LET GO DEAR

LET GO DEAR let go or be dragged

TẠI SAO CHÚNG TA THẤY KIỆT SỨC KHI QUAY LẠI LÀM VIỆC SAU KỲ NGHỈ LỄ?Cảm giác trì trệ, khó tập trung và uể oải trong nhữn...
23/02/2026

TẠI SAO CHÚNG TA THẤY KIỆT SỨC KHI QUAY LẠI LÀM VIỆC SAU KỲ NGHỈ LỄ?

Cảm giác trì trệ, khó tập trung và uể oải trong những ngày đầu năm không đơn thuần là sự lười biếng. Đây là một trạng thái phản ứng tự nhiên của bộ não khi phải đối mặt với sự thay đổi môi trường đột ngột. Để vượt qua trạng thái này, chúng ta cần thấu hiểu các cơ chế cốt lõi đang diễn ra bên trong hệ thống điều hành của chính mình.

1. Sự mất cân bằng của "hệ thống phần thưởng" Dopamine

Trong suốt kỳ nghỉ, bộ não của chúng ta liên tục được tiếp nhận những kích thích tích cực: sự tự do về thời gian, những bữa tiệc và sự kết nối gia đình. Điều này giữ nồng độ Dopamine – chất dẫn truyền thần kinh điều khiển động lực – ở mức rất cao.

Khi kỳ nghỉ kết thúc, nguồn kích thích này bị cắt đứt đột ngột và thay thế bằng áp lực công việc. Lúc này, não bộ trải qua một cú "rơi tự do" về Dopamine. Sự thiếu hụt tức thời khiến bạn cảm thấy mọi việc trước mắt đều trở nên nặng nề, tẻ nhạt và mất đi ý nghĩa. Đây là một thuật toán dự đoán của não bộ: nó vẫn đang kỳ vọng được hưởng thụ và chưa kịp cập nhật với thực tế kỷ luật của văn phòng.

2. Gánh nặng nhận thức từ những việc dang dở (Hiệu ứng Zeigarnik)

Một lý do khác khiến ngày đầu đi làm trở thành ác mộng là những dự án chưa hoàn thiện từ năm cũ. Tâm lý học gọi đây là Hiệu ứng Zeigarnik: con người có xu hướng ghi nhớ và bị ám ảnh bởi những nhiệm vụ dang dở nhiều hơn những việc đã hoàn thành.

Dù bạn đã nghỉ ngơi trong nhiều ngày, nhưng tiềm thức vẫn phải tiêu tốn năng lượng để duy trì trạng thái "cảnh giác" với những kế hoạch chưa chốt. Khi quay lại bàn làm việc, hàng loạt nhiệm vụ này cùng lúc đòi hỏi sự chú ý, tạo ra sự cạnh tranh về tài nguyên nhận thức, dẫn đến hiện tượng "sương mù não" và mệt mỏi tinh thần.

3. Khơi thông động lực thông qua Thuyết Tự Quyết (SDT)

Để thực sự lấy lại phong độ, việc chỉ dùng sức mạnh ý chí để "ép" bản thân làm việc thường không bền vững. Thay vào đó, chúng ta cần tái thiết lập ba nhu cầu tâm lý cơ bản theo Thuyết Tự Quyết:

•Nhu cầu Năng lực (Competence): Cảm giác choáng ngợp trước núi công việc làm ta nghi ngờ khả năng của chính mình. Hãy bắt đầu bằng những "chiến thắng nhỏ" (small wins) – những việc đơn giản, dễ hoàn thành ngay. Việc gạch bỏ được các đầu việc này sẽ kích hoạt những liều Dopamine ngắn, giúp não bộ tìm lại cảm giác sắc bén và tự tin.

•Nhu cầu Tự chủ (Autonomy): Trong kỳ nghỉ, bạn là người toàn quyền quyết định thời gian. Việc đột ngột phải tuân thủ kỷ luật nghiêm ngặt dễ gây ra phản ứng chống đối ngầm. Để khắc phục, hãy chủ động sắp xếp lại lịch trình cá nhân, tự lựa chọn thứ tự ưu tiên cho các nhiệm vụ. Khi cảm thấy mình vẫn đang giữ quyền kiểm soát công việc, mức độ căng thẳng sẽ giảm đi đáng kể.

•Nhu cầu Gắn kết (Relatedness): Đừng cô lập mình trong đống báo cáo. Việc kết nối lại với những đồng nghiệp nhiệt huyết, chia sẻ về những ý tưởng mới hay dự án tiềm năng sẽ kích thích tiết ra Oxytocin. Sự gắn kết xã hội tích cực chính là nguồn năng lượng giúp lan tỏa sự hứng khởi và triệt tiêu cảm giác cô độc khi phải quay lại guồng quay.

4. Thiết lập trạng thái "tỉnh táo thư giãn"

Nhiều người tìm đến cà phê đậm đặc để ép bản thân tỉnh táo, nhưng điều này vô tình làm tăng nồng độ Cortisol (hormone căng thẳng). Thay vào đó, việc duy trì trạng thái "tỉnh táo thư giãn" thông qua L-theanine (có nhiều trong trà xanh) sẽ hiệu quả hơn. Chất này giúp làm dịu sự quá tải của hệ thần kinh, hỗ trợ sóng não Alpha hoạt động, giúp bạn xử lý công việc một cách điềm tĩnh và minh mẫn.

Chiến lược phục hồi hiệu quả

•Đổ bóng tâm trí (Brain dump): Dành 30 phút liệt kê toàn bộ những việc đang dang dở ra giấy. Khi mỗi nhiệm vụ có một lộ trình cụ thể thay vì lơ lửng trong đầu, sự lo âu sẽ được giải tỏa.

