằng chúng sẽ khiến họ cảm thấy tốt hơn.

Tại sao người ta cứ làm như thế?
# Bởi vì 'sự tự bỏ rơi bản thân' là một thói quen rất cố hữu.

Từ nhỏ, chúng ta đã được 'tạo điều kiện' để làm những điều khiến các cảm giác cô đơn đó trở nên tồi tệ hơn, chứ không phải tốt đẹp hơn. Và không biết người ta ta có nhận ra điều này không, rằng nếu không hiểu rõ mình đang làm gì, chúng ta không thể làm gì khác nữa, ngoài việc tiếp tục làm như vậy. Chúng ta tiếp tục làm những thứ chúng ta không hiểu rõ. Nó là một thói quen rất cố hữu mà từ lâu chúng ta không truy vấn về nguồn gốc của điều đó.

Hầu hết chúng ta cũng không có hình mẫu tốt về cách đối xử đầy yêu thương với bản thân. Chúng ta lớn lên với suy nghĩ rằng có điều gì đó không đúng với mình và chúng ta có thể khắc phục sự cô đơn đó nếu chúng ta có thể thao túng người khác, hoặc tự bóp méo bản thân đủ để có được tình yêu và sự chấp nhận mà chúng ta cần. Nhưng sự thao túng và kiểm soát không thể chữa lành nỗi cô đơn của chúng ta. Nó chỉ khiến chúng ta cảm thấy xa cách và bất hạnh nhiều hơn.

Có một 'sự tường thuật ngắn và sáng sủa' về sự cô đơn và một cách thoát khỏi những khuôn mẫu đau khổ của chúng ta, nếu chúng ta sẵn lòng tìm hiểu về nó và chấp nhận nó, mỗi ngày trong cuộc sống. Sự tường thuật đó là gì? Là 'tình yêu dành cho bản thân' / 'sự tự yêu mình' (self-love). Tình yêu dành cho bản thân là một thứ vô cùng mạnh mẽ.

Khi người ta yêu bản thân, họ cảm thấy can đảm và mạnh mẽ hơn vì biết rằng bất kể điều gì xảy ra trong cuộc sống, họ đều có thể xử lý được. Người ta có những mối quan hệ thân tình và yêu thương vì người ta chịu trách nhiệm về cảm xúc của mình và không để lời nói hay hành vi người khác làm ảnh hưởng mình. Người ta cảm thấy khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng vì người ta đối xử với cơ thể mình một cách tôn trọng. Họ biết bản thân cảm thấy thế nào và có thể tác động đến các cảm nhận của mình bằng cách lựa chọn những gì mình nghĩ. Người ta biết ước mơ của mình là gì và người ta theo đuổi chúng vì họ không bị nỗi sợ hãi chi phối.

Đó! Tình yêu dành cho bản thân mạnh mẽ như vậy đó. Nó có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, mối quan hệ, sự nghiệp, sức khỏe và thậm chí cả tình hình tài chính của một người.

Và khi mọi thứ không diễn ra như người ta mong đợi, như cách chúng đôi khi diễn ra trong cuộc sống, thì sẽ thế nào? Người ta có niềm tin rằng mọi thứ sẽ diễn ra theo cách mà nó cần thiết, và người ta sẵn lòng bước tiếp, trải nghiệm và học hỏi. Vì phát triển và trưởng thành hơn là cách để yêu bản thân mình hơn. Người ta cảm thấy an toàn và có thể tìm thấy niềm vui, ngay cả khi đang gặp thử thách hoặc thất bại.
Cuộc sống cứ trôi đi nhẹ nhàng. Yêu thương không cần phải gồng mình. Và chúng ta có mục đích để sống tốt đẹp. Mọi thứ đều 'dịu dàng' hơn khi chúng ta yêu bản thân mình.

