Bác sĩ Lê Đình Phương

16/03/2026

VÌ SAO HÓC DỊ VẬT NHỎ LÀ CỰC KỲ NGUY HIỂM?

Tôi phải viết status này vì đọc trên FB thấy một ông bố trẻ đang định cho một bé chừng 1 tuổi HÚT trà sữa trân châu.

Cái này là cực kỳ nguy hiểm vì hạt trân châu, mấy viên thạch rau câu... nó trơn nhẫy. Khi rớt vào cổ họng, nó làm kích thích đường thở co thắt lại để ngăn chặn dị vật.

Tương tự, mấy hạt trái cây như nhãn, mãng cầu... cũng là thủ phạm.

Đó là lý do mà bộ Lego chính hiệu Đan Mạch luôn có một lỗ nhỏ để chừa đường cho em bé thở

Bài học:
1. không đút, mớm, hút... cho em bé những vật nhỏ, trơn láng

2. Có con nhỏ thì BẮT BUỘC phải biết cấp cứu dị vật đường thở (thủ thuật Heinmlich). Nếu không, bạn sẽ có dịp ôm con mình tới bệnh viện, ngưng tim ngưng thở, còn ấm và đồng tử đã giãn rộng.

A CHOC emergency department charge nurse demonstrates how to perform the Heimlich maneuver on both a child and infant, and describes the signs of choking. Fo...

14/03/2026

Nhiều người vẫn lầm tưởng việc tầm soát và điều trị rối loạn mỡ máu RLMM là của người cao tuổi, người có bệnh tim.

Tuy nhiên, dựa trên nhiều nghiên cứu lớn, khuyến cáo năm 2026 của Hội tim mạch Mỹ cho thấy tầm soát RLMM kéo dài cà đời từ nhỏ đến già.

“The earlier, the longer the better”

13/03/2026

Nhiều người nghĩ rằng già quá thì không cần phòng ngừa bệnh tim mạch nữa, vì không ích lợi gì cả.

Trái lại, một nghiên cứu mới công bố trên Journal of American Geriatric Society cho thấy: phòng ngừa tiên phát (trước khi có bệnh tim) vẫn có lợi ích làm giảm tử vong và tỷ lệ mắc bệnh tim ở người trên 80 tuổi.

Link bên dưới comment

03/03/2026

À Ố SHOW HAY BẢN BERCEUSE CỦA ĐỒNG QUÊ VIỆT

_________________________________________________________
“Xin cho em, một chiếc áo dài.

Cho em đi, mùa Xuân tới rồi.

Mặc vào người rồi ra.

Ngồi lạy chào mẹ cha.

Hàng lụa là thơm dáng tiểu thơ…”


Cách đây mấy hôm, tôi mang những câu hát này ngân nga trong đầu khi đi chụp một show áo dài. Tôi nhớ ca khúc Tuổi Ngọc, nhớ tuổi thơ tôi với Sài Gòn hoa mộng, nhớ thuở “đứng ngẩn trông vời áo tiểu thư [1]”…

Nhưng quả thực là một thất vọng, khi tôi phải nghe hàng tràng “gợi cảm”, “trung hậu”, đảm đang”, “bất khuất”… Những từ ngữ rất thời thượng mà người ta vẫn gán cho người phụ nữ Việt Nam, nay được tuôn ra dễ dàng, lập đi lập lại một cách rập khuôn.

Chiếc áo dài trong buổi trình diễn ấy, không còn là trang phục của tuổi học trò vô tư lự nữa. Mà là thời trang, thời thượng và hợp lẽ mọi đàng…về mặt tuyên giáo.

Thế mới biết, trình bày một giá trị văn hoá, tưởng đã thành vĩnh cửu và bất biến như chiếc áo dài Việt Nam là việc hoàn toàn không dễ dàng, thậm chí sẽ thành phản cảm nếu có quá nhiều định dạng cứng nhắc.