•Cung cấp "nhiên liệu" cho não: Bổ sung thực phẩm giàu Tyrosine và Tryptophan (như trứng, thịt gia cầm, hạt bí, cá hồi) để hỗ trợ quá trình tái tạo Dopamine và Serotonin tự nhiên.

•Khởi động tăng dần: Hãy cho phép bộ não có khoảng đệm 1-2 ngày để tái thiết lập nhịp sinh học trước khi chính thức tăng tốc với các dự án lớn.

Sự trì trệ hậu kỳ nghỉ không phải là dấu hiệu của sự yếu kém, mà là một quá trình hiệu chỉnh lại của hệ thần kinh. Bằng cách thấu hiểu cơ chế sinh hóa và thỏa mãn các nhu cầu tâm lý cốt lõi, bạn hoàn toàn có thể bắt đầu một năm làm việc mới với năng lượng bền vững và tích cực hơn.

Dường như chúng ta sinh ra đã có sẵn máu "thám hiểm". Từ khi còn bé xíu, ta đã luôn muốn biết tại sao bầu trời lại xanh,...
19/02/2026

Dường như chúng ta sinh ra đã có sẵn máu "thám hiểm". Từ khi còn bé xíu, ta đã luôn muốn biết tại sao bầu trời lại xanh, hay tại sao chim lại hót. Lớn lên một chút, câu hỏi đó quay ngược vào bên trong: Tại sao mình lại buồn vô cớ? Tại sao mình cứ mãi lo sợ dù mọi thứ vẫn ổn?

Thay vì cố gắng phân tích hay phán xét bản thân như một quan tòa khó tính, có một cách tiếp cận khác dịu dàng hơn nhiều: Hãy trở thành một nhà khoa học với trái tim rộng mở, và xem cuộc đời mình như một phòng thí nghiệm đầy thú vị.

Giống như một người thám tử đi tìm dấu vết, chúng ta bắt đầu bằng việc quan sát. Nhưng không phải quan sát người khác, mà là quan sát chính mình. Hãy để ý xem:

•Dáng ngồi của bạn hôm nay thế nào? Vai có đang gồng lên không?

•Giọng nói của bạn đang run rẩy hay bình thản?

•Gương mặt bạn đang thư giãn hay đang nhíu mày?

Những biểu hiện nhỏ nhặt này không phải ngẫu nhiên. Chúng là những lời thì thầm của cơ thể, kể cho ta nghe về những "kịch bản" cũ kỹ mà ta đã vô tình học thuộc từ ngày xưa. Có thể bờ vai gồng cứng kia đang cố gắng gánh vác một nỗi sợ rằng "nếu mình không làm, sẽ chẳng ai giúp mình cả".

Cùng làm một “thí nghiệm nhỏ” này. Chỉ đơn giản là những câu nói hoặc hành động được thực hiện trong sự chậm rãi và chú tâm (chánh niệm).

Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi yên, hít thở sâu và tự nói với lòng mình một câu thật dịu dàng, ví dụ như: "Mình xứng đáng được nghỉ ngơi". Sau đó, hãy quan sát xem điều gì xảy ra?.

•Có thể bạn sẽ thấy nhẹ nhõm, như trút được gánh nặng.

•Nhưng cũng có thể, bạn sẽ thấy lồng ngực thắt lại, hoặc một giọng nói bên trong phản đối: "Làm gì có chuyện đó, còn bao nhiêu việc chưa xong!".

Đó chính là kết quả của thí nghiệm. Phản ứng tự động đó cho chúng ta biết về những niềm tin sâu kín đang điều khiển cuộc sống của mình – những niềm tin như "mình chỉ có giá trị khi mình làm việc cật lực",…

Mục đích của những thí nghiệm này không phải để ép buộc bạn thay đổi ngay lập tức, mà là để "bật đèn" soi sáng những góc khuất trong tâm trí.

Khi bạn nhận ra mình đang phản ứng theo thói quen cũ (như con nai thấy tiếng động là bỏ chạy theo bản năng), bạn có cơ hội để dừng lại. Bạn có thể tự hỏi: "Liệu niềm tin cũ này có còn đúng với hiện tại không?".

Đôi khi, chỉ cần một trải nghiệm mới mẻ – như việc cho phép mình nhận lấy một lời khen, một cái chạm tay an ủi mà không gạt đi – cũng đủ để não bộ chúng ta "cập nhật" lại bản đồ của mình.

Hãy giữ cho mình một thái độ tò mò, hồn nhiên như một đứa trẻ. Đừng vội kết luận hay dán nhãn bản thân. Nếu có lúc bạn thấy mình đang phản ứng gay gắt hay sợ hãi, hãy nhẹ nhàng nói: "À, thú vị nhỉ, điều gì đang diễn ra bên trong mình vậy?".

Chính sự tò mò không phán xét đó là chìa khóa mở ra cánh cửa chữa lành, giúp chúng ta không chỉ "sửa chữa" những gì đã hỏng, mà còn tìm lại được sự trọn vẹn vốn có của chính mình.

Có bao giờ ta tự hỏi, tại sao đôi khi lý trí bảo mình "ổn rồi", nhưng lồng ngực vẫn thấy nặng trĩu, hay đôi vai cứ gồng ...
18/02/2026

Có bao giờ ta tự hỏi, tại sao đôi khi lý trí bảo mình "ổn rồi", nhưng lồng ngực vẫn thấy nặng trĩu, hay đôi vai cứ gồng cứng lên?

Cơ thể chúng ta giống như một cuốn nhật ký sống động. Nó ghi lại tất cả: những nỗi buồn chưa kịp khóc, những nỗi sợ từ ngày bé xíu, và cả những niềm tin âm thầm rằng "mình phải tự lo hết mọi thứ" hay "mình không được yếu đuối". Chúng ta thường mang vác những hành lý vô hình này đi khắp nơi mà không hay biết, để rồi tự hỏi sao lòng mình cứ thấy mệt nhoài.