Vậy chính xác là làm sao để yêu bản thân mình đây?
# Chìa khóa để yêu bản thân là 'nhận biết' và 'chấp nhận' những gì mình có-thể-và-không-thể kiểm soát được

Khi người ta gặp vấn đề trong cuộc sống cá nhân, người ta thường có xu hướng đổ lỗi cho hoàn cảnh bên ngoài hoặc người khác. Người ta có xu hướng nghĩ rằng đó là lỗi của người khác khiến họ cảm thấy tức giận, hay tổn thương, hay buồn bã; hoặc người ta nghĩ cuộc sống của mình thật tồi tệ vì không có tiền bạc, hay thời gian, hay nguồn lực nào để cải thiện cuộc sống. Nhưng chất lượng cuộc sống của một người ít liên quan đến cách người khác đối xử với họ mà liên quan nhiều hơn đến niềm tin, suy nghĩ và hành động mà họ thực hiện sau đó.

Nó giống như thế này:
Các hành động và các quyết định của một người là kết quả từ các suy nghĩ của người đó. Và các suy nghĩ của họ là kết quả từ niềm tin của họ. Hầu hết niềm tin của một người được hình thành từ khi còn nhỏ, dựa trên những gì người đó trải nghiệm với cha mẹ, người chăm sóc, thầy cô và những 'nhân vật có thẩm quyền' khác. Những trải nghiệm ban đầu hình thành nên niềm tin của họ, sau đó hình thành nên suy nghĩ, dẫn đến hành động và quyết định của họ.

# Khi chúng ta thừa nhận và hiểu được niềm tin của mình, chúng ta có thể quyết định liệu chúng có còn phù hợp hay không, hoặc có phục vụ cho mình hay không.
# Khi chúng ta làm như vậy, chúng ta sẽ có quyền tự quyết lớn hơn đối với suy nghĩ của mình.
# Khi chúng ta có thể lựa chọn suy nghĩ của mình, chúng ta có thể thực hiện những hành động tốt nhất cho mình.

Đó là lý do tại sao tình yêu dành cho bản thân dẫn đến những hành động yêu thương bản thân hơn và mang lại hạnh phúc và thành công lớn hơn trong cuộc sống nói chung. Mặc dù có những tình huống mà chúng ta vốn không thể kiểm soát được, chẳng hạn như nền kinh tế, cái chết hoặc bệnh tật của người thân, hoặc tai nạn, nhưng chúng ta có thể kiểm soát được một điều:
# Ý định của mình (Our intent).

Chúng ta có thể kiểm soát ý định của mình. Chúng ta có thể chọn:
1. Ý định học hiểu về bản thân và người khác, hoặc
2. Ý định né tránh đau đớn và bảo bọc bản thân bằng cách cố gắng kiểm soát những gì người khác làm hoặc những gì người khác cảm nhận về chúng ta.

Ý định của chúng ta là mấu chốt để yêu bản thân, vì nó chuyển sự tập trung của chúng ta từ việc cố gắng kiểm soát những gì mình không thể kiểm soát sang thứ mình có thể kiểm soát. Mọi người không thể kiểm soát người khác, hành vi hoặc cảm nhận của người về mình. Làm như vậy là gốc rễ của mọi xung đột trong mối quan hệ. Nhưng mỗi người đều có thể kiểm soát ý định của bản thân.

Nói theo cách khác, tình yêu dành cho bản thân là việc có ý định học hiểu về bản thân, rồi sử dụng sự hiểu biết đó để đánh giá và sửa đổi niềm tin của bản thân, sau đó ảnh hưởng đến suy nghĩ của bản thân, rồi dẫn đến việc thực hiện các hành động hướng đến một cuộc sống hạnh phúc hơn.

