11/07/2021
LỊCH SỬ CHÙA DIỆU NAM (DIỆU NAM PHẬT ĐƯỜNG)
1. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH CHÙA DIỆU NAM
Chùa Diệu Nam (Diệu Nam Phật đường) tọa lạc tại địa chỉ Số 60 phố Đại La, phường Trương Định, quận Hai bà Trưng, Tp. Hà Nội là cơ sở tôn giáo trực thuộc Giáo hội Phật đường Nam tông Minh Sư đạo còn lại duy nhất tại Thủ đô Hà Nội.
Khoảng đầu những năm 1920, Đại Lão sư Trình Đạo Thanh - một trong Thập địa Lão sư của Giáo hội Cư sĩ Phật đường Nam Tông (nay là Giáo hội Phật đường Nam Tông Minh Sư đạo) - trụ trì Bích Nam Phật đường ở tỉnh Bình Định được cơ báo đã ra Hà Nội truyền đạo cho Cụ Thái Bùi Ngọc Hà (trụ trì chùa Phúc Lâm, Thanh Trì, Hà Nội). Từ đó, Cụ Thái tiếp độ đệ tử, hoằng dương đạo pháp, trở thành vị Tiền Tổ hoằng khai Đại Đạo Minh Sư ở khu vực Hà Nội và vì nữ phái (Khôn đạo) chỉ được truyền đạo cho đệ tử nữ nên đạo Minh Sư ở Hà Nội chỉ có phái nữ.
Năm 1930, các Cô Thái Nguyễn Thị Yên (An), Mai Thị Tất, Nguyễn Thị Đoàn cùng các đồng đạo Cô Thái Đỗ Thị Tỉnh, Sầm Thị Vượng, Ngô Thị Toàn… là những đệ tử của Cụ Thái Bùi Ngọc Hà đã cùng nhau xây dựng linh cơ Diệu Nam Phật đường tại 60 Đại La, phường Trương Định, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội làm nơi tu hành, độ chúng và do Cô Thái Nguyễn Thị Yên (An) trụ trì.
Cùng thời điểm đó, còn có một số ngôi chùa thuộc Minh Sư đạo như: Chùa Phúc Lâm, Thanh Trì, Hà Nội do cụ Thái bùi Ngọc Hà trụ trì; Chùa Minh Nam Phật đường, quận Đống Đa, Hà Nội do Cô Thái Đỗ Ngọc Diệp trụ trì; Chùa Tĩnh Lâu, quận Tây Hồ, Hà Nội do Cô Thái Trần Ngọc Tín trụ trì…
Hiện nay, chỉ còn lại chùa Diệu Nam với gần 100 năm lịch sử gìn giữ và bảo tồn tín ngưỡng, tôn giáo Minh Sư Đạo.
2. ĐẶC ĐIỂM CHÙA DIỆU NAM (DIỆU NAM PHẬT ĐƯỜNG)
- CƠ SỞ TÔN GIÁO MINH SƯ ĐẠO
Mang đặc điểm riêng của những ngôi chùa phái “Phật đường” Nam tông Minh Sư đạo, tôn thờ Tam giáo (Nho, Phật, Đạo) nên chùa Diệu Nam có những đặc điểm dễ nhận biết:
- Sau tên chùa có chữ “Phật đường”, mái chùa đề Diệu Nam Phật đường, cổng chùa đề Diệu Nam Đường, không dùng chữ “Tự” như các chùa Phật giáo.
Vd: Như các chùa trong đạo: Tổ đình Quang Nam Đường, Nam Nhã Đường, Đông Nam đường….
- Trên đỉnh chùa đặt Bình Hồ Lô, tường hai bên trang trí hình Bát quái đồ….