Trong năm mới này, hãy thử một điều đơn giản thôi: Dừng lại và lắng nghe.

Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi yên, hít một hơi thật sâu và tự hỏi: "Cơ thể mình đang cảm thấy thế nào ngay lúc này?". Có thể bạn sẽ thấy một chút căng thẳng ở bụng, hay một sự nôn nao trong lòng. Đừng vội xua đuổi chúng. Hãy thử chào đón những cảm giác ấy như chào một người bạn cũ lâu ngày gặp lại.

Sự chữa lành không bắt đầu bằng việc cố ép mình phải vui lên. Nó bắt đầu khi ta dịu dàng với chính những chỗ đau của mình. Giống như một người mẹ dịu hiền khi thấy đứa con mình bị ngã, bà không mắng nó "đứng dậy ngay", mà bà ôm nó vào lòng và nói: "Đau lắm phải không? Có mẹ ở đây rồi". Hãy làm thế với chính mình.

Đôi khi, điều chúng ta thiếu không phải là sự mạnh mẽ, mà là cảm giác được an toàn để... yếu đuối.

Có thể bấy lâu nay bạn đã quen gồng mình lên chống đỡ cả thế giới. Nhưng sâu thẳm bên trong, có lẽ có một phần nào đó trong bạn chỉ đang khao khát được nghe ai đó nói rằng: "Bạn không cần phải làm tất cả một mình đâu. Hãy để tôi giúp một tay". Hoặc đơn giản là cảm giác được tựa lưng vào ghế và tin rằng cái ghế sẽ đỡ lấy mình, mình không cần phải tự giữ mình thẳng đứng mãi.

Năm mới này, hãy cho phép mình nhận lấy những "món quà" tinh thần ấy. Hãy thử tin rằng mình xứng đáng được giúp đỡ, được yêu thương mà không cần phải cố gắng chứng minh điều gì cả.

Mong tất cả chúng ta bước vào năm mới với một trái tim mềm mại hơn. Đừng quá khắt khe với bản thân. Hãy tin rằng bên trong mình luôn có một nguồn sức sống tự nhiên biết cách vươn về phía ánh sáng, giống như cây cỏ biết tự chữa lành sau cơn bão.

Chỉ cần ta chịu khó chậm lại, lắng nghe và đối đãi với chính mình bằng sự dịu dàng, những gánh nặng cũ kỹ sẽ dần được buông bỏ, nhường chỗ cho những niềm vui mới nảy mầm.

Chúc tất cả chúng ta có một năm mới bình an từ bên trong!

Năm mới đã đến trong tiếng “vó ngựa” rộn ràng bên thềm. Người ta thường chúc nhau năm nay phải "phi nước đại", phải "thầ...
17/02/2026

Năm mới đã đến trong tiếng “vó ngựa” rộn ràng bên thềm. Người ta thường chúc nhau năm nay phải "phi nước đại", phải "thần tốc", phải "mã đáo thành công". Nhưng giữa dòng chảy cuồn cuộn muốn lao về phía trước ấy, có lẽ thành công lớn nhất không phải là đi được bao xa, mà là liệu ta có giữ được sự bình tâm để tận hưởng hành trình hay không.

Nếu bức tranh Thiền tông vẽ chú mục đồng cưỡi trâu, thì năm nay, hãy hình dung chính bạn đang trên lưng ngựa. Chúng ta thường mải miết thúc ngựa chạy ra bên ngoài để truy đuổi những cái đích – là danh vọng, là cái Tôi, hay những đỉnh cao chói lọi. Nhưng năm mới này, mong bạn nhớ một điều khéo léo rằng: "Mã đáo" không chỉ là ngựa đến đích, mà còn là ngựa quay về. Cái đích rực rỡ nhất đôi khi không nằm ở cuối chân trời, mà nằm ngay lúc ta đủ tĩnh lặng để nhận ra mình đang hiện diện trọn vẹn trên yên ngựa.

Năm Ngựa, chúc bạn có được sự vững chãi của một hòn đá giữa nhịp đời phi nước đại. Thế giới năm nay sẽ đòi hỏi bạn phải nhanh hơn, hiệu quả hơn. Nhưng để kìm được cương ngựa dữ, người kỵ sĩ cần cái tâm tĩnh như mặt hồ. Giáo sư Kawai từng ví von việc trị liệu tâm hồn đôi khi chỉ đơn giản là "ngồi yên như một hòn đá". Đừng cố gồng mình chạy đua không nghỉ. Đôi khi, liều thuốc tốt nhất cho một năm bận rộn lại là những khoảnh khắc "không làm gì cả". Chính sự hiện diện vững chãi, cùng nhau ngồi lại trong một vòng tròn tin cậy, mới là nguồn sức mạnh để bạn đi đường dài,.

Chúc bạn biết thương cả những lúc "ngã ngựa" hay chồn chân. Chúng ta thường chúc nhau "vạn sự như ý", nhưng đường đời vốn dĩ gập ghềnh. Hãy nhớ đến từ cổ Kanashi mà Kawai rất tâm đắc – nơi nỗi buồn và tình thương hòa làm một. Đừng sợ những lúc lòng chùng xuống hay vó ngựa lỡ nhịp. Niềm vui rực rỡ bên ngoài (Mã đáo) thường được nâng đỡ bởi một tầng sâu thẳm của nỗi buồn thương và sự thấu cảm bên trong (Kanashi). Chính khi chấp nhận được nỗi buồn, tâm hồn ta mới thực sự trở nên sâu sắc và biết yêu thương trọn vẹn.