09/10/2024

[Tâm sự nghề nghiệp]
"𝐋𝐚̀ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐧𝐡𝐚̀ 𝐭𝐫𝐢̣ 𝐥𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐭𝐚̂𝐦 𝐥𝐲́, 𝐥𝐨𝐚̣𝐢 𝐯𝐚̂́𝐧 đ𝐞̂̀ 𝐧𝐚̀𝐨 𝐜𝐮̉𝐚 𝐭𝐡𝐚̂𝐧 𝐜𝐡𝐮̉ 𝐤𝐡𝐢𝐞̂́𝐧 𝐚𝐧𝐡 𝐜𝐚̉𝐦 𝐭𝐡𝐚̂́𝐲 𝐦𝐞̣̂𝐭 𝐦𝐨̉𝐢 𝐧𝐡𝐚̂́𝐭 𝐤𝐡𝐢 𝐥𝐚̀𝐦 𝐯𝐢𝐞̣̂𝐜?"
Được viết bởi Trương Nguyễn Khải Phong, M.Sc.Psy, DBT-C
Đây là câu hỏi mà hai hôm trước tôi được hỏi bởi một người bạn sinh hoạt cùng trong một nhóm chuyên môn. Thực ra, tôi đã muốn 'điều chỉnh' một chút về cách đặt câu hỏi này. Nó không nên là loại vấn đề 'khiến tôi cảm thấy mệt mỏi nhất' mà là loại thách thức khiến tôi 'cần nỗ lực nhiều nhất'. Theo cách tiếp cận này, tôi sẽ muốn bản thân có thêm nhiều trải nghiệm với thân chủ, nâng cao năng lực chuyên môn và học hỏi không ngừng. Tôi tự ý thức được năng lực của bản thân trong từng thời điểm vẫn còn bị giới hạn, và tôi rất cố gắng để mở rộng nó mỗi ngày.
Loại thách thức thứ nhất, chính là loại tôi gặp phải khi khởi động những ngày đầu tiên thực hành can thiệp bằng Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT). Nói đúng hơn, đây đã từng là một thách thức thực sự, đến mức tôi đã từng nghi ngờ rằng không ai có thể chịu đựng nổi. Tôi gọi thách thức này là ‘𝒎𝒐̂́𝒊 𝒒𝒖𝒂𝒏 𝒉𝒆̣̂ đ𝒂𝒏 𝒙𝒆𝒏/𝒑𝒉𝒖̣ 𝒕𝒉𝒖𝒐̣̂𝒄 𝒍𝒂̂̃𝒏 𝒏𝒉𝒂𝒖 𝒈𝒊𝒖̛̃𝒂 𝒉𝒂𝒊 𝒄𝒐𝒏 𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̀𝒊 𝒃𝒆̂𝒏 𝒕𝒓𝒐𝒏𝒈 𝒕𝒉𝒂̂𝒏 𝒄𝒉𝒖̉’, ‘𝒄𝒐𝒏 𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̀𝒊 𝒕𝒖̛̉ 𝒕𝒆̂́’ 𝒄𝒉𝒖𝒂̂̉𝒏 𝒎𝒖̛̣𝒄 𝒗𝒂̀ ‘𝒄𝒐𝒏 𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̀𝒊 𝒕𝒉𝒖̛̣𝒄 𝒕𝒆̂́’ đ𝒂𝒏𝒈 𝒎𝒂̆́𝒄 𝒄𝒉𝒖̛́𝒏𝒈 𝑹𝒐̂́𝒊 𝒍𝒐𝒂̣𝒏 𝒏𝒉𝒂̂𝒏 𝒄𝒂́𝒄𝒉 𝒓𝒂𝒏𝒉 𝒈𝒊𝒐̛́𝒊 (𝑩𝑷𝑫). Hai con người này rất bám dính và phụ thuộc lẫn nhau trong các trạng thái rối loạn chức năng này, và mối quan hệ đó rất hỗn loạn đến mức không thể tránh khỏi việc thân chủ phải sụp đổ. Việc khiến bất kỳ con người trong hai lùi lại, dù chỉ một chút, để thiết lập các ranh giới lành mạnh hoặc để tự chăm sóc bản thân là điều đầy tính thách thức. Thân chủ muốn được giúp đỡ nhưng dường như họ sẽ không hề dễ dàng làm gì đó khác đi.
Điều tôi được dạy là nhà trị liệu thực sự không nên làm việc với những thân chủ mà họ cảm thấy không thể hỗ trợ được. Và nếu tôi cứ cảm thấy như thế, công việc tôi lựa chọn sẽ dần trở nên vô nghĩa và các cơ hội phát triển sẽ không còn nữa. Những thân chủ mà tôi đã làm việc cùng, những người được chẩn đoán có rối loạn nhân cách ranh giới thường có các triệu chứng của sang chấn. Sau một khoảng thời gian kiên trì với các cam kết của bản thân, tôi nhận ra rằng khi nhà trị liệu có thể đánh giá về sang chấn của thân chủ trước khi đưa ra giả định về tính cách của họ, nhà