Với tâm thế đó, tôi đã đi coi À Ố show với một tâm thế “lòng không đầu trống”. Nghĩa là không Google, không đọc báo, không biết gì về nó cả. Và cứ tưởng nó là một show trình diễn văn hoá dân tộc với áo tứ thân xanh đỏ, nón quai thao, mắt lá dăm với micro đong đưa câu quan họ. Hay với con trâu, mục đồng, sáo diều vi vút…

Tôi lầm! À Ố là một show xiếc- vũ kịch cực kỳ tiết độ. Dưới nền ánh sáng trắng- vàng, đổ bóng rất chăm chút để không thấy rõ mặt các diễn viên, người xem chỉ thấy hình khối, chuyển động, trên nền trang phục rất chân quê của người nông dân Bắc bộ: quần lửng đen, cởi trần hoặc mảnh yếm hững hờ với hai màu đen trắng. Trang phục giản dị đó, đi chung với những đạo cụ cũng đơn sơ không kém: những thúng, những mủng, rổ rá, cây tre, quang gánh, … Và dưới sự khéo léo của các nghệ sĩ xiếc, các vật dụng thân thuộc của đồng quê Việt đã cất lên tiếng hát bằng hình thể và chuyển động của chúng. Những chiếc thúng biến thành cánh đồng sen chập chờn, quang gánh nở hoa lung linh, và những khúc tre không sơn phết biến thành những đường nét kỷ hà, vạch ra những bố cục tuyệt đẹp trên sân khấu.

Nhìn họ múa, họ hát, họ nhào lộn… trên sân khấu mà thấy lòng như thắt lại với bức tranh của đồng quê Việt. Tất tả, lam lũ, nhọc nhằn nhưng không nhục nhằn, hồn nhiên mà không giả tạo, buồn bã mà không bi luỵ, thơ mộng mà không đỏm dáng…

Chỉ với đoạn đầu, À Ố show đã xứng đáng được gọi là bản Berceuse[2] của đất nước, ruộng đồng và người nông dân Việt. Nó đẹp và buồn, nó làm lòng ta bồi hồi nhớ đến mùi mồ hôi trên vai áo mẹ, hay mùi trầu không cay cay của bà… Nó làm ta chỉ muốn nghiêng mình trước những giá trị cần lao, cực nhọc của người nông dân Việt, với vô vàn kính trọng và thương mến.

À Ố show không chỉ làm ta cay cay trong mắt, mà còn làm ta bật cười vì những mảng miếng rất nhà nghề và chăm chút về cuộc sống đương đại: một chị nạ dòng uốn éo aerobic, một anh tẩm quất rong, chiếc xe bus chật ních người với một gã say ngật ngưỡng… Và cả tiếng “À, Ố” rất đặc trưng Việt Nam mỗi khi mất điện!

Bức tranh muôn màu muôn vẻ đó được trình bày lần lượt theo chiều trên dưới, tả hữu, qua những khung hình cách điệu phân chia sân khấu bằng tre, khảm vào nhau theo kiểu giao diện mosaic rất hiện đại của Windows 8 hay điện thoại Lumia thời thượng.

Nhưng sẽ là một thiếu sót lớn nếu không đề cập đến phần âm thanh của show diễn lạ lùng này. Với đôi tai nghe nhạc nhiều năm của mình, tôi khẳng định nó đạt chuẩn audiophile, nghĩa là nó hoàn hảo, tinh sạch và không chút tạp âm. Hệ thống loa thượng hạng của nhà hát đã trình diễn trọn vẹn từng thanh âm lách cách của gióng tre gõ vào nhau, diễn tả tròn trịa tiếng trống nặng chình chịch, hay đổ đầy khán phòng cái âm thanh thê lương, não nuột của tiếng kèn lâm khốc… Âm nhạc và âm thanh ấy được trình diễn sống, bởi những nhạc công vô cùng điêu luyện.

Âm nhạc ấy, đã làm cho các bạn Tây tròn mắt với kỹ năng chạy ngón thoăn thoắt trên một cây guitare điện phím lõm, trôi bềnh bồng trên sân khấu.

Người nhạc công ấy, đã trình diễn bằng violon một medley (liên khúc) đặc sắc giữa bản Serenade thuần tuý Tây phương và những giai điệu vọng cổ đầy chất Nam bộ, trước khi đi xuống giữa khán phòng và chìm dần vào bóng tối.

Ban nhạc ấy, “tấu hài” bản Jingle Bells bằng đàn tranh, đàn nguyệt và làm khán giả bật cười vì vẻ ngượng ngập vô cùng duyên dáng của sự vụng về cố ý ấy.