Và cuối cùng, dù ngựa chạy ngàn dặm, mong bạn luôn tìm thấy "suối nguồn" của riêng mình. Sâu thẳm trong tâm hồn mỗi người đều có một "khu rừng mà con người chưa biết tới", nơi có dòng suối mát lành để những chú thiên nga mệt mỏi – và cả những chú ngựa chiến – có thể dừng chân uống nước. Năm nay, hãy dành thời gian kết nối lại với thiên nhiên, với cỏ cây. Đừng để mình đơn độc, bởi sự tồn tại của bạn nương tựa vào tất cả mọi thứ xung quanh.

Năm mới, không cần phải trở thành một kỵ sĩ bất khả chiến bại. Hãy cứ là mình, thong d**g như người cưỡi ngựa về nhà, buông lỏng dây cương, để mặc cho trực giác dẫn lối. Đó mới thực sự là "Mã đáo thành công" – khi ngựa về tới đích, và lòng người cũng về tới chốn bình an.

Thương mến.

TRÍ NHỚ TỰ TRUYỆN VÀ CĂN TÍNH TỰ SỰ(Autobiographical Memory and Narrative Identity)CHÚNG TA KHÔNG CHỈ SỐNG CUỘC ĐỜI NÀY,...
19/01/2026

TRÍ NHỚ TỰ TRUYỆN VÀ CĂN TÍNH TỰ SỰ
(Autobiographical Memory and Narrative Identity)

CHÚNG TA KHÔNG CHỈ SỐNG CUỘC ĐỜI NÀY, CHÚNG TA ĐANG "SÁNG TÁC" NÓ

Một trong nhưng con đường trả lời câu hỏi: Tôi là ai, nằm ở CÂU CHUYỆN mà chúng ta đang kể về chính mình.

Dan McAdams và Jonathan Adler trong sách Social Psychological Foundations of Clinical Psychology, đã nói về Trí nhớ tự truyện và Căn tính Tự sự (Narrative Identity). Đây là lăng kính giúp chúng ta hiểu rằng: Con người là những "sinh vật kể chuyện" tự nhiên, và cách chúng ta kể về nỗi đau hay niềm vui sẽ quyết định sức khỏe tinh thần của chính mình.

Hãy cùng khám phá 4 sự thật tâm lý học về "cuốn tự truyện" bên trong mỗi chúng ta.

1. TRÍ NHỚ CỦA CHÚNG TA KHÔNG PHẢI LÀ MÁY QUAY PHIM: CHÚNG TA LÀ NHỮNG "NHÀ SỬ HỌC XÉT LẠI"

Chúng ta thường lầm tưởng trí nhớ giống như một thước phim ghi lại chính xác từng sự kiện đã xảy ra. Nhưng thực tế, bộ não hoạt động phức tạp hơn nhiều. Các nhà tâm lý học khẳng định rằng chúng ta liên tục thực hiện quá trình "tái cấu trúc có chọn lọc" (selective reconstruction) đối với quá khứ.

Theo Erik Erikson, để trưởng thành, chúng ta phải chọn lọc và sắp xếp lại quá khứ sao cho nó có ý nghĩa với con người hiện tại.

• Chúng ta không nhớ tất cả mọi thứ. Căn tính tự sự là tập hợp những ký ức được não bộ lựa chọn vì chúng phù hợp với niềm tin hiện tại của chúng ta.

• Điều này có nghĩa là: Quá khứ không phải là một tảng đá cố định đè nặng lên vai. Về mặt tâm lý, chúng ta có quyền năng của một "người sáng tạo" (creator), có thể sắp xếp lại ý nghĩa của lịch sử đời mình để phục vụ cho sự phát triển trong tương lai.

2. KỊCH BẢN CUỘC ĐỜI: CHÚNG TA ĐANG KỂ CÂU CHUYỆN "VƯƠN LÊN" HAY "Ô NHIỄM"?

Cùng một biến cố, nhưng cách hai người kể về nó có thể dẫn đến hai số phận tâm lý trái ngược. Nghiên cứu đã chỉ ra hai mô hình tự sự phổ biến nhất chi phối sức khỏe tinh thần của chúng ta:

Mô hình "Cứu chuộc" (Redemption Sequence) – Dấu hiệu của “sức bật”

Đây là kịch bản mà một sự kiện tiêu cực hoặc đau khổ xảy ra, nhưng cuối cùng lại dẫn đến một kết quả tích cực hoặc sự trưởng thành về nhân cách.

• Ví dụ: "Giai đoạn thất nghiệp đó thật kinh khủng (tiêu cực), nhưng chính nhờ khoảng lặng đó, tôi mới nhận ra đam mê thực sự và xây dựng sự nghiệp riêng (tích cực)."

• Hệ quả: Những người sở hữu "Cái tôi cứu chuộc" (The Redemptive Self) thường có mức độ hạnh phúc cao hơn, và đặc biệt là có tính Generativity (tính kế thừa/sáng tạo xã hội) – họ khao khát đóng góp cho cộng đồng và thế hệ sau.

Mô hình "Ô nhiễm" (Contamination Sequence) – Dấu hiệu của tổn thương

Ngược lại, đây là kịch bản mà một sự kiện đang tốt đẹp đột ngột chuyển sang tồi tệ, và cái kết tiêu cực đó phá hủy, hay "làm ô nhiễm" toàn bộ ý nghĩa tốt đẹp trước đó.

• Ví dụ: "Chúng tôi đang có một kỳ nghỉ tuyệt vời, rồi một cuộc cãi vã nổ ra. Nó chứng minh rằng cuộc hôn nhân này ngay từ đầu đã là một sai lầm và tôi sẽ không bao giờ được hạnh phúc."

