02/02/2026
THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM – NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU
1. Thoát vị đĩa đệm là gì?
Đĩa đệm là cấu trúc nằm giữa các đốt sống, đóng vai trò như một “bộ giảm xóc” tự nhiên giúp cột sống vận động linh hoạt. Cấu tạo của đĩa đệm gồm hai phần chính: Bao xơ (lớp ngoài cứng chắc làm từ sợi collagen) và nhân nhầy (lớp trong mềm mại, giàu nước, có tính đàn hồi cao). Nhờ sự kết hợp này, đĩa đệm giúp cột sống hấp thụ lực, hạn chế chấn động khi cúi, ngửa hoặc xoay người. Tuy nhiên, do không có mạch máu riêng mà phải dựa vào trao đổi chất từ các mô xung quanh, đĩa đệm rất dễ bị thoái hóa theo thời gian.
Thoát vị đĩa đệm là tình trạng phần nhân nhầy bên trong đĩa đệm bị đẩy ra ngoài do bao xơ bị rách hoặc thoái hóa. Phần nhân nhầy tràn ra có thể gây chèn ép các dây thần kinh xung quanh hoặc tủy sống, dẫn đến các cơn đau vùng lưng, cổ. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như tê yếu tay chân, liệt vận động hoặc rối loạn đại tiểu tiện. Thoát vị đĩa đệm thường gặp ở người lớn tuổi, người ít vận động hoặc thường xuyên ngồi sai tư thế trong thời gian dài.
Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng (phần lưng thấp, đốt L4-L5 hoặc L5-S1) và cột sống cổ (đốt C5-C6 hoặc C6-C7). Đây là những nơi chịu áp lực lớn nhất trong sinh hoạt hàng ngày. Ngoài ra, thoát vị cũng có thể xảy ra ở cột sống ngực, nhưng ít phổ biến hơn.
Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân chính gây đau lưng và đau cổ mạn tính, ảnh hưởng đến hơn 5% dân số trưởng thành trên toàn cầu, đặc biệt ở những người từ 30 tuổi trở lên. Nếu không được phát hiện sớm, bệnh có thể làm giảm chất lượng cuộc sống đáng kể, gây ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt hàng ngày.
2. Nguyên nhân bị thoát vị đĩa đệm
Có nhiều yếu tố góp phần khiến đĩa đệm bị thoái hóa dẫn đến thoát vị. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến:
Thoái hóa tự nhiên: Khi tuổi càng cao, đĩa đệm dần mất nước và giảm tính đàn hồi, trở nên giòn hơn và dễ rách. Quá trình này thường bắt đầu từ khoảng 30 tuổi và biểu hiện rõ rệt hơn sau tuổi 50.
Chấn thương: Tai nạn giao thông, té ngã hoặc nâng vật nặng sai tư thế có thể làm rách bao xơ ngay lập tức, dẫn đến thoát vị.
Sai tư thế sinh hoạt: Ngồi lâu, cúi gập người khi làm việc nhà hoặc mang vác không đúng cách làm tăng áp lực lên đĩa đệm, gây tổn thương theo thời gian.
Bệnh lý bẩm sinh: Một số người có cấu trúc cột sống bất thường như gù, vẹo cột sống từ nhỏ cũng làm tăng nguy cơ thoát vị đĩa đệm.
3. Nhóm người dễ bị thoát vị đĩa đệm
Thoát vị đĩa đệm không chừa một ai, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn do đặc điểm sinh lý và thói quen sống:
Người lớn tuổi (trên 50): Ở độ tuổi này, đĩa đệm đã mất đi phần lớn khả năng hấp thụ lực, khiến bao xơ dễ rách khi chịu áp lực.
Người trẻ lao động nặng: Công nhân xây dựng, vận động viên, hoặc tài xế thường xuyên phải xoay người và chịu lực.
Phụ nữ sau mãn kinh: Giảm hormone estrogen làm xương và đĩa đệm yếu đi, đặc biệt ở phụ nữ trên 50 tuổi.
