22/03/2026
Lp(a) là gì mà ACC/AHA 2026 khuyến cáo mọi người lớn nên đo ít nhất 1 lần trong đời?
Lp(a), hay lipoprotein(a), là một hạt lipoprotein giống LDL nhưng gắn thêm apolipoprotein(a). Khác với LDL-C thông thường, Lp(a) không chỉ mang tính xơ vữa, mà còn liên quan đến viêm và huyết khối; vì vậy, Lp(a) có liên quan với bệnh tim mạch xơ vữa, nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu não, và cả hẹp van động mạch chủ vôi hóa.
Điểm quan trọng là Lp(a) chủ yếu do di truyền quyết định, gần như ổn định trong suốt cuộc đời, và ít bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn, vận động hay nhịn đói. Vì vậy, ở đa số người, đo một lần trong đời thường là đủ để nhận diện nguy cơ di truyền này. Đây cũng là lý do ACC/AHA 2026 khuyến cáo đo Lp(a) ít nhất 1 lần ở tất cả người lớn.
Ước tính khoảng 1/5 dân số có Lp(a) tăng, nhưng trên thực tế tỷ lệ từng được xét nghiệm vẫn còn rất thấp. Điều này khiến Lp(a) trở thành một trong những yếu tố nguy cơ tim mạch dễ bị bỏ sót nhất hiện nay. Theo ACC/AHA 2026, Lp(a) ≥125 nmol/L hoặc ≥50 mg/dL được xem là một risk-enhancing factor. Nguy cơ không tăng theo kiểu “có hay không”, mà tăng dần theo nồng độ: khoảng 50 mg/dL đi kèm nguy cơ ASCVD tăng khoảng 1,4 lần; 100 mg/dL khoảng 2 lần; và 180 mg/dL có thể gần 4 lần, tương đương một mức nguy cơ di truyền rất cao.
Một điểm rất thực hành là: LDL-C bình thường không loại trừ nguy cơ do Lp(a). Nhiều bệnh nhân có LDL-C không quá cao nhưng vẫn mang nguy cơ xơ vữa đáng kể vì Lp(a) tăng. Dữ liệu từ nghiên cứu PREVENT cho thấy dù PREVENT vẫn ước tính tốt nguy cơ tim mạch nền, Lp(a) vẫn bổ sung thêm thông tin nguy cơ độc lập, đặc biệt hữu ích ở nhóm nguy cơ thấp hoặc cận biên, nơi quyết định khởi trị dự phòng thường còn phân vân.
Vậy khi Lp(a) cao, chúng ta cần làm gì? Ở thời điểm hiện nay, giá trị lớn nhất của xét nghiệm này là giúp bác sĩ quyết liệt hơn trong phòng ngừa: hạ LDL-C tích cực hơn, kiểm soát huyết áp, đường huyết, bỏ thuốc lá, tối ưu lối sống và cá thể hóa điều trị theo tổng nguy cơ. ACC/AHA 2026 nhấn mạnh rằng ở người có Lp(a) tăng, cần kiểm soát sớm và tối ưu các yếu tố nguy cơ tim mạch có thể thay đổi; còn ở bệnh nhân đã có ASCVD mà chưa đạt mục tiêu LDL-C/non-HDL-C dù đã dùng statin tối đa dung nạp, có thể cần tăng cường điều trị, trong đó PCSK9 monoclonal antibody là một lựa chọn quan trọng.
Cũng cần nhấn mạnh để tránh hiểu sai: statin không làm giảm Lp(a) đáng kể, thậm chí có thể tăng nhẹ ở một số người; tuy nhiên statin vẫn rất quan trọng vì giúp giảm LDL-C và giảm biến cố tim mạch nói chung. Nói cách khác, khi Lp(a) cao, mục tiêu hiện nay không phải là bỏ statin vì “không hạ được Lp(a)”, mà là kiểm soát thật tốt toàn bộ nguy cơ xơ vữa còn có thể điều chỉnh được.
Một chi tiết chuyên môn rất đáng lưu ý là Lp(a) có thể được báo cáo bằng mg/dL hoặc nmol/L. ACC/AHA 2026 khuyến nghị ưu tiên các xét nghiệm ít bị ảnh hưởng bởi kích thước isoform apo(a) và có khả năng truy xuất chuẩn tham chiếu, để đo Lp(a) chính xác hơn. Vì vậy, khi đọc kết quả, không nên quy đổi máy móc giữa mg/dL và nmol/L nếu không biết rõ phương pháp xét nghiệm được sử dụng.
Tóm lại, Lp(a) là một yếu tố nguy cơ tim mạch di truyền, độc lập, ổn định suốt đời và rất dễ bị bỏ sót nếu không chủ động xét nghiệm. Khuyến cáo ACC/AHA 2026 đã đưa Lp(a) từ vị trí “xét nghiệm phụ” trở thành một phần chính thức của đánh giá nguy cơ tim mạch hiện đại. Đo Lp(a) một lần trong đời không phải để “biết cho vui”, mà để nhận diện sớm những người cần được dự phòng xơ vữa tích cực hơn và cá thể hóa hơn.
One test. One time. A lifetime of impact.
Tài liệu tham khảo:
ACC/AHA 2026 Dyslipidemia Guideline: https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001423
JAMA Insights 2025 – Lipoprotein(a): https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2833204
JAMA Cardiology 2025 – PREVENT Equations and Lp(a): https://jamanetwork.com/journals/jamacardiology/article-abstract/2835022
JAMA Cardiology 2022 Review – Lipoprotein(a): https://jamanetwork.com/journals/jamacardiology/article-abstract/2792280
