30/05/2024
🆘🆘🆘Vì sao thoát vị đĩa đệm lại gây đau dây thần kinh tọa ?
1. Dây thần kinh tọa : giải phẫu và chức năng cảm giác
Dây thần kinh tọa là dây thần kinh lớn và dài nhất của cơ thể - kéo dài từ khung chậu đến tận các ngón chân. Ở trong khung chậu, rể của 5 dây thần kinh tủy là L4, L5, S1, S2 và S3 hợp nhất tạo thành dây thần kinh tọa. Mỗi rễ này đóng góp một số sợi thần kinh cho dây thần kinh tọa, nhưng trong đó đóng góp nhiều nhất là hai rễ thần kinh L5 và S1.
Từ khung chậu, dây thần kinh tọa đi xuống dưới, dọc theo mặt sau của đùi. Đến đỉnh trám khoeo, nó tận hết bằng cách cho ra hai nhánh tận là (1) dây thần kinh mác chung và (2) dây thần kinh chày.
Dây thần kinh mác chung chủ yếu chứa các sợ thần kinh thuộc rễ L5, lại tiếp tục chia làm hai nhánh là dây thần kinh mác nông và dây thần kinh mác sâu, đi xuống phía trước ngoài cẳng chân, xuống mu chân và kết thúc ở ngón chân cái. Chi phối cảm giác cho mặc sau – ngoài đùi, mặt ngoài cẳng chân, mu bàn chân và ngón 1 (ngón chân cái), ngón 2.
Dây thần kinh chày chủ yếu chứa các sợi thần kinh thuộc rễ S1 đi ở mặt sau cẳng chân xuống gót chân, xuống gan bàn chân và kết thúc ở ngón chân út. Chi phối cảm giác cho mặt sau đùi, cẳng thân, gót, bờ ngoài bàn chân và ngón 4, ngón 5 (ngón chân út).
2. Cấu tạo và chức năng của đĩa đệm
Đĩa đệm là một tấm mô đệm đàn hồi nằm giữa hai đốt sống. Nhắc lại, cột sống của chúng ta có từ 32 – 34 đốt sống, bao gồm 7 đốt sống cổ, 12 đốt sống ngực, 5 đốt sống thắt lưng, 5 đốt sống cùng và từ 3 – 5 đốt sống cụt. Trong đó, các đốt sống cùng và đốt sống cụt dính liền nhau. Do đó, hai vùng này không có đĩa đệm. Đĩa đệm cuối cùng nằm ở khoang giữa hai đốt sống L5 (thắt lưng 5) và đốt sống cùng S1 (Cùng 1).
Đĩa đệm có vai trò hấp thu chấn động và giảm sốc khi bạn cử động gập người xuống (để nhặt chiếc bút bị rơi), ưỡn người ra sau (trong các động tác tập thể dục) hay các động tác xoay người sang trái, sang phải,… Đĩa đệm gồm hai phần là vòng sợi ở ngoài, gồm các sợi collagen chắc khỏe và nhân nhầy dạng gel, chứa nhiều nước ở trong.
3. Vì sao thoát vị đĩa đệm lại gây đau dây thần kinh tọa ?
Khi tuổi cao, khả năng tạo sợi collagen bị suy giảm, vòng sợi sẽ bị suy yếu, giảm tính đàn hồi. Do đó, khả năng chịu lực của đĩa đệm cũng trở nên kém hơn. Theo thời gian, vòng sợi nhẫn bị đứt và rách, làm cho nhân nhầy ở trung tâm sẽ thoát ra khỏi vị trí bình thường, đi theo đường rách của vòng sợi và cuối cùng chèn ép vào các dây thần kinh tủy. Nhiều người trẻ làm các công việc nặng, làm việc văn phòng ngồi lâu ít vận động cũng có thể ảnh hưởng không tốt đến đĩa đệm, gây thoát vị.
Ở thắt lưng, vị trí thoát vị đĩa đệm hay gặp là ở khoang giữa đốt sống L4/L5 và khoang giữa đốt sống L5/S1. Trong trường hợp này, nhân nhầy bị thoát vị có theer chèn ép vào rễ của dây thần kinh L4, L5 hoặc S1 – gây đau dây thần kinh tọa.
Bệnh nhân có cảm giác đau tại vùng thắt lưng, lan xuống mông, đùi, cẳng chân và bàn chân. Hướng lan tùy thuộc vào vị trí tổn thương (ở L4, L5 hay S1).
+ Nếu rễ dây thần kinh L4 bị chèn ép, cơn đau chỉ lan đến vùng khoeo.
+ Nếu rễ dây thần kinh L5 bị chèn ép, cơn đau lan tới mu bàn chân tận hết ở ngón chân cái.
+ Nếu rễ dây thần kinh S1 bị chèn ép, cơn đau lan tới lòng bàn chân tận hết ở ngón út.
Ngoài ra, bệnh nhân còn có thể xuất hiện cảm giác tê, nóng rát hay ngứa tại các vùng trên.