• Hệ quả: Nghiên cứu của Adler và cộng sự (2006) đã chỉ ra một sự thật đáng báo động: Số lượng các "chuỗi ô nhiễm" trong câu chuyện đời người là yếu tố dự báo trầm cảm mạnh mẽ hơn cả phong cách quy gán nguyên nhân.

3. ĐỐI DIỆN VỚI NỖI ĐAU: ĐỪNG VỘI VÃ TÌM "TIA HY VỌNG"

Trong văn hóa đại chúng, chúng ta hay nghe lời khuyên "hãy suy nghĩ tích cực". Tuy nhiên, khoa học cảnh báo rằng việc vội vàng tìm kiếm mặt tích cực (positive illusions) mà chối bỏ nỗi đau thực sự có thể là một cơ chế phòng vệ kém thích nghi.

Để một biến cố đau thương thực sự trở thành chất liệu cho sự trưởng thành, chúng ta cần một quy trình nhận thức gồm 2 bước (Pals, 2006):

1. Bước 1 - Khám phá sâu (Exploration in depth): Chúng ta phải đủ dũng cảm để nhìn thẳng vào vết thương, phân tích xem nó cảm thấy như thế nào, tại sao nó xảy ra và nó có vai trò gì trong cuộc đời mình.

2. Bước 2 - Tìm kiếm giải pháp tích cực (Positive resolution): Chỉ sau khi đã thấu hiểu nỗi đau, chúng ta mới có thể tìm thấy bài học, ý nghĩa mới, hoặc sự bình an.

Một cuộc đời không được xem xét kỹ lưỡng sẽ thiếu đi chiều sâu cần thiết để xây dựng một căn tính vững vàng.

4. “TRỊ LIỆU TÂM LÝ” NHƯ MỘT HÀNH TRÌNH "BIÊN TẬP" LẠI CỐT TRUYỆN

Dưới góc độ tâm lý học xã hội, trị liệu tâm lý được xem là một "nỗ lực cứu chuộc" (redemptive enterprise).

Khi chúng ta tìm đến các chuyên gia tâm lý, đó không chỉ là để chữa bệnh hay loại bỏ các triệu chứng. Đó là quá trình chúng ta cùng nhà trị liệu ngồi lại, xem xét những đoạn văn rời rạc, những chương đời đau khổ, và cùng nhau "biên tập" (re-author) lại chúng.

Thú vị hơn, cách chúng ta kể về chính quá trình trị liệu của mình cũng phản ánh sự hồi phục:

• Những người có sức khỏe tâm thần tốt thường kể về trị liệu như một "Trận chiến thắng lợi" – nơi họ dũng cảm đối mặt với con quái vật (vấn đề tâm lý) và chiến thắng.

• Những người có sự phát triển cái tôi cao (high ego development) lại thường xem trị liệu như một "Hành trình phát triển" – một chương quan trọng trong cuốn tiểu thuyết dài của sự trưởng thành liên tục.

LỜI KẾT

Sự kiện đã xảy ra là bất biến. Nhưng ý nghĩa của sự kiện đó hoàn toàn nằm trong quyền kiểm soát của chúng ta.

Cách hình thành lăng kính nhìn nhận thế giới của chúng taNhững trải nghiệm đầu đời định hình cách chúng ta nhìn nhận thế...
16/01/2026

Cách hình thành lăng kính nhìn nhận thế giới của chúng ta

Những trải nghiệm đầu đời định hình cách chúng ta nhìn nhận thế giới và tương tác với mọi người. Nếu trải nghiệm chủ đạo của bạn khi còn nhỏ là được yêu thương và che chở, bạn thường sẽ kỳ vọng nhận được sự đối đãi tử tế sau này. Ngược lại, nếu bạn từng chịu tổn thương sâu sắc hoặc bị bỏ bê, bạn sẽ có xu hướng nghĩ rằng mình sẽ còn gặp nhiều đau khổ và ghẻ lạnh hơn nữa trong cuộc đời.

Các trải nghiệm tạo ra một khuôn khổ giúp ta hiểu về thế giới và cách nó vận hành, và khuôn khổ này đóng vai trò như một bộ lọc tác động đến cách chúng ta tiếp nhận thông tin mới. Điều này giống như việc đeo kính râm và thấy cả thế giới nhuốm màu của cặp kính đó: mọi thứ đều được lọc qua cái bóng của những trải nghiệm quá khứ, dù là hạnh phúc hay bất hạnh, thú vị hay đáng lo ngại, êm đềm hay đáng sợ. Ngay cả khi ta không nhận thức được sự tác động ngầm này, nó vẫn có thể định hình các lựa chọn và phản ứng của ta, cũng như quan điểm của ta về bản thân, về người khác và về thế giới nói chung.

Khuôn khổ này liên kết ba yếu tố: lối tư duy, cảm xúc và cách hành xử của chúng ta. Nếu được chăm sóc chu đáo, bạn có thể nghĩ rằng những người khác thường thân thiện, cảm thấy thoải mái khi ở bên họ và bản thân bạn cũng cư xử thân thiện. Ngược lại, nếu liên tục bị la mắng, ngược đãi và chỉ trích, bạn có thể nghĩ rằng người khác về cơ bản là thù địch, cảm thấy bị họ đe dọa, và hành xử theo cách tự bảo vệ mình cũng như dựng lên các rào chắn phòng thủ.

Nếu những khuôn khổ hay quy tắc sống này vẫn tồn tại khi cuộc sống của chúng ta đã bước sang trang mới, chúng có thể bắt đầu gây rắc rối. Ở một mức độ nào đó, chúng ta đang phản ứng với hiện tại không phải theo đúng bản chất thực của nó, mà qua cái bóng của “ngày xưa” đang phủ lên nó. Nếu các góc nhìn hay “quy tắc sống” của chúng ta không thay đổi, thì có nguy cơ chúng ta sẽ liên tục gặp phải những vấn đề tương tự lặp đi lặp lại.