Trong một giờ đồng hồ, bức tranh âm thanh, ánh sáng, vũ điệu, hình thể của đời sống Việt ấy dao động, chông chênh theo một đảo phách, một tiết tấu cresendo – diminuendo[3] xen kẽ và được sắp đặt kỹ lưỡng. Nó làm cảm xúc ta, mắt ta, tai ta, lòng trí ta… cũng được nâng lên hạ xuống theo từng cung bậc trên sân khấu.

Và nó kết thúc bằng những bông hoa gạo đỏ, rơi lả tả trên sân khấu, chao lượn quanh những chiếc thúng đong đưa. Những chiếc thúng ấy, khi được lót vào dăm chiếc gối êm ái như vẫn thường thấy ở các resort, ắt sẽ làm ta muốn sà vào, cuộn tròn để ngủ như một đứa trẻ trong vành nôi mẹ.

Còn những chiếc thúng trong À Ố show, chúng phủ lấy lòng ta và làm nở hoa những ký ức và cảm xúc rất đỗi lạ lùng về quê hương. Một quê hương nghèo và đẹp!

Nguyên tuyền, chăm chút và điêu luyện! Ba điều ấy, làm cho mọi nghệ thuật được nâng lên đến tầm phổ quát mà không cần chú giải cao xa rối rắm. À Ố show, tự nó đã là một bản “hoà âm điền dã”[4] của quê nghèo đất Việt. Nó hoạ lại hình d**g của một đất nước đẹp và buồn, như nó đã muôn đời như thế, bằng lòng nhẫn nại và yêu thương!

Nhưng mà tại sao, ở xứ mình cái gì đẹp đều buồn? Và phải buồn mới đẹp?


______
Bài viết đã lâu. Hôm nay đăng lại mừng Sinh nhật Anh Nguyễn Nhất Lý, người sáng tạo và thiết kế À ố show. Và cũng là người mà tôi luôn ngưỡng mộ về sự thông thái, tao nhã và công chính.


[1] Thơ Huy Cận

[2] Thể loại ru con trong âm nhạc cổ điển Tây phương

[3] Thuật ngữ âm nhạc tiếng Ý: mạnh dần – nhẹ dần

[4] Lấy ý từ bản dịch Symphonie Pastorale – Andre Gide của Bùi Giáng

01/03/2026

Vi hạt nhựa là những mảnh nhựa cực nhỏ kích thước dưới 5 mm sinh ra từ sự phân huỷ chai nhựa.

Vi hạt nhựa có trong các loại chai nước, trà, một vài loại mỹ phẩm.

Cấu trúc bề mặt của VHN làm cho vi trùng, virus, kim loại nặng dễ bám theo và đi vào cơ thể bằng đường tiêu hoá hay hít vào phổi. VHN cũng bài tiết qua sữa mẹ.

Khi vào cơ thể, VHN làm tổn thương DNA của tế bào, gây phản ứng viêm dẫn đến bệnh tim mạch, phổi, ung thư.

Làm sao phòng tránh?

1. Kè kè chai nước bằng kim loại riêng của mình. Không mua các loại nươc đóng chai.

2. Tránh những loại thực phẩm bọc bằng plastic.

Ảnh: lấy từ trang dành cho bệnh nhân của JAMA, tạp chí y khoa hàng đầu thế giới

27/02/2026

CẢNH BÁO

Đang có 1 đợt dịch siêu vi lan rộng ở Sài Gòn.  đợt dịch siêu vi này khá nặng với những triệu chứng dai dẳng, đau họng, sốt, đau cơ. … và có thể kéo dài đến 1 tuần mới tạm lui bệnh.


Như các bạn đều biết, siêu vi thường không có thuốc đặc trị như kháng sinh diệt vi trùng. Do đó sử dụng kháng sinh là vô ích và có hại.

Chủ yếu là phòng ngừa như các bệnh lây lan qua đường hô hấp: ban khẩu trang, rửa tay, chế đi vào chỗ đông người, không khạcnhổ lung tung...

Để điều trị triệu chứng, các bạn có thể sử dụng:

1. Paracetamol 0.5 - 1g 3 lần/ ngày để giảm đau nhức và hạ sốt. Cần lưu ý không sốt vẫn có thể uống để phản ứng hạ nhiệt đột ngột sốt cao dẫn đến lạnh run

2. Các thuốc ho long đàm như Bisolvon, Acemuc… Nếu ho quá nặng có thể dùng Codein nhưng phải có chỉ định và có toa của bác sĩ.

