28/12/2025
🧠 HIỂU VỀ ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG – NỀN TẢNG ĐỂ TẬP YOGA ĐÚNG VÀ BỀN VỮNG
Trong yoga, chúng ta thường nói đến cột sống khỏe mạnh như một trụ cột của sự dẻo dai và cân bằng. Tuy nhiên, ít người thực sự hiểu rằng:
👉 Đĩa đệm gian đốt sống mới chính là cấu trúc quyết định khả năng chịu lực – linh hoạt – chống thoái hóa của cột sống.
Việc hiểu đúng cơ chế sinh lý của đĩa đệm giúp người tập yoga vận động thông minh hơn, bảo vệ cột sống lâu dài.
⸻
1️⃣ CẤU TẠO ĐĨA ĐỆM – “BỘ GIẢM XÓC SINH HỌC” CỦA CỘT SỐNG
Mỗi đĩa đệm nằm giữa hai thân đốt sống, gồm 3 thành phần chính:
🔹 Nhân nhầy (Nucleus Pulposus)
• Giàu nước (70–90%), proteoglycan và collagen type II
• Có tính đàn hồi – chịu nén
• Phân bố lực đều khi cột sống chịu tải
🔹 Vòng sợi (Annulus Fibrosus)
• Gồm nhiều lớp sợi collagen xếp đồng tâm – đan chéo
• Có vai trò:
• Bao bọc nhân nhầy
• Chống xoắn, chống trượt
🔹 Bản sụn tiếp hợp (Endplate)
• Nằm giữa đĩa đệm và thân đốt sống
• Là cửa ngõ trao đổi chất của đĩa đệm
👉 Có thể hình dung: nhân nhầy là nước, vòng sợi là vỏ chai, còn bản sụn là màng lọc sinh học.
⸻
2️⃣ NUÔI DƯỠNG ĐĨA ĐỆM – ĐĨA ĐỆM “ĂN” BẰNG CÁCH NÀO?
⚠️ Đĩa đệm hầu như không có mạch máu (đặc biệt ở người trưởng thành).
Cơ chế nuôi dưỡng chính:
👉 Khuếch tán thụ động
• Dinh dưỡng và oxy:
• Từ mạch máu thân đốt sống
• Khuếch tán qua bản sụn tiếp hợp
• Thấm dần vào nhân nhầy và vòng sợi
Điều này có nghĩa là:
❌ Đĩa đệm không được nuôi bằng máu trực tiếp
✅ Đĩa đệm phụ thuộc rất lớn vào vận động của cột sống
⸻
3️⃣ TRAO ĐỔI CHẤT – VẬN ĐỘNG CHÍNH LÀ “MÁY BƠM” CỦA ĐĨA ĐỆM
Khi cột sống:
• Cúi – duỗi – nghiêng – xoay nhẹ nhàng
• Có sự nén và giãn luân phiên
👉 Đĩa đệm hoạt động như miếng bọt biển:
• Nén → đẩy chất thải (acid lactic) ra ngoài
• Giãn → hút oxy và dưỡng chất vào trong
Ngược lại:
• Ngồi lâu, đứng lâu, ít vận động
• Tư thế sai kéo dài
➡️ Giảm khuếch tán → đĩa đệm “đói” dinh dưỡng
⸻
4️⃣ CƠ CHẾ SINH BỆNH ĐĨA ĐỆM – KHI SỰ CÂN BẰNG BỊ PHÁ VỠ
Quá trình thường gặp:
1. Giảm vận động hoặc vận động sai
2. Nuôi dưỡng kém
3. Nhân nhầy mất nước → giảm đàn hồi
4. Vòng sợi yếu dần, dễ nứt rách
5. Lệch phân bố lực → phình hoặc thoát vị đĩa đệm
📌 Điều quan trọng:
Thoái hóa đĩa đệm không phải do tuổi tác đơn thuần, mà do:
• Cách chúng ta vận động
• Cách chúng ta sử dụng cột sống mỗi ngày
⸻
5️⃣ VAI TRÒ CỦA YOGA ĐỐI VỚI ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG
Yoga, khi được tập đúng cách, tác động trực tiếp đến sinh lý đĩa đệm:
🧘♀️ Yoga giúp:
• Tăng vận động đa chiều của cột sống
• Cải thiện khuếch tán dinh dưỡng
• Phân bố lại áp lực lên đĩa đệm
• Giữ độ ẩm và đàn hồi của nhân nhầy
• Giảm nguy cơ thoái hóa và tổn thương
⚠️ Nhưng:
• Tập quá mạnh, ép biên độ, sai trục
• Thiếu kiểm soát hơi thở và cảm nhận
➡️ Có thể gây quá tải đĩa đệm
👉 Vì vậy, hiểu sinh lý đĩa đệm chính là chìa khóa để tập yoga an toàn và bền vững.