- Chánh điện được bày trí tuân thủ theo nghi thức thờ phụng của đạo Minh Sư: Tại chánh điện, gian giữa là Tam Bảo, có tượng Đức Phật Mẫu, đức Di Lặc, Kim đồng, Ngọc Nữ , Đức Thích Ca Mâu Ni Phật trong Tòa Cửu Long. Tam Bảo được sắp xếp theo Càn Khôn Thiên bàn (bàn thờ trời đất) mô tả sự biến hóa, hình thành Trời đất, vạn vật….Điểm chỉ có ở Minh Sư đạo là Trung tâm Thiên Bàn đặt vòng tròn Vô Cực Linh quang - biểu trưng thờ Đức Vô Cực Diêu Trì Kim Mẫu. Ngay dưới vòng Vô Cực là bình tịnh thủy, hai chén nước tượng trưng cho âm dương. Trên có Lư hương coi là Tiên thiên (Càn vi Thiên), dưới có Lư trầm coi là Hậu thiên (Khôn vi địa) và cặp đèn Lưỡng nghi. Vị trí đồ lễ đặt theo ngũ hành, bát quái, thập can, thập nhị chi...
Ngay dưới Thiên bàn là ban thờ Thổ thần, đối diện Tam bảo là ban thờ Hộ pháp Long thần. Bên trái Tam Bảo thờ đức Thuần Dương Lữ Tổ (Phù Hựu Đế Quân – một trong Vân Thành Thất Thánh), bên phải thờ Lịch Đại Tổ Sư của Minh Sư đạo. Hai ban vuông góc, bên trái thờ các Cô Thái, tu sĩ chùa Diệu Nam, bên phải thờ đức Địa Tạng Vương Bồ Tát độ chân linh Càn đạo, Khôn đạo đã quy y hộ đạo và chân linh bách tính.
- Các câu đối trong Tam Bảo thể hiện ý nghĩa và các điển tích trong Minh Sư đạo, trong đó điển hình là câu đối lớn nhất về tích “Bát Tiên Thượng Thọ”
- Bia đá trong Chánh điện còn ghi rõ sự hình thành Diệu Nam Phật đường có sự chứng minh của Đại Lão Sư Trình Đạo Thanh (một trong Thập địa Lão sư của Minh Sư đạo) trụ trì chùa Bích Nam Phật đường, tỉnh Bình Định.
- Ngoài ra, tại chùa Diệu Nam còn lưu lại các bức hình chụp Đại Lão sư Trình Đạo Thanh cùng các Cô Thái chùa Diệu Nam và bổn đạo từ năm 1933; hình chụp Tổ thứ 26 - Trần Đạo Minh Tổ Sư ghé thăm Chùa Diệu Nam từ năm 1938; hình chụp Tổ Vương Đạo Thâm ra chùa Diệu Nam để cầu tiến đạo cho bổn đạo từ những năm 1940 – 1950… Đồng thời, Chư vị Hội đồng Trưởng Lão, Trưởng Ban Trị Sự Trung ương và chư vị chức sắc các Phật đường cũng thường xuyên ra thăm và cầu tiến đạo cho bổn đạo chùa Diệu Nam.
- Đạo Minh Sư thờ Phật, tu Tiên, các tu sĩ không cần xuống tóc; hành đạo và giữ gìn giới luật theo Hiến chương của Minh Sư đạo.
- Đạo phục của Minh Sư đạo là áo dài màu đen, quần trắng, mũ màu đen hoặc chít khăn đóng, mấn màu đen, hài màu đen.
- Kinh sách dùng tụng niệm là: kinh Ngọc Hoàng, kinh Địa Mẫu, kinh Di Đà, kinh Cứu Khổ, kinh Phổ Môn, kinh Địa Tạng, Bắc Đẩu chân kinh, Thanh Tịnh kinh, Khổng Tử tâm kinh, Liên Hoa Bảo Sám kinh, Đạo Đức kinh, Thái Thượng Cảm Ứng Thiên kinh, Thiên Ngươn kinh, ....
3. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHÙA DIỆU NAM
Trụ trì chùa đầu tiên là Cô Thái Nguyễn Thị Yên (An) – pháp danh Ngọc Tư (1893-1963), cùng tu có Cô Thái Mai Thị Tất – pháp danh Ngọc Trinh (1872-1964) và Cô Thái Nguyễn Thị Đoàn – pháp danh Ngọc Sâm (1898-1983); các đồng đạo như Cô Thái Đỗ Thị Tỉnh, Ngô Thị Toàn, Sầm Thị Vượng cũng thường qua lại chùa.