trị liệu có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc tốt hơn nhiều. Và công việc của tôi đã dễ dàng hơn từ đó. Tôi tự nhắc nhở bản thân cần luôn học hỏi và phát triển trong lĩnh vực này, cân nhắc tìm hiểu các nghiên cứu và phương pháp tiếp cận mới để làm việc với những thân chủ có các triệu chứng rối loạn nhân cách. Mặc dù tôi có thể chứng thực được rằng mọi thứ chắc chắn có thể trở nên hỗn loạn, nhưng tôi sẽ là ‘con người tử tế’ nhất có thể trong mối quan hệ với một người mắc chứng BPD.
Nếu có nhà tham vấn hay trị liệu tâm lý nào cảm thấy ‘mệt mỏi’ khi gặp phải thách thức này, lời khuyên của tôi dành cho họ là đừng nhận những thân chủ có vấn đề về BPD. Các thân chủ này đã rất khó khăn để tiếp cận và nhận được sự giúp đỡ, và họ có thể thấy rằng nhà trị liệu không giúp ích được gì và rời bỏ họ, thậm chí họ có thể lựa chọn không tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn trong một thời gian. Một người quen của tôi chia sẻ rằng cô ấy đã nỗ lực đến những phiên trị liệu khác nhau, và sau gần 10 năm cô ấy mới tìm được một nhà trị liệu phù hợp. Những gì thân chủ cần là một nhà trị liệu kiên nhẫn dành thời gian cho họ. Và đôi khi không chỉ là thời gian… tôi biết một số nhà trị liệu cảm thấy làm việc tốt hơn với bệnh nhân BPD, và với những người khác thì không bằng.
Loại thách thức tiếp theo mà tôi phải dành ra rất nhiều sự nỗ lực là những ‘𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̀𝒊 𝒕𝒉𝒂𝒏 𝒑𝒉𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒄𝒉𝒖𝒚𝒆̂𝒏 𝒕𝒖̛̀ 𝒄𝒉𝒐̂́𝒊 𝒔𝒖̛̣ 𝒉𝒐̂̃ 𝒕𝒓𝒐̛̣ (𝑻𝒉𝒆 𝑯𝒆𝒍𝒑 𝑹𝒆𝒋𝒆𝒄𝒕𝒊𝒏𝒈 𝑪𝒐𝒎𝒑𝒍𝒂𝒊𝒏𝒆𝒓) 𝒗𝒂̀ 𝒏𝒈𝒖̛𝒐̛̀𝒊 𝒎𝒂̆́𝒄 𝒄𝒉𝒖̛́𝒏𝒈 𝒂́𝒊 𝒌𝒊̉ (𝑵𝒂𝒓𝒄𝒊𝒔𝒔𝒊𝒔𝒕).
Người than phiền chuyên từ chối sự hỗ trợ là thuật ngữ do nhà tâm thần học Jerome Frank đặt ra vào năm 1952 để mô tả “một người quá đầu tư tâm trí vào việc trở nên khốn khổ và rõ ràng là không thể tự kéo mình ra khỏi hố sâu mà họ đang mắc kẹt, và cũng không muốn để người khác giúp đỡ mình”. Những người này có động cơ chính khi yêu cầu hỗ trợ không phải là để thực sự nhận được sự giúp đỡ, mà là để củng cố các khuôn mẫu tiềm thức của trạng thái tâm lý nạn nhân (victim mentality), sự bất lực đối với cuộc sống của mình, v.v.. Nếu chúng ta có một người bạn nào đó như này, chúng ta sẽ biết tận mắt việc phải lắng nghe biết bao nhiêu lời phàn nàn, hết lần này đến lần khác, đôi khi cảm giác như ‘đuối sức’ biết bao nhiêu. Khi ai đó cảm thấy tự thương hại mình mọi lúc, hoặc rất nhiều lần, và sau đó từ chối chấp nhận lời khuyên hoặc thực hiện các bước hành động để đổi mới, thì việc cảm thấy thất vọng và/hoặc đấu tranh để cảm thấy thực sự đồng cảm với họ là điều dễ gặp phải. Tôi từng nghe được một người bạn đồng nghiệp bày tỏ quan điểm rằng dạng thân chủ này, về cơ bản, đến với liệu pháp để đánh bại liệu pháp, và theo mặc định là đánh bại nhà trị liệu.