Cần nhớ 2 điều:

Họ là 1 phản có lợi để làm sạch đường hô hấp. Không nên ức chế ho nếu trừ phi ho quá nặng

Nước là thuốc ho tốt nhất vì nước làm loãng đàm, dễ khạc ra.

3. Các loại vitamin C linh tinh hay uống nước cam để tăng sức đề kháng. Tuy nhiên, không có bằng chứng vitamin C liều cao làm tăng cường miễn dịch hay diệt vi rút đường hô hấp (Linus Pauling đã thất bại khi chứng minh điều này)

4. Không sử dụng kháng sinh bừa bãi nếu không có bằng chứng nhiễm vi trùng và chỉ định của bác sĩ

Chúc các bạn khoẻ mạnh.

PS. Xin miễn trả lời riêng từng câu hỏi kiểu “bs ơi em bệnh vậy cần uống thuốc gì?”

Và sẵn nói luôn: tôi sẽ thẳng tay xoá, block những ý kiến ngu ngốc, xúc phạm hay gây hấn. Thì giờ của tôi không dành cho những người này. Cảm ơn các bạn.

26/02/2026

TIỂU ĐƯỜNG VÀ TRẦM CẢM
Đã từ lâu, người ta thấy có mối quan hệ mật thiết, hai chiều giữa bệnh tiểu đường và trầm cảm. Cái này dẫn đến, làm nặng thêm cái kia.

Do đó, luôn luôn phải chú ý đến sức khỏe tinh thần của mọi bệnh nhân tim mạch, tiểu đường. Đó là nguyên lý bắt buộc của chăm sóc toàn diện (comprehensive care). Điều trị tốt trầm cảm sẽ làm giảm chết, giảm biến chứng do tiểu đường một cách đáng kể.

Ảnh minh họa từ tạp chí Y khoa lừng danh The Lancet cho thấy mối tương quan 2 chiều giữa tiểu đường và trầm cảm. Để cho người ngoài ngành, tôi chú thích ngắn gọn:

T2D: tiểu đường type 2
T1D: tiểu đường type 1
Depression: trầm cảm
GD: tiểu đường thai kỳ

Các con số OR, HR tạm hiểu là làm tăng bao nhiêu lần. Đúc kết được mấy con số này là 217 nghiên cứu, bài báo khoa học để có chứng cứ, dữ liệu, không đoán mò.

Đây cũng là lời nhắc nhở cho các bạn hay suy diễn, phỏng đoán... về y khoa. Không dễ vậy đâu, mà có khi thiệt thân đấy

24/02/2026

QUÀ TẾT

Một

D. là một gã nhút nhát bị chứng GAD[1] hành hạ. Không ngạc nhiên nếu cứ vài tháng một lần, D. đẩy cửa bước vào, nhăn nhó khổ sở với đủ thứ triệu chứng có thật và không có thật. Bệnh cũ, thuốc quen, nên chỉ sau dăm câu hỏi, D. ra về vô cùng phấn khởi với một toa thuốc X. Món ấy hay, vì tôi biết chắc D. sẽ vui vẻ, yêu đời trở lại chỉ sau vài hôm uống thuốc.

Chỉ có thế thôi, không gì khác hơn ngoài dăm câu hỏi thuần túy chuyên môn. Hoàn toàn không có chút thân tình cá nhân ở đây. Tôi không biết nhiều lắm về những chuyện riêng tư của D. Thầy thuốc, chứ có phải mật thám đâu mà đi soi mói đời tư người khác.

Bỗng dưng sáng nay, khi đã cầm toa thuốc trên tay, D. lại bẽn lẽn khác thường, ấp úng mãi mới nói thành lời:

– Chẳng dấu gì bác sĩ, nhà em đóng giày đã lâu đời…

– Mà chỉ đóng giày cao cấp cho khách quen thôi, không mở hiệu bán ra ngoài nên ít người biết lắm.

– …

– Em nói cái này bác sĩ đừng giận…

Nín thinh hồi lâu….

– Thì anh cứ nói nhanh đi. Gã thầy thuốc bận rộn bắt đầu sốt ruột.

