27/10/2025
ĐAU BỤNG KINH
Là tình trạng đau hạ vị xuất hiện theo chu kỳ kinh nguyệt, là một trong những rối loạn phụ khoa thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Dựa vào căn nguyên, chia thành hai nhóm: nguyên phát và thứ phát. Đau bụng kinh nguyên phát thường xuất hiện vài năm sau khi có kinh, liên quan chặt chẽ đến hoạt động phóng noãn. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu do tăng tổng hợp và phóng thích prostaglandin F2α, E2 từ nội mạc tử cung trong giai đoạn hoại tử, gây co thắt tử cung quá mức, tăng trương lực cơ và giảm lưu lượng máu, dẫn đến thiếu máu cục bộ và đau. Ngoài prostaglandin, leukotrien và vasopressin cũng góp phần làm tăng co bóp và khuếch đại cảm giác đau.
Đau bụng kinh thứ phát thường xuất hiện sau 25 tuổi, liên quan đến bệnh lý nền như lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung, polyp, hẹp cổ tử cung hoặc viêm vùng chậu mạn. Lâm sàng thường là đau tăng dần, ít đáp ứng với điều trị thông thường, kèm rong kinh, thống kinh kéo dài hoặc đau khi giao hợp.
Chẩn đoán dựa vào khai thác tiền sử, khám lâm sàng và loại trừ bệnh lý thực thể bằng siêu âm, cộng hưởng từ hoặc nội soi ổ bụng khi cần.
Điều trị đau bụng kinh nguyên phát tập trung vào ức chế prostaglandin và điều hòa co bóp tử cung. NSAIDs là lựa chọn hàng đầu (ibuprofen, naproxen, mefenamic acid), dùng sớm ngay khi hành kinh. Thuốc tránh thai phối hợp có hiệu quả nhờ ức chế phóng noãn và giảm sản xuất prostaglandin. Một số trường hợp có thể dùng dụng cụ tử cung phóng thích levonorgestrel. Với đau bụng kinh thứ phát, điều trị cần nhắm tới nguyên nhân, ví dụ phẫu thuật u xơ, điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật lạc nội mạc tử cung, hay can thiệp dị dạng giải phẫu.
Các hướng tiếp cận mới bao gồm thuốc điều biến thụ thể progesteron, thuốc kháng leukotrien, cùng với ứng dụng công nghệ hình ảnh và trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán sớm lạc nội mạc tử cung, nhằm giảm gánh nặng của đau bụng kinh thứ phát.
BS Mạnh Hùng
https://bsmanhhung.com