Người mắc chứng ái kỉ, và chúng ta đã được nghe nói rất nhiều về chứng rối loạn này, là người đề cao ‘quá mức vô lý’ về tầm quan trọng của bản thân. Họ có nhu cầu, tìm kiếm quá nhiều sự chú ý và muốn mọi người ngưỡng mộ họ, nhưng mặt khác, họ thiếu khả năng thấu hiểu hoặc quan tâm đến cảm xúc của người khác. Đằng sau lớp mặt nạ tự tin thái quá này có thể là việc họ không chắc chắn về giá trị thực sự của bản thân, việc thổi phồng hình ảnh của bản thân sẽ cho phép họ tránh được cảm giác bất an sâu sắc, và họ dễ dàng khó chịu đối với những lời chỉ trích, dù là nhỏ nhất. Theo nhiều quan điểm của các nhà trị liệu, người ái kỉ rất khó nhận được lợi ích từ liệu pháp, vì họ yêu cầu một nhà trị liệu phải có rất nhiều kiến thức cuộc sống (già dặn, vững vàng, đầy sức thuyết phục, tuyệt đối hoàn hảo, v.v..) hoặc ít nhất phải có trình độ chuyên môn dồi dào hơn họ. Người mắc chứng ái kỉ có thể liên tục phản đối nhà trị liệu vì họ tập trung vào sự so sánh giữa bản thân và nhà trị liệu. Thông thường, thân chủ này phản ứng với các biện pháp can thiệp bằng cách cố gắng thuyết phục nhà trị liệu rằng họ ‘đã biết’ những điều này và họ thường cố gắng ‘vượt mặt’ nhà trị liệu bằng cách đưa ra một biện pháp can thiệp ‘tốt hơn’. Họ hoàn toàn đầu tư vào việc tích lũy kiến thức, vì họ không nhận thức rằng có rất ít mối tương quan giữa kiến thức và hiện thân thực tế của kiến thức đó, ‘biết nhiều’ có rất ít mối tương quan với ‘ứng dụng hiệu quả’. Một thân chủ như vậy khá giỏi việc thao túng túng tâm lý người khác, thực sự đã dẫn tôi đến ‘cuốn sách do bạn ấy viết’, để tôi thấy rằng bạn ấy đã biết thông tin và thực sự tư duy về chúng đến như thế nào, mặc dù thực tế là việc bạn ấy không hiện thực hóa nó trong cuộc sống của mình đã gây ra đau khổ khủng khiếp cho bản thân và cho những người khác.
Nhìn chung, người than phiền chuyên từ chối sự hỗ trợ sẽ từ chối giải pháp trị liệu được đề xuất, còn người mắc chứng ái kỉ sẽ từ chối nhà trị liệu. Và bất kỳ điều nào trong hai đều là một loại thách thức mà tôi phải nỗ lực nhiều hơn. Có những nhà trị liệu có thể hỗ trợ hiệu quả những thân chủ này, mặc dù mất nhiều thời gian và công sức hơn. Không phải tất cả nhà trị liệu đều có kiến thức, kỹ năng hoặc sự đào tạo để thực hiện. Chúng ta có thể nói rằng một thân chủ là không thể hỗ trợ được bởi chúng ta, nhưng không phải bởi bất kỳ nhà trị liệu nào.