– Dạ, bác cho phép em…. đóng tặng bác một đôi giày (đỏ mặt tía tai)

Trong lúc tôi đang sững người, chưa kịp phản ứng với lời đề nghị bất ngờ này thì D. đã ngồi thụp xuống. Chỉ trong chớp mắt, D. phán cái một: “chân này số 40, bác đồng ý là em về đóng liền cho bác mang dịp Tết!”

Thử hỏi, tôi phải làm sao với đề nghị quá dễ thương này, ngoại trừ lời cảm ơn lí nhí vì ngượng ngập (và cảm động)?

Hai

Hồi đó, cha tôi nổi tiếng là một thầy giáo dữ đòn. Tóc dài, quần ống loe, áo phanh ngực, cúp cua… ư? Cứ cây thước gỗ mà đen đét vào mông chú học trò đang nằm sấp thin thít chịu đòn.

Thời đó, không những không có chuyện trò đánh thầy, mà còn có chuyện lạ lùng như vầy: ngay tối đó, cha mẹ chú học sinh đen đủi kia lại khăn áo chỉnh tề, rón rén đến gõ cửa nhà tôi mà rằng:

– Thưa Thầy, cháu nó trót dại, Thầy thương mới cho roi cho vọt, xin Thầy bỏ lỗi cho cháu…

– Thưa Thầy, có mâm bánh nhà làm, xin Thầy thu nhận cho. Thầy không nhận là thầy còn giận cháu…

Chuyện đã lâu, khi tôi còn là một chú nhỏ lon ton xách cặp cho cha mình đi dạy học, vậy mà vẫn nhớ như in trong đầu khi lòng vẫn còn bần thần cảm động vì vụ đôi giày của D. sáng nay.

Ba

Đã tự bao giờ, chúng ta quen thuộc với những món quà hiếu hỉ, những hộp bánh Trung Thu tặng vì-không-thế-không-tặng, những phong bao suồng sã, hay những phi vụ biếu xén mà người tặng thì khúm núm, người nhận thì bình thản thu nhận như lẽ đương nhiên…?

Bằng cách cho và nhận một cách hời hợt, thực dụng như thế, chúng ta đã đánh mất niềm vui được chia sẻ, trao tặng. Chúng ta hể hả lấy cái-được-việc làm vui, mà quăng béng đi sự quan tâm đến người được tặng. Chúng ta tặng cho có tặng, và nhận cho có nhận. Kết cục là, cuộc giao tế đó không để lại trong lòng ta điều gì ấm áp, ngoại trừ sự khoan khoái khi trút xong món nợ.

Và lắm khi, thái độ hời hợt, cậy của còn làm người được tặng không những không vui, mà còn thấy bị xúc phạm.

D. không như thế. Tôi tin chắc rằng, trong 2 tuần tới cho đến kỳ tái khám kế tiếp, D. sẽ vô cùng hoan hỉ khi trổ hết tay nghề gia truyền trên đôi giày tặng tôi. D. sẽ vui, sẽ sung sướng với món quà tặng bằng cả tấm lòng mà phải 2 năm, gã nhút nhát này mới dám thổ lộ.

Cũng vậy, vị phụ huynh năm xưa, khi lễ mễ đội mâm bánh đến tạ thầy đã trách phạt con mình, hẳn cũng ra về nhẹ nhõm vì “có thương, thầy mới nhận cho”.

Bằng cách khiêm tốn và rất mực chân thành như vậy, D. và vị phụ huynh ấy đã hưởng trọn niềm vui của việc trao tặng, đã biết nguyên vẹn ý nghĩa của lời minh triết “khi cho là đã được nhận, khi yêu thì tốt hơn được yêu”.

Cảm ơn D., người đã cho tôi , nhiều hơn một đôi giày hảo hạng.

22/02/2026

Chắc các bạn đã xem phim “The Name of the Rose” do Sean Conery thủ diễn. Đó là tiểu thuyết của Umberto Eco, một đầu óc lỗi lac- tank thinker của thởi đại chúng ta.

Tôi copy từ trang Như Lai Thần Chưởng một tiểu luận bàn về quan điểm của Umberto về Internet.

Nó đáng cho chúng ta đọc chậm và sáng ra về sự đảo lộn tùng phèo của mạng xã hội ở
VN: khi sự ẩn danh làm người ta tự tin phô
bày sự hỗn hào và ngu dốt của mình. Và bài viết của Ông cũng là điều tôi tâm niệm khi xuất hiện trên không gian mạng VN: chỉ nói điều mình tin là đúng, nói sai thì sửa ngay và xin lỗi, và không mất thì giở với kẻ ngu dốt.