Người thừa cân – béo phì: Trọng lượng dư thừa gây áp lực lớn lên cột sống thắt lưng. Người béo phì có nguy cơ thoát vị đĩa đệm cao gấp 3 lần so với người có cân nặng bình thường.
Nhóm người ít vận động: Nhân viên văn phòng, người làm việc ngồi lâu, không tập thể dục làm giảm lưu lượng máu đến cột sống, khiến đĩa đệm không được nuôi dưỡng đầy đủ.
Người có tiền sử bệnh cột sống: Những người từng bị chấn thương cột sống hoặc mắc các bệnh như viêm khớp, thoái hóa cột sống có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Người có thói quen hút thuốc: Ni****ne trong thuốc lá làm giảm oxy đến đĩa đệm, đẩy nhanh quá trình thoái hóa và rách. Những người hút thuốc lá lâu năm thường có đĩa đệm yếu hơn 30% so với người không hút thuốc.
Theo nhiều nghiên cứu, tỷ lệ thoát vị đĩa đệm tăng cao ở nhóm người có lối sống ít vận động, đặc biệt là những người ngồi hơn 6 giờ mỗi ngày mà không nghỉ giải lao. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì vận động để bảo vệ sức khỏe cột sống.
4. Triệu chứng thoát vị đĩa đệm
Tùy vào vị trí thoát vị và mức độ chèn ép dây thần kinh, các triệu chứng của thoát vị đĩa đệm có thể biểu hiện khác nhau. Dưới đây là các dấu hiệu thường gặp:
4.1. Triệu chứng thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng
Cột sống thắt lưng là vị trí thoát vị đĩa đệm khá phổ biến, chiếm khoảng 80% các trường hợp. Các triệu chứng bao gồm:
Đau lưng dưới lan xuống chân: Cảm giác đau nhói từ thắt lưng xuống mông, đùi, thậm chí đến bàn chân. Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, tùy thuộc vào mức độ chèn ép.
Tê bì hoặc ngứa ran: Cảm giác kiến bò ở chân hoặc bàn chân, đặc biệt khi ngồi lâu.
Yếu cơ: Khó đứng dậy, đi bộ xa hoặc nâng vật nặng do cơ chân bị ảnh hưởng. Một số bệnh nhân không thể nhón gót hoặc đi bằng mũi chân.
Đau tăng: Khi ho, hắt hơi, hoặc cúi người làm cơn đau trở nên dữ dội hơn.
Đau về đêm: Một số người cảm thấy đau tăng khi nằm ngửa, do tư thế làm tăng áp lực lên đĩa đệm.
4.2. Triệu chứng thoát vị đĩa đệm cột sống cổ
Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ thường gặp ở những người làm việc văn phòng, thường xuyên ngồi trước máy tính, cúi gập cổ trong thời gian dài, gây áp lực lên các nhóm cơ, đĩa đệm và làm tổn thương cột sống… Các triệu chứng bao gồm:
Đau cổ lan ra tay: Cơn đau từ cổ lan xuống vai, cánh tay hoặc ngón tay. Cơn đau có thể kèm theo cảm giác nóng rát hoặc châm chích.
Tê bì ngón tay: Mất cảm giác ở một số ngón tay, đặc biệt khi cầm, nắm đồ vật.
Đau đầu, chóng mặt: Do chèn ép mạch máu hoặc dây thần kinh cổ, gây đau vùng sau gáy và chóng mặt khi xoay cổ.
Giới hạn vận động: Khó xoay cổ, nâng tay hoặc mang vật nặng. Một số bệnh nhân cảm thấy cứng cổ, không thể quay đầu sang một bên.
Yếu tay: Khó cầm nắm hoặc nâng vật nhẹ, ảnh hưởng đến công việc hàng ngày như viết chữ, gõ phím.
Nếu các triệu chứng này kéo dài hơn 1-2 tuần, bạn cần đến bác sĩ ngay để kiểm tra. Đừng chần chừ, việc chủ quan có thể khiến bệnh tiến triển đến giai đoạn nặng hơn và khó điều trị bằng các phương pháp bảo tồn.