14/09/2024

Chào các anh chị em bạn bè,

Gió xin phép thông tin một nội dung quan trọng và thú vị. Thời gian tới sẽ có một khóa học chất lượng, được thiết kế dành cho các bậc cha mẹ và người chăm sóc, và quan trọng là khóa học được tất cả các hướng dẫn viên PDEP đánh giá rất cao. Khóa học này không những củng cố lại các kiến thức PDEP, mà còn bổ sung thêm chuỗi các kỹ năng tối quan trọng về mảng giao tiếp với trẻ - gia tăng sự thấu hiểu và hợp tác.
Người hướng dẫn cho khóa học là Tiến sĩ Trần Kiều Như được các faci PDEP 'năn nỉ' bay từ HN vào TP.HCM để mở khóa này, cơ hội là hữu hạn cho lớp có sỉ số 20 người :) . Gió hy vọng rằng các cha mẹ có điều kiện thuận lợi về thời gian sẽ kịp thời đăng ký tham gia ạ.
Nếu được, Gió cũng xin nhờ vã anh chị em bạn bè chia sẻ thông tin này đến những người phù hợp nhé.
Thông tin chi tiết bên dưới đây và link đăng ký sẽ trong phần bình luận.
------
KHÓA GIAO TIẾP HÒA ÁI VỚI TRẺ - NGÀY 5-6/10- TẠI TP.HCM
Việc tạo dựng một môi trường yêu thương, an toàn và hiểu biết rất quan trọng cho sự phát triển của trẻ. Tuy nhiên, thách thức trong quá trình giao tiếp với trẻ là một vấn đề đau đầu cho không ít giáo viên và phụ huynh. Hiểu được điều đó, chúng tôi tổ chức khóa học "Giao Tiếp Hòa Ái Với Trẻ” nhằm trang bị cho thầy cô giáo và phụ huynh những kiến thức và kỹ năng cần thiết để xây dựng mối quan hệ lành mạnh với trẻ thông qua áp dụng giao tiếp phi bạo lực.
🌺🌺 Nội Dung Khóa Học:
Khóa học diễn ra trong 2 ngày tập trung vào những nguyên tắc cơ bản và ứng dụng của giao tiếp phi bạo lực (NVC) với trẻ. Nội dung chính bao gồm:
• Mô hình giao tiếp phi bạo lực
• Nhu cầu, cảm xúc, mối quan hệ giữa nhu cầu, cảm xúc và hành vi ứng xử của con người
• 4 thành phần của giao tiếp phi bạo lực
• Đặc điểm giao tiếp của trẻ trong các giai đoạn phát triển
• Thực hành giao tiếp phi bạo lực với trẻ
🌺 🌺 Qua đó, giúp người học:
• Hiểu sâu sắc về giao tiếp phi bạo lực và tầm quan trọng của nó trong việc xây dựng mối quan hệ lành mạnh.
• Học cách lắng nghe trẻ một cách chân thành và hiểu biết, từ đó nhận biết được nhu cầu thực sự của trẻ qua những biểu hiện hành vi.
• Ứng dụng phương pháp giao tiếp phi bạo lực để giải quyết xung đột, kiến tạo một môi trường mang tính xây dựng.
🌺 🌺 Hướng dẫn viên: Tiến Sĩ Trần Kiều Như.
🌺🌺 Sau Khóa Học:
Để đảm bảo thầy cô giáo và phụ huynh có thể áp dụng hiệu quả những kiến thức và kỹ năng đã học vào thực tế, sau khóa học, mỗi học viên có thể đăng ký tham gia buổi coaching cá nhân trong 30 phút. Trong các buổi này, học viên sẽ được hỗ trợ để:
• Phản ánh và chia sẻ về quá trình ứng dụng giao tiếp phi bạo lực trong môi trường thực tế của mình.
• Nhận feedback cụ thể và hướng dẫn thêm để cải thiện kỹ năng áp dụng, cũng như giải quyết các vấn đề cụ thể mà họ có thể gặp phải.
🌺🌺 Đối Tượng Tham Gia:
Khóa học này phù hợp với mọi giáo viên, phụ huynh, và bất kỳ ai đang trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ.
🌺 🌺 Phí tham gia: Lớp Giao Tiếp Hòa Ái với Trẻ gồm chi phí học liệu, teabreak + Ăn trưa

28/08/2024

Mình đã 'kìm giữ' hơn một tuần qua chưa vội kể với ai những cảm xúc mà mình đã có vào tuần trước trong phiên trị liệu với một thân chủ nhỏ tuổi của mình. 😎 Đó là một tập hợp các cảm xúc khó diễn đạt bằng lời, một trải nghiệm đặc biệt và có thể mang tính đánh dấu đối với trải nghiệm nghề nghiệp của mình. 🥹 Mình cảm thấy tự hào và trân trọng ... 🤗 Đây là một phần thú vị mà thân chủ đã tự ghi chú lại vào sổ tay và chia sẻ cho mình về hành trình vừa qua bạn nhỏ đã đi cùng mình (không biết thân chủ nhỏ của mình đã học cách viết 'già dặn' này ở đâu, nhưng mình thấy quá hay và rất muốn học hỏi). ☺️😇🥰