Các khuôn khổ giống như những thói quen ăn sâu: chúng rất khó thay đổi, và ban đầu ta rất dễ quay lại lối mòn cũ. Vì vậy, sẽ rất hữu ích nếu bạn luôn ghi nhớ lý do tại sao mình muốn thay đổi, cũng như nhìn nhận rõ những bất lợi nếu cứ tiếp tục sống như hiện tại. Năm bất lợi phổ biến nhất của việc sống với một khuôn khổ “lỗi thời” bao gồm:

Cảm giác bế tắc

Những cảm xúc và khó khăn quen thuộc cứ lặp đi lặp lại. Nếu không có sự giúp đỡ, hoặc không biết phải làm gì, dường như sẽ chẳng còn hy vọng nào cho sự thay đổi, và do đó cũng chẳng có lý do gì để cố gắng thay đổi.

Cảm giác tồi tệ về bản thân

Sự tự trách móc, và đôi khi cả cảm giác xấu hổ, thường ẩn nấp đâu đó trong tâm trí, kéo theo đó là sự thiếu tự tin và lòng tự trọng thấp. Việc hành động để khám phá và thay đổi theo cách bạn muốn sẽ giúp bạn suy nghĩ tích cực hơn về bản thân – để cảm thấy tốt hơn và làm được nhiều điều mình muốn hơn.

Suy nghĩ rằng bạn xứng đáng bị trừng phạt

Nếu bạn cho rằng việc mình bị đối xử tệ bạc là lỗi của mình, bạn cũng có thể nghĩ rằng mình không xứng đáng nhận được điều gì tốt đẹp hơn, hoặc rằng bản chất con người bạn có điều gì đó sai trái hay xấu xa: rằng bạn đã thất bại theo cách nào đó, hoặc không thể sống đúng với tiêu chuẩn của chính mình. Suy nghĩ này đã bỏ qua hành vi sai trái của người đã làm tổn thương bạn, cũng như thực tế rằng khi sự việc xảy ra, bạn còn nhỏ dại – cả về thể chất lẫn nhận thức. Suy nghĩ theo lối này còn phản tác dụng bởi nó ngăn cản ý chí thay đổi. Có thể bạn cảm thấy không muốn đổ lỗi cho người khác – rằng làm vậy cũng chẳng đi đến đâu. Nếu bạn cảm thấy như vậy thì việc tìm kiếm sự giúp đỡ sẽ rất hữu ích. Một người khác sẽ dễ dàng giúp bạn nhận ra rằng bạn không xấu – rằng những điều tồi tệ đã xảy ra với bạn, và sự tồi tệ đó đã trở thành một phần trong khuôn khổ nội tâm của bạn.

Các mối quan hệ không trọn vẹn

Nhiều trải nghiệm rắc rối thời thơ ấu có liên quan đến các mối quan hệ: sự mất mát, bỏ bê, hoặc ngược đãi; hay bị chỉ trích, trêu chọc, bắt nạt, hoặc bị cô lập. Hậu quả là, các khuôn khổ lỗi thời thường gây ra những tác động tiêu cực và phá hoại lên các mối quan hệ sau này, ví dụ như khiến người ta tránh việc quá thân thiết, hoặc đối xử với mọi người bằng sự ngờ vực, kìm hãm xu hướng thân thiện tự nhiên của chính họ.

Các khía cạnh của hạnh phúc1. Cảm giác hạnh phúc. Đó là sự vui thích hoặc tâm trạng phấn chấn. Theo nghĩa này, hạnh phúc...
13/01/2026

Các khía cạnh của hạnh phúc

1. Cảm giác hạnh phúc. Đó là sự vui thích hoặc tâm trạng phấn chấn. Theo nghĩa này, hạnh phúc bắt nguồn từ trải nghiệm riêng tư của mỗi người: nó thường đến và đi nhanh chóng, và là phản ứng trước những gì đang diễn ra ngay lúc đó (ví dụ như khi đang xem một bộ phim). Cảm giác hạnh phúc bao gồm cả trạng thái tĩnh lặng và trạng thái sôi nổi: sự thanh thản hay mãn nguyện, và sự phấn khích; cảm giác trọn vẹn cùng sự hào hứng hoặc niềm vui sướng.

2. Cảm giác sống có mục đích. Đó là cảm giác rằng những gì bạn đang làm đều có ý nghĩa. Điều đó quan trọng với bạn, hoặc phù hợp với các giá trị của bạn (ví dụ: giúp đỡ người khác; làm một việc gì đó có ích). Những hoạt động tạm thời, mặc dù có thể mang lại cảm giác vui vẻ trong ngắn hạn (như ăn thêm thanh sô-cô-la, uống thêm ly rượu, hay ngồi vẽ vời linh tinh thay vì viết báo cáo), nhưng có thể sẽ không mang lại được niềm hạnh phúc bền lâu vốn đến từ việc sống có mục đích.

3. Sự hài lòng về cuộc sống. Đó là cảm giác rằng bạn đang sống, hoặc cho đến nay đã sống một cuộc đời tốt đẹp. Ví dụ, điều này có thể là việc nuôi dạy gia đình, làm việc chăm chỉ, hoặc đóng góp cho cộng đồng hay văn hóa của bạn. Sự tận tụy đó rốt cuộc có thể mang lại sự thỏa mãn, ngay cả khi những hoạt động bạn đang làm không đem tới nhiều niềm vui vào thời điểm thực hiện.