——-

Năm 2015, một triết gia người Ý 83 tuổi đã nhìn vào internet và nói điều gì đó khiến mọi người phẫn nộ – và khó chịu.

Một thập kỷ sau, chúng ta đang sống trong chính lời cảnh báo của ông.

Tên ông là Umberto Eco. Ông là một học giả thời trung cổ, một nhà ký hiệu học nghiên cứu về cách thức tạo ra ý nghĩa, và là tác giả của cuốn sách "Cái tên của bông hồng". Trong nhiều thập kỷ, ông đã phân tích cách các ý tưởng lan truyền, cách các biểu tượng định hình niềm tin và cách các xã hội quyết định điều gì là đúng.

Vì vậy, khi mạng xã hội bắt đầu định hình lại đời sống công cộng, Eco đã chú ý rất kỹ.

Vào tháng 6 năm 2015, trong một cuộc phỏng vấn ở Ý, ông được hỏi internet đã thay đổi điều gì. Câu trả lời của ông rất thẳng thắn. Ông nói, mạng xã hội trao cho "hàng loạt những kẻ ngốc" quyền lên tiếng, trong khi trước đây họ chỉ nói chuyện ở quán bar sau khi uống một ly rượu vang, nơi họ nhanh chóng bị phớt lờ. Giờ đây, ông cảnh báo, họ được trao cùng một diễn đàn với các chuyên gia. Ông gọi đó là một cuộc xâm lược.

Phản ứng dữ dội diễn ra ngay lập tức. Mọi người buộc tội ông là người theo chủ nghĩa tinh hoa. Là người ghét dân chủ. Là người muốn bịt miệng những tiếng nói bình thường.

Phản ứng đó hoàn toàn hiểu sai ý của ông ấy.

Eco không phản đối tự do ngôn luận. Ông ấy đang cảnh báo về những gì xảy ra khi chuyên môn bị tước bỏ giá trị — khi nhiều năm nghiên cứu, bằng chứng và trách nhiệm được coi ngang bằng với sự bốc đồng, ý kiến ​​hoặc sự tự tin.

Trong nhiều thế kỷ, diễn ngôn công cộng có những bộ lọc. Biên tập viên. Đánh giá ngang hàng. Kiểm tra sự thật. Những hệ thống này có nhiều thiếu sót và thường loại trừ những tiếng nói xứng đáng được lắng nghe. Nhưng chúng đảm bảo trách nhiệm. Các tuyên bố cần có bằng chứng. Sai sót sẽ dẫn đến hậu quả.

Internet đã xóa bỏ những rào cản đó chỉ sau một đêm.

Đột nhiên, bất cứ ai cũng có thể tiếp cận hàng triệu người. Một nhà khoa học được đào tạo bài bản và một người theo thuyết âm mưu xuất hiện cạnh nhau, được định dạng giống hệt nhau, được khuếch đại bởi cùng một thuật toán. Các nền tảng thưởng cho sự tương tác, chứ không phải tính chính xác. Sự phẫn nộ lan truyền nhanh hơn sự tinh tế. Sự chắc chắn luôn thắng sự thận trọng.

Eco đã chứng kiến ​​các cộng đồng tin Trái đất phẳng tổ chức trực tuyến. Khi những huyền thoại về vắc-xin lan truyền nhanh hơn hướng dẫn về sức khỏe cộng đồng. Khi những thực tế chính trị phức tạp được thay thế bằng các khẩu hiệu lan truyền nhanh chóng. Khi cụm từ “Tôi đã tự mình nghiên cứu” trở thành sự thay thế cho kiến ​​thức.

Ông hiểu rõ mối nguy hiểm: cho mọi người lên tiếng không có nghĩa là coi mọi tiếng nói đều có giá trị như nhau.

Một bài đăng trên mạng xã hội của người thân về y học không tương đương với nghiên cứu được bình duyệt. Ý kiến ​​của một người có tầm ảnh hưởng về khoa học khí hậu không có trọng lượng như dữ liệu của hàng thập kỷ. Nhưng trên mạng, những sự khác biệt này biến mất.

Sự tự tin trông giống như uy tín. Số lượng trông giống như sự thật.