"...
Điều can đảm nhất mà tôi đã làm là trung thực.
Điều hạnh phúc nhất mà tôi đã làm là chia sẻ.
Điều ý nghĩa nhất mà tôi đã làm là tha thứ.
Điều thách thức nhất mà tôi đã làm là chấp nhận.
Điều bất ngờ nhất mà tôi đã làm là thay đổi.
Điều tử tế nhất mà tôi đã làm là hiện diện.
Điều hào hứng nhất mà tôi đã làm là cởi bỏ.
Điều sáng suốt nhất mà tôi đã làm là yên lặng..."
Mình đã được cho phép để chia sẻ tất cả những điều này.
Một trong những ước mơ của thân chủ nhỏ là trở thành nhà văn viết truyện cho thiếu nhi. Phải, 'một trong' thôi, bạn ấy còn nhiều ước mơ khác. Và tất cả đều rất dễ thương.
Và điều đó thật hay ho và tạo cảm hứng cho những người lớn.
Chắc chắn là bạn ấy phải cố gắng phấn đấu tầm hai mươi năm nữa. Hoặc có thể sớm hơn. Who know?! 🥰😘😎

25/03/2024

Hôm nay là sinh nhật của mình. Mình đã nhận được những lời chúc rất ngọt ngào từ bạn bè và gia đình. Mình cảm thấy sự hiện diện của bản thân là có ích cho nhiều người, và mình vẫn đang nỗ lực làm tốt hơn. Cảm ơn sự ưu ái của mọi người nhiều lắm. Nếu ai thích tặng quà kỉ niệm, mình cũng không từ chối đâu nha, nếu món quà đó là sách thì mình nghĩ mình sẽ thích lắm. 😎 (hẹn hò với nhau đi!)
Mình là một fan của Podcast Have A Sip của Vietcetera, mình khá ấn tượng với câu hỏi dẫn nhập ở mỗi tập chương trình, của host Thùy Minh, dành cho các khách mời đến trò chuyện: "Thức uống bạn chọn nói gì về bạn?". Mình cũng mong 'vu vơ' rằng có một podcast trò chuyện tương tự như vậy, có thể mở đầu với câu hỏi: "Cuốn sách bạn mang tới nói gì về bạn?" hoặc "Cuốn sách bạn mang tới, theo bạn, có thể dành cho những ai?" 🥰
P/s. Trong cuốn "Sổ làm việc DBT" (DBT - Liệu pháp hành vi biện chứng) mà mình đang nỗ lực hoàn chỉnh phần biên soạn dành cho các thân chủ, có một đoạn mình viết như thế này:
"Tất cả chúng ta hằng ngày đều phải đương đầu với đủ thứ thể loại thách thức trong cuộc sống của mình. Có điều, chúng ta có thể được phân biệt thành hai nhóm chính. Hoặc bạn thuộc nhóm những người đang nỗ lực vượt qua các thách thức, hoặc bạn thuộc nhóm những người đang nỗ lực né tránh các thách thức. Tuy vậy, dù bạn có thuộc nhóm nào, bạn cũng không xứng đáng bị bất cứ lời phán xét nào, bao gồm cả đến từ chính bản thân. Cuộc sống của bạn đáng được trân trọng, các trải nghiệm của bạn đáng được cân nhắc, sự thừa nhận này rất có giá trị với bạn, vì bạn biết bản thân đang rất nỗ lực."