4. Cảm giác về sự an lạc. Đó là cảm giác rằng bạn đang phát triển mạnh mẽ. Điều này có thể hiểu là bạn khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần; có đủ ăn và có chỗ ở; có cơ hội để hiện thực hóa (ít nhất là một phần) tiềm năng của mình, và có tự do đưa ra quyết định—để sống cuộc đời của chính mình.

Xây dựng thái độ giúp hạnh phúc trở nên dễ dàng hơn

Sự chấp nhận

Các nghiên cứu gần đây đã chia con người thành hai nhóm lớn dựa trên cách họ đưa ra các quyết định cá nhân: người cầu toàn (maximizers) và người biết đủ (satisficers). Người cầu toàn rất coi trọng việc đưa ra được quyết định tốt nhất. Đối với họ, việc đánh giá tất cả các lựa chọn là rất quan trọng, và quan trọng hơn cả là, sau khi đã quyết định xong, họ vẫn tiếp tục băn khoăn liệu đó có phải là quyết định tốt nhất hay chưa. Ngược lại, người biết đủ chỉ quan tâm đến việc đưa ra một quyết định "đủ tốt".

Ví dụ, nếu bạn cần một chiếc áo khoác mới cho mùa đông, sẽ có những cách tiếp cận khác nhau. Người cầu toàn thường sẽ tìm kiếm cả ngày để có được chiếc áo hoàn hảo, đi hết cửa hàng này đến cửa hàng khác, và chỉ đưa ra quyết định (nếu có) vào cuối ngày. Người biết đủ thường đơn giản là chọn chiếc áo "đủ tốt", đáp ứng đủ các tiêu chí, ngay cả khi đó mới chỉ là cửa hàng đầu tiên hoặc thứ hai họ ghé qua.

Một phát hiện thú vị là người cầu toàn lại ít hạnh phúc hơn người biết đủ. Họ ít hài lòng hơn với các quyết định mình đưa ra, chịu ảnh hưởng tiêu cực nhiều hơn từ sự so sánh xã hội, và dễ nảy sinh cảm giác hối tiếc hơn. Nói cách khác, việc quá bận tâm để đưa ra quyết định tốt nhất sẽ khiến bạn kém hạnh phúc hơn so với việc chỉ cần đưa ra một quyết định hợp lý.

Việc trở thành người cầu toàn hay người biết đủ không phải là điều bất biến. Đúng hơn, đó là một thái độ. Và thái độ thì có thể thay đổi, đặc biệt là khi bạn có lý do chính đáng để làm vậy. Để tạo điều kiện tốt cho hạnh phúc, hãy đưa ra những lựa chọn hợp lý và thỏa đáng, nhưng đừng tốn quá nhiều công sức lo lắng xem liệu mình đã đưa ra quyết định tốt nhất hay chưa. Việc áp dụng thái độ chấp nhận sẽ giúp người cầu toàn bớt theo đuổi chủ nghĩa hoàn hảo, bớt cảm thấy cuộc sống không đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe của họ, cũng như bớt tự chỉ trích bản thân hơn. Thật nghịch lý là, để tối đa hóa cơ hội hạnh phúc, tốt hơn hết bạn đừng trở thành người cầu toàn, mà hãy là một người biết đủ.

Lòng biết ơn và sự trân trọng

Tiếp nhận cuộc sống với lòng biết ơn về những gì mình đang có sẽ giúp gia tăng hạnh phúc. Khả năng trân trọng những điều bình dị cũng có tác dụng tương tự: như việc được đến một nơi chốn xinh đẹp hay được nghe nhạc; có được thứ bạn cần hoặc coi trọng như một bữa ăn ngon hay một nơi yên tĩnh để nghỉ ngơi. Điều này còn giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, và có một số bằng chứng cho thấy nó thúc đẩy những hành vi vị tha.

Các nghiên cứu đã xem xét liệu việc ghi nhận và theo dõi những điều khiến ta biết ơn mỗi ngày có mang lại lợi ích gì khác biệt so với việc làm điều đó hàng tuần hay không: và câu trả lời là có. Việc thực hành hàng ngày mang lại hiệu quả tích cực lớn hơn.

Một cách đơn giản để gia tăng hạnh phúc là dành ra vài phút mỗi ngày để liệt kê những điều khiến bạn cảm thấy biết ơn hoặc trân trọng. Sẽ hữu ích hơn nếu bạn viết những câu trả lời đó ra giấy thay vì chỉ giữ chúng trong đầu. Những hướng dẫn thực hành hàng ngày dưới đây, dựa trên các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu, có thể sẽ giúp ích cho bạn.

Trong cuộc sống, có rất nhiều điều, dù lớn hay nhỏ, mà chúng ta có thể cảm thấy biết ơn. Hãy nhớ lại vài ngày vừa qua và viết ra tối đa năm điều trong cuộc sống khiến bạn cảm thấy biết ơn hoặc cảm kích.

Hãy nghĩ về những sự việc cụ thể trong vài ngày qua cũng như những "phước lành" trong cuộc sống của bạn nói chung—ví dụ như những người bạn đặc biệt.

CHẤP NHẬN KHÔNG PHẢI LÀ BUÔNG XUÔINhiều người sợ rằng nếu chấp nhận bản thân "như chính mình đang là", họ sẽ trở nên lườ...
09/01/2026

CHẤP NHẬN KHÔNG PHẢI LÀ BUÔNG XUÔI

Nhiều người sợ rằng nếu chấp nhận bản thân "như chính mình đang là", họ sẽ trở nên lười biếng và không chịu phát triển.

Sự thay đổi bền vững chỉ xảy ra sau khi bạn đã chấp nhận bản thân. Giống như bạn phải biết mình đang đứng ở đâu trên bản đồ (chấp nhận vị trí hiện tại) thì mới có thể vạch đường đi tiếp (thay đổi).

