26/03/2026
ĐIỀU TRỊ KHẨN TRONG NỘI NHA
ĐIỀU TRỊ KHẨN TRONG NỘI NHA
1. Định nghĩa
Điều trị khẩn trong nội nha là các can thiệp được thực hiện ngay lập tức nhằm xử trí các tình trạng đau và/hoặc sưng liên quan đến bệnh lý tủy và vùng quanh chóp, bao gồm cả các trường hợp chấn thương.
⸻
2. Phân loại
Điều trị khẩn trong nội nha được chia thành:
• Trước điều trị: lần đầu bệnh nhân đến khám
• Trong và sau điều trị: cơn bùng phát nội nha (flare-up)
⸻
3. Nguyên tắc chung
Nguyên nhân chính gây đau là do viêm và tăng áp lực mô, kèm theo sự phóng thích các chất trung gian hóa học.
Mục tiêu điều trị là:
• Giảm kích thích
• Giảm áp lực
• Loại bỏ mô tủy viêm hoặc hoại tử
⸻
4. Chuẩn bị trước điều trị
Gây tê đầy đủ và sâu bằng nhiều kỹ thuật:
• Gây tê tại chỗ, vùng
• Gây tê dây chằng
• Gây tê trong buồng tủy, trong xương
⸻
5. Các tình huống lâm sàng và xử trí
5.1. Viêm tủy không hồi phục (không kèm viêm quanh chóp có triệu chứng)
Xử trí:
• Nên làm sạch kỹ ngay từ lần đầu tiên
→ Làm sạch và tạo dạng hoàn tất hệ thống ống tủy
• Trám tạm
Thuốc giảm đau:
• Nhẹ: Aspirin, Ibuprofen 200–400 mg hoặc Acetaminophen 650mg
• Vừa: Ibuprofen 400 mg, Acetaminophen 650-1000mg
• Nặng: Ibuprofen 600–800 mg + Acetaminophen 1000mg
👉 Không dùng kháng sinh. Trường hợp này sử dụng kháng sinh là không cần thiết và dễ gây ra hiện tượng kháng thuốc về sau.
⸻
5.2. Viêm tủy không hồi phục (có viêm quanh chóp có triệu chứng)
Xử trí:
• Lấy tủy một phần hoặc toàn bộ. Nên làm hoàn tất từ lần đầu tiên.
• Điều chỉnh khớp cắn nếu cần.
• Không chỉ định khoan xương tạo đường dò (một số bác sĩ có thói quen làm việc này mặc dù không cần thiết)
Thuốc:
• Uống trước khi hết thuốc tê. Ibuprofen dùng theo giờ (mỗi 6 giờ)
• Có thể phối hợp Acetaminophen giữa các lần khi đau nhiều
⸻
5.3. Hoại tử tủy có bệnh lý quanh chóp
a. Không sưng
• Mục tiêu: giảm kích thích trong ống tủy
• Có đủ thời gian: làm sạch và tạo dạng hoàn chỉnh
• Không đủ thời gian: làm sạch một phần ( Không khuyến cáo)
• Có thể băng calcium hydroxide
Thuốc:
• Ibuprofen 800 mg + Acetaminophen 1000 mg
• Hoặc phối hợp opioid khi đau nặng ( Acetaminophen 1000mg + Oxycodon 10mg)
⸻
b. Sưng tại chỗ (áp-xe khu trú)
Xử trí:
• Làm sạch và tạo dạng (nếu có thể)
• Dẫn lưu:
• Qua ống tủy
• Hoặc rạch dẫn lưu
• Nếu chưa dẫn lưu được:
→ đưa trâm nhỏ qua chóp ( đến số 25 ISO)
• Băng calcium hydroxide
• Trám tạm (KHÔNG MỞ TUỶ ĐỂ TRỐNG )
• Dùng giảm đau
👉 Không dùng kháng sinh
⸻
c. Sưng lan tỏa – viêm mô tế bào
Xử trí:
• Đưa trâm số nhỏ qua khỏi chóp. Dẫn lưu (qua răng và/hoặc rạch ngoài mặt)
• Băng calcium hydroxide
• Trám tạm ( KHÔNG MỞ TUỶ ĐỂ TRỐNG)
Kháng sinh:
• Penicillin VK ± Metronidazole
• Dị ứng → Clindamycin
Theo dõi:
• Trường hợp nặng: nhập viện, kháng sinh đường tĩnh mạch, rạch dẫn lưu ngoài mặt ở nhiều vị trí
⸻
6. Flare-up (cơn bùng phát nội nha)
Định nghĩa
Đau và/hoặc sưng xảy ra trong hoặc sau điều trị nội nha
Nguy cơ
• Hoại tử tủy + viêm quanh chóp
• Có đau/sưng trước điều trị
⸻
Phòng ngừa
• Thủ thuật đúng
• Dùng thuốc tê tác dụng dài
• Dùng NSAIDs trước và sau điều trị
• Hướng dẫn bệnh nhân
👉 Kháng sinh dự phòng không hiệu quả
⸻
Điều trị flare-up
a. Tủy sống – đã sửa soạn hoàn tất
• Kiểm tra trám tạm
• Thuốc giảm đau nhẹ đến vừa
b. Tủy sống – chưa sửa soạn hoàn tất
• Làm sạch và tạo dạng lại. Kiểm tra lại chiều dài làm việc
• Băng thuốc với gòn khô vô trùng
• Thuốc giảm đau nhẹ đến vừa
⸻
c. Hoại tử tủy – không sưng
Đôi khi tiến triển thành áp xe quanh chóp cấp, áp xe trong xương, dưới màng xương - rất đau.
• Mở miếng trám tạm , làm sạch, bơm rửa
• Dẫn lưu qua răng nếu có thể. Nếu dẫn lưu được qua răng ngay sau khi mở miếng trám tạm thì nên làm sạch, bơm rửa bằng NaOCl. Để yên trong 30 phút hay đến khi ngừng chảy dịch.
• Băng calcium hydroxide
• Trám tạm (KHÔNG ĐỂ TRỐNG)
• Thuốc giảm đau vừa đến nặng
⸻
d. Hoại tử tủy – có sưng
• Dẫn lưu qua răng
• Rạch dẫn lưu
• Băng thuốc với Canxi Hydroxide. Trám tạm (KHÔNG ĐỂ TRỐNG)
• Theo dõi sát bệnh nhân
• Viêm mô tế bào lan toả, tiến triển → nhập viện điều trị tích cực, kết hợp với bác sĩ phẫu thuật
⸻
7. Sau điều trị
Nguy cơ đau sau điều trị
• Thường trong 24 giờ đầu
• Liên quan đến đau trước điều trị và chất lượng điều trị
⸻
Xử trí
• Thuốc giảm đau
• Điều trị lại nếu thất bại
• Rạch dẫn lưu nếu có sưng
• Phẫu thuật quanh chóp khi cần
⸻
BS. TRẦN QUỐC HÙNG