02/02/2024

Đôi khi những ranh giới của chúng ta cho chúng ta thấy rằng đã đến lúc phải từ bỏ một mối quan hệ. Chỉ vì chúng ta 'muốn' thứ gì đó 'có hiệu quả' không có nghĩa là nó sẽ hiệu quả. Và, chỉ vì chúng ta 'mong ước' nó lành mạnh thì không có nghĩa là nó sẽ như vậy. Khi chúng ta đã làm tất cả những gì có thể để mời gọi họ điều chỉnh lại cách cư xử với mình, thì đôi khi điều còn lại để làm là chấp nhận rằng họ sẽ không làm điều đó. Và đôi khi nó cũng có nghĩa là chúng ta phải lùi lại xa hơn rất nhiều so với mong và muốn. Bởi vì sức khỏe cảm xúc của chúng ta cũng rất quan trọng.
Và khi một mối quan hệ cứ liên tục 'tiêu tốn' của chúng ta nhiều hơn những gì nó mang lại, thì việc đánh giá lại mọi thứ là cần thiết. Hãy đánh giá lại bằng sự bình tâm, bằng lòng tự trắc ẩn lớn nhất mà không kèm theo những oán hận và sự mĩa mai. Hãy nỗ lực cho mọi sự chân thực của mình được lên tiếng. Liệu kết nối này có phải là điều chúng ta mong muốn trong tương lai mình? Việc nhận ra rằng đã đến lúc phải giải phóng một kết nối thường đi kèm với sự thương tiếc (grief). Tuy nhiên, khi chúng ta nhầm tưởng rằng thương tiếc là một rào cản hoặc một điều tồi tệ, chúng ta sẽ thường mắc kẹt trong sự do dự, tự trách, và cảm giác tội lỗi.
Những ranh giới có thể giúp ích, bởi vì thương tiếc vốn dĩ không phải là một vấn đề. Đó chỉ là nỗi buồn tự nhiên khi từ bỏ một giấc mơ đã được hy vọng. Chúng ta có thể dành không gian cho nỗi thương tiếc của mình, biết ơn những kỷ niệm vui vẻ ngay cả khi chúng ta thừa nhận nhiều khoảnh khắc đau đớn đã xảy ra bên cạnh chúng. Đã đến lúc giải phóng 'cái gắn kết đó'. Những ranh giới giúp chúng ta có tầm nhìn cho lâu dài, không chỉ trong thời điểm hiện tại.
Đôi khi việc chăm sóc bản thân không mang lại cảm giác tốt ngay lúc này. Nhưng nó sẽ !

26/01/2024

25/01/2024

Hôm qua có một bạn 'cũng còn trẻ' nhắn tin trò chuyện với tôi về những nội dung của tâm lý trị liệu. Phần nửa cuối cuộc trò chuyện thì bạn ấy đã nói rằng: "Không phải cuối hành trình này là nhà trị liệu sẽ 'giải thoát' cho thân chủ hay sao? Không phải là nhà trị liệu sẽ giúp thân chủ tìm lại niềm hành phúc cho cuộc đời mình hay sao?". Thật may là có ai đó hỏi như thế! (Tôi nghĩ thầm trong đầu). Và sau đó nói một cách rõ ràng rằng "Không! Không hề! Cũng không bao giờ!"
Tất nhiên đây hoàn toàn là một góc nhìn cá nhân của tôi đối với công việc này. Nhưng tôi muốn 'thách thức' bất cứ ai có quan niệm sai lầm phổ biến rằng hạnh phúc là mục tiêu cuối cùng của cuộc đời và việc chữa lành là đạt được trạng thái hạnh phúc liên tục. Và tất nhiên, nhà trị liệu cũng chẳng 'giải thoát' cho ai, nghe có vẻ như họ được bay lên, bay cao, bay xa và bay...luôn. Nhà trị liệu chỉ hỗ trợ cho những người dám lựa chọn tự giải thoát cho bản thân. Mỗi người dù mang theo bao nhiêu nỗi đau hay bất kỳ những vấn đề nào khác thì cũng chính là tác giả (hay họa sĩ, nhà thiết kế, triết gia,...) của đời mình. Và tôi muốn khẳng định rằng hạnh phúc là một cảm xúc, có tính chất thoáng qua và chủ quan. Việc theo đuổi nó có rủi ro dẫn đến vỡ mộng, thất vọng và trống rỗng. Thay vào đó, tôi cho rằng mỗi người nên tập trung vào việc tìm kiếm ý nghĩa trong cuộc đời mình và việc chữa lành là tìm ra ý nghĩa trong mỗi một trải nghiệm của chúng ta, dù là ở bên ngoài, trên cơ thể, hay ở sâu trong trái tim hay trong tâm trí. Ý nghĩa có thể mang lại cho chúng ta loại cảm nhận về phương hướng, động cơ thúc đẩy và sự thỏa mãn, đồng thời nó có thể giúp chúng ta đương đầu với nghịch cảnh và đau khổ.