Eco không gọi mọi người là ngu ngốc. Ông chỉ trích các hệ thống khuếch đại những tiếng nói lớn nhất bất kể sự hiểu biết. Ông thấy sự tôn trọng đối với chuyên môn đang bị xói mòn như thế nào — sự thật đang được định hình lại thành ý kiến, và ý kiến ​​thành sự thật.

Chín tháng sau, vào tháng 2 năm 2016, Eco qua đời ở tuổi 84.

Ông chưa bao giờ chứng kiến ​​một đại dịch toàn cầu nào mà thông tin sai lệch lan truyền nhanh hơn cả virus. Ông không chứng kiến ​​các video deepfake hay tuyên truyền do AI tạo ra. Ông không thấy các cuộc bầu cử bị đặt câu hỏi trên diện rộng dựa trên những tuyên bố đã nhiều lần bị bác bỏ.

Nhưng ông đã xác định được vấn đề cốt lõi trước khi nó hoàn toàn xảy ra.

Khi mọi ý kiến ​​đều được coi là có giá trị ngang nhau, sự thật trở nên không bắt buộc.

Eco tin rằng nền dân chủ phụ thuộc vào những công dân được thông tin đầy đủ, chứ không chỉ những người ồn ào. Ông lập luận rằng tư duy phản biện, sự khiêm tốn và sự tôn trọng bằng chứng không phải là điểm yếu — mà là những biện pháp bảo vệ.

Ngày nay, những phẩm chất đó bị trừng phạt bởi các thuật toán. Sự phẫn nộ được khen thưởng. Sự chắc chắn lan truyền nhanh chóng. Sự suy nghĩ thấu đáo lại im lặng.

Tuy nhiên, sự trung thực về mặt trí tuệ lại trở thành một hình thức của lòng dũng cảm.

Eco từng nói rằng người anh hùng thực sự là người muốn trở nên bình thường, trung thực và sợ hãi — nhưng vẫn làm điều đúng đắn. Trong thời đại của chúng ta, điều đó có thể có nghĩa là đặt câu hỏi về những gì chúng ta chia sẻ, hỏi ai được lợi từ những gì chúng ta tin tưởng, và nhớ rằng việc nhìn thấy điều gì đó trên mạng không bao giờ nên là điểm kết thúc của việc suy nghĩ.

Eco không sợ mọi người lên tiếng.

Ông sợ sự thật bị nhấn chìm trong tiếng ồn.

Và ông để lại cho chúng ta một câu hỏi vẫn chưa được trả lời:

Chúng ta sẽ làm gì về điều đó?

22/02/2026

NGHĨ NGỢI VỀ SỰ ĐÊ TIỆN vs NGƯỜI BỆNH TÂM THẦN

Tuy không phải chuyên khoa tâm thần, tôi đã tiếp xúc với đủ thể loại bệnh lý. Có bệnh tôi chữa được, có bệnh tôi phải chuyển đi các đồng nghiệp giỏi giang hơn mình.

Thậm chí có cả kẻ giết con, đâm vợ... trong một cơn loạn thần cấp tính.

Tuy nhiên, tôi chưa thấy người bệnh tâm thần nào là kẻ ti tiện, hiểu theo nghĩa tỉnh táo hoàn toàn nhưng mưu mô hãm hại, cướp đoạt của người khác, hay mưu tính những điều xấu xa.

Đó là điểm khác nhau cơ bản giữa một gã ti tiện và những người điên tội nghiệp.

Điên loạn thì rất đáng được thông cảm và thương xót. Nhưng đê tiện thi không, thưa các bạn!

21/02/2026

LÀM SAO ĐỂ NGƯỜI BỆNH TRẦM CẢM CHỊU ĐIỀU TRỊ KIÊN TRÌ?

Tấm hình bên dưới là đúc kết hơn 20 năm nghiên cứu, quan sát và cập nhật về trầm cảm ở Việt Nam. Có thể, nó không giống những nước khác vì trầm cảm liên quan rất nhiều đến văn hóa, xã hội.

Giải nghĩa hình trên:

1. Không bao giờ có chuyện uống vài viên thuốc trầm cảm là tràn trề tinh thần lạc quan cách mạng ngay. Vì cơ chế chung của thuốc trị trầm cảm là làm tăng nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh (Neurotransmitters) ở khe synape thần kinh (điểm nối các neuron trong não bộ)

Tác dụng này xảy ra tức khắc trong vài giờ sau khi uống thuốc.