Năm 1957, các Cô Thái đã để lại một bản “Chúc Thư”, trong đó nêu lên tâm nguyện của mình: “Chúng tôi muốn rằng ngôi chùa ấy vĩnh viễn là nơi thờ cúng, không ai được bán đi hoặc đem cầm cố. Sau khi chúng tôi qua đời ngôi chùa ấy sẽ giao cho đệ tử của chúng tôi trông nom, gìn giữ, tu bổ chùa, chăm lo việc thờ cúng....Sau này các đệ tử chúng tôi già yếu đi cũng sẽ chọn lấy 5 người đệ tử để giao lại quyền và công việc của chùa, vĩnh viễn để làm nơi thờ cúng....”
Với mục đích xây chùa làm công đức, tạo phúc cho đời sau, trước độ kỷ sau độ nhân; với tâm nguyện gìn giữ, bảo tồn, duy trì dòng đạo, ngôi chùa vĩnh viễn giữ được nguồn gốc Đại đạo Minh Sư. Các Cô Thái đã cống hiến cả cuộc đời và tài sản của mình vì đạo pháp và giao lại cho các đệ tử chân truyền từ đời này sang đời khác
Sau khi Cô Thái Nguyễn Thị Yên liễu đạo năm 1963, Cô Thái Nguyễn Thị Đoàn tiếp tục trụ trì lo toan công việc chùa, duy trì đạo pháp. Đến năm 1983, Cô Thái liễu đạo và giao lại công việc chùa cho đệ tử là Cô Thái Trịnh Thị Lương.
Năm 1996, Cô Thái Lương liễu đạo giao lại việc thờ cúng, duy trì đạo pháp cho đệ tử là Bảo Ân - Phạm Thị Là. Từ đó đến nay, Bảo Ân Phạm Thị Là vẫn y theo lời căn dặn của các vị Tổ, Thầy gìn giữ, phổ truyền tín ngưỡng, tôn giáo Đại Đạo Minh Sư cho các tín đồ, Phật tử.
Năm 2008, ba phái Đức Tế, Phổ Tế, Hoằng Tế của Phật đường Nam Tông hợp nhất tổ chức tôn giáo và được Ban Tôn giáo Chính phủ công nhận với tên gọi Giáo hội Phật đường Nam Tông Minh Sư đạo theo Quyết định số 196/QĐ-TGCP ngày 01/10/2008, đính kèm Danh sách 18 tỉnh thành có Minh Sư đạo, trong đó Hà Nội có duy nhất 01 cơ sở tôn giáo là chùa Diệu Nam Phật đường tọa lạc tại số 60, Đại La, phường Trương Định, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
Cô Thái Phạm Thị Là, pháp danh Phạm Ngọc Bảo - người đệ tử chân truyền duy nhất đời thứ 3 của chư Tổ ở chùa Diệu Nam Phật đường đã được Giáo hội Phật đường Nam tông Minh Sư đạo chính thức bổ nhiệm trụ trì Diệu Nam Phật đường theo “Đạo Lệnh” số 31/BTS-ĐL ngày 28/5/2009 và được Ban Tôn giáo Chính phủ công nhận phong phẩm chức sắc phẩm Dẫn Ân theo Công văn số 1002/TGCP-CĐ ngày 05/10/2009 và phẩm Bảo Ân (phẩm bậc cao nhất dành cho phái nữ của Minh Sư đạo) theo Công văn số 837/TGCP-CĐ ngày 27/7/2017.
Chùa Diệu Nam đã được ghi nhận trong các tài liệu như trong Sổ tay công tác tôn giáo của Mặt trận thành phố Hà Nội, Minh Sư đạo được ghi nhận là 1 trong 8 tôn giáo hoạt động tại Thủ đô có cơ sở tại Diệu Nam Phật đường, số 60 phố Đại La, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội; Trong một số Tài liệu của UBND phường Trương Định và quận Hai Bà Trưng cũng ghi nhận Diệu Nam Phật đường là cơ sở tôn giáo thuộc Giáo hội Phật đường Nam tông Minh Sư đạo, một trong 03 cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn phường Trương Định.
Cùng với sự phát triển của toàn đạo, Chùa Diệu Nam đang trên bước củng cố và phát triển tổ chức để đồng hành cùng các tôn giáo mở rộng phương tiện phổ độ chúng sanh, tu chơn giải thoát, góp phần phục vụ dân tộc, xây dựng hòa bình, an lạc.