Tách biệt Con người và Hành vi:

Bạn có thể không thích việc mình hay trì hoãn (Hành vi).

Nhưng bạn vẫn yêu thương bản thân mình (Con người).

Khi bạn không còn ghét bỏ bản thân vì những sai lầm, bạn sẽ có nhiều năng lượng hơn để sửa chữa chúng thay vì chìm trong sự dằn vặt.

Chúng ta thường dễ bị tổn thương và cảm thấy giá trị của mình thật ít ỏi, một phần là vì ta có xu hướng định giá chính mình dựa trên những gì mình làm được.

Chỉ bằng cách tìm thấy bên trong mình một cảm nhận về giá trị không phụ thuộc vào thành tích, tài năng, hay bất cứ đặc điểm nào tương tự – ta mới có thể xây dựng được cho mình một lòng tự trọng mang lại một nền tảng vững chãi hơn.

Trong những khoảnh khắc tĩnh lặng nhất của cuộc đời, khi ánh đèn đô thị lùi xa và những ồn ào của mạng xã hội lắng xuống...
05/01/2026

Trong những khoảnh khắc tĩnh lặng nhất của cuộc đời, khi ánh đèn đô thị lùi xa và những ồn ào của mạng xã hội lắng xuống, chúng ta thường đối diện với một vị khách không mời mang tên "Cô Đơn". Cảm giác ấy nhói buốt và hoang hoải, khiến ta tự hỏi: Phải chăng mình quá yếu đuối? Phải chăng mình đang sai lầm ở đâu đó?

Nhưng nếu nhìn sâu, ta sẽ nhận ra một sự thật khác: Cô đơn không phải là một khiếm khuyết của tâm hồn. Đó là tiếng vọng của bản năng sinh tồn, là lời nhắc nhở thiêng liêng rằng: Chúng ta không được sinh ra để tồn tại một mình.

Hàng ngàn năm trước, trên những vùng đất hoang sơ khắc nghiệt, tổ tiên của chúng ta đã thấu hiểu một chân lý tàn khốc: Sự tách biệt đồng nghĩa với cái chết. Đối với người thợ săn hái lượm, việc tập hợp thành nhóm không phải là một lựa chọn xã giao, mà là chiến lược duy nhất để bảo toàn mạng sống trước thú dữ và thiên tai.

Chính vì thế, tạo hóa đã khắc sâu vào mã gen của loài người một cơ chế báo động. Elliot Aronson, một nhà tư tưởng lớn về tâm lý xã hội, đã định danh con người là "những động vật xã hội". Khi nỗi cô đơn ập đến, đó chính là lúc cơ chế sinh học cổ xưa đang vận hành. Nó giống như cơn đau khi tay chạm vào lửa, hay cơn đói khi dạ dày trống rỗng. Đó là tín hiệu khẩn thiết từ sâu thẳm tiềm thức, hối thúc chúng ta phải tìm về với đồng loại để được an toàn.

Chúng ta thường mải miết đi tìm sự kính trọng, danh vọng hay khát khao khẳng định bản thân. Abraham Maslow đã chỉ ra một trật tự khó có thể đảo lộn: Ngay sau khi cái bụng được no và thân thể được an toàn, con người buộc phải thỏa mãn nhu cầu được yêu thương và thuộc về (Belongingness).

Nếu thiếu đi sự kết nối, thiếu đi cảm giác mình là một phần của ai đó hay một cộng đồng nào đó, thì mọi nỗ lực vươn cao hơn đều trở nên chông chênh. Khi cảm thấy bị tách biệt hay không được yêu thương, con người lập tức rơi vào trạng thái cảm thấy bản thân vô giá trị. Nỗi đau của sự cô độc có sức tàn phá ghê gớm, nó kìm hãm sự phát triển và ngăn cản chúng ta chạm tới phiên bản tốt đẹp nhất của chính mình.

Vậy đâu là giải pháp cho cơn đau dai dẳng này? Khoa học về hạnh phúc đã đưa ra một kết luận giản dị nhưng đáng suy ngẫm: Nguồn gốc mạnh mẽ nhất của sự an lạc và sức khỏe tinh thần nằm ở chất lượng của các mối quan hệ.

Sự gần gũi về mặt cảm xúc, sự hiện diện của những người sẵn sàng bảo vệ và sẻ chia chính là tấm khiên vững chắc nhất trước bão giông cuộc đời. Những người duy trì được mạng lưới xã hội bền chặt—dù chỉ là vài người bạn tâm giao hay một gia đình êm ấm—thường ít bị suy giảm chức năng đời sống và giữ được sự minh mẫn, hạnh phúc lâu dài hơn.

Nếu hôm nay bạn cảm thấy cô đơn, xin đừng vội trách cứ bản thân. Hãy trân trọng cảm giác ấy như một người đưa tin trung thực. Nó đang nhắc nhở bạn rằng trái tim bạn vẫn đang hoạt động đúng chức năng của một con người: Khao khát được kết nối.

Đừng lờ đi tiếng gọi ấy. Bởi vì cuối cùng, chúng ta chỉ thực sự sống khi chúng ta sống cùng nhau.

Address

344 Tô Hiến Thành, Phường 14, Quận 10
Ho Chi Minh City
700000

Opening Hours

Monday 08:30 - 21:30
Tuesday 08:30 - 21:30
Wednesday 08:30 - 21:30
Thursday 08:30 - 21:30
Friday 08:30 - 21:30
Saturday 08:30 - 21:30
Sunday 08:30 - 21:30

Telephone

+84941986885

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when LET GO DEAR posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Practice

Send a message to LET GO DEAR:

Share