2. Do đó, trong một vài ngày đầu, thậm chí vài tuần sau, người bệnh sẽ trải qua một vài tác dụng phụ: chóng mặt, buồn ngủ, lừ đừ... Các tác dụng phụ này thường nhẹ và thoáng qua, vài ngày là hết. Thậm chí, 50% BN bỏ thuốc trong tháng đầu vì tác dụng phụ và vì... BS oải quá, không giải thích kỹ, hoặc BN quá lì....

Thậm chí, sách vở còn ghi nhận tỷ lệ BN tự sát còn tăng nhẹ trong 1-2 tuần đầu sau khi uống thuốc (?).

Lý do: thuốc trầm cảm nó chưa đủ thời gian để làm BN hết chán đời, nhưng tăng sự quả quyết, động lực tự sát (một trong những triệu chứng của trầm cảm là hesistation - lưỡng lự khi Yes khi No. Có chút thuốc vô là bật quẹt làm Lê văn 8 ngay, không lần chần)

3. Làm sao giúp BN qua được những ngày đầu uống thuốc?

- Bắt đầu bằng liều thấp nhất và tăng liều thật chậm (start low, go slow). Tôi thường dặn các học viên bắt đầu bằng 1/4 liều thấp nhất của nhà sản xuất, sau đó tăng từ từ mỗi 2 tuần.. BN sẽ bớt mệt, tỷ lệ quay lai BV chửi mắng BS sẽ ít hơn - nghe riết quen rồi)

- Giải thích, giải thích, giải thích thật kỹ cho BN và người nhà: cái gì đã biết trước thì sẽ dễ chấp nhận hơn

- Cho thêm một vài thuốc phụ để làm BN dịu bớt: giảm hồi hộp, giảm lo âu, giảm run... Cái này là một nghệ thuật

- Với những BN nặng, có khuynh hướng tự sát (death thoughts), tôi luôn luôn căn dặn người nhà giữ thuốc, đưa cho BN uống mỗi ngày để tránh BN chơi luôn cả vốc thuốc đó tự tử. Và không bao giờ cho toa thuốc đầu tiên quá 2 tuần để tránh tự tử và tăng cơ hội gặp lại BN, củng cố điều trị.

- Sau 4 tuần, khi đạt đến liều đích, ít nhất 70% sẽ ổn định và tuân thủ uống thuốc ngon lành.

- Sau 3 tháng, đa số đều tươi rói, quay lại BV cười lỏn lẻn:: "hồi đó em quậy BS quá chời". Lúc đó, tôi có thể cho luôn 1-2 tháng thuốc mà không sợ gì hết.

4. Thời gian điều trị:

Trầm cảm là một bệnh tái phát

Nếu bị lần đầu: khả năng tái phát là 50%, cần ĐT ít nhất 1-2 năm
Nếu đã bị 2 cơn, tái phát 70%, cần ĐT trong 5 năm
Nếu bị 3 cơn trở lên, có yếu tố di truyền, hay đã có hành vi tự sát: ĐT suốt đời.

Chả sao cả. Vì cũng như cao huyết áp, tiểu đường... và vô số bệnh mãn tính khác, còn sống là còn uống thuốc, không thấy ai kêu ca. Huống chi uống một loại thuốc mà "BS đã sinh con ra lần thứ 2", ngon lành vậy mắc chi phải cúp ngang. Biết nhau ngay, hội chứng ngưng thuốc khá khó chịu, cắp quần chạy đến nghe ông BS mắng cho một chặp rồi lại răm rắp uống thuốc, cho chừa!

4. Xử lý khéo léo các tác dụng phụ có thể có của việc uống thuốc trầm cảm lâu dài: lên cân, mất ngủ, dương sự xìu xìu ển ển....

Cái này khá sâu và tùy mỗi người. Các bạn chỉ cần biết vậy thôi nhe

PS. Quên nữa, vì trầm cảm là một bệnh tâm lý, nên đối thoại, quan sát, nhận xét..., nên hoàn toàn có thể khám từ xa online, telemedicine qua ĐT. Chỉ cần đăng ký trước, một cuộc video call mỗi lần khám là đủ.

Bằng cách online này, tôi trị được cho khá nhiều BN ở các tỉnh xa, kể cả Thái Nguyên, Cao Bằng.