17/03/2026
Geleen
Hoe gaan jy aan na iemand se dood?
Niemand leer jou hoe nie.
Hulle gee jou condolences soos 'n warm kombers wat te kort is. Hulle sê: "Sterkte." "Tyd." "God se plan." En jy knik, want dis makliker as om te sê: Ek weet nie hoe om nou 'n mens te wees nie. Ek weet nie hoe om asem te haal sonder daai een persoon wat my wêreld vasgehou het nie.
Die wêreld hou aan met 'n wreed soort normaliteit.
Ketels kook. Skerms fl***er. Mense grap oor klein goed. Jou foon lui. Iemand vra wat jy vir aandete gaan maak. Jy kyk na hulle soos iemand wat 'n ander taal praat, want in jou kop is daar net een sin wat bly herhaal: Maar hulle is weg.
Dis die deel wat niemand sê nie: rou voel nie soos hartseer alleen nie. Dit voel soos ’n fout in die heelal. Soos iets wat nie moes kon gebeur nie, maar toe gebeur dit, en nou moet jy steeds jou skoene aantrek en jou tande borsel en voorgee jy verstaan hoe tyd werk.
Aan die begin is jy nie "sterk" nie. Jy is net daar.
Jy bestaan.
Jy beweeg soos iemand wat 'n glas in jou bors dra en bang is om te vinnig te draai.
Jy sal snaakse goed doen. Jy sal vergeet om te eet. Of jy sal eet soos iemand wat probeer vul wat nie gevul kan word nie. Jy sal vir 'n oomblik lag en dan skrik vir jou eie lag, want hoe durf jy iets ligs voel in 'n wêreld wat so swaar geword het? Jy sal huil oor 'n random ding. 'n Winkelrak. 'n Reuk. 'n Liedjie. 'n Ou voicenote. Rou is nie net trane nie. Dit is herinneringe wat jou uit die bloute aanval, soos iemand wat jou naam roep in 'n winkel en jy draai om en daar is niemand.
Die ergste is die oggend-oomblik.
Daai eerste sekonde wanneer jy wakker word en alles nog heel is.
Dan kom die herinnering terug soos koue water:
O ja.
Hulle is nie meer nie.
Dit gebeur oor en oor. Niemand praat daaroor nie, want dis nie net hartseer nie. Dis herhaaldelike verlies. Dis om elke dag weer te hoor die deur gaan nooit weer oop nie.
Hoe gaan 'n mens dan aan?
Nie deur groot antwoorde nie.
Nie deur "positief bly" nie.
Jy gaan aan deur klein, dom, onheroïese dinge.
Jy maak koffie al proe dit na niks.
Jy stort al voel dit sinneloos.
Jy ry winkel toe en staan voor die rak en onthou skielik hulle het altyd hierdie een ding gekies. Jy sit met die item in jou hand en jy weet nie of jy dit moet koop of weggooi nie, want dit voel soos verraad en eerbetoon op dieselfde tyd.
Dis hoe rou werk. Dit maak selfs brood en melk emosioneel.
Mense d**k "aan gaan" beteken jy moet aanbeweeg.
Maar rou is nie 'n pad met 'n einde nie. Dis 'n nuwe manier van leef.
Jy kom nie oor dit nie. Jy leer om daarmee saam te leef, soos 'n litteken wat soms brand wanneer dit reën.
Hier is iets mooi wat ek eers later verstaan het:
Liefde hou nie op as iemand doodgaan nie.
Dit verander net plek.
Dit sit nou in jou geheue soos 'n huis waarin die ligte nog aan is.
Dit sit in jou lyf, in maniere waarop jy nog steeds reageer op dinge soos hulle jou geleer het.
Dit sit in jou mond wanneer jy hul naam sê en jy wil dit sagter sê, soos iemand wat slaap.
Party dae voel jy okay.
Dan voel jy skuldig.
Dan besef jy: om okay te voel beteken nie jy het minder lief nie. Dit beteken net jy het oorleef. Oorleef is nie ontrou nie. Dis mens.
So wat doen jy?
Jy praat oor hulle wanneer jy kan.
Jy noem hul naam.
Jy hou op om jouself te straf vir oomblikke van lig.
Jy laat mense jou help, al is jy hardegat.
Jy skep klein rituele, want die hart verstaan ritueel beter as raad.
En as jy regtig nie weet wat om te doen nie, doen jy net die volgende klein ding.
Net die volgende asem.
Net die volgende koppie koffie.
Net die volgende dag.
Want die waarheid is: jy gaan nie aan deur hulle agter te los nie. Jy gaan aan deur hulle saam te dra.
Nie soos 'n ketting om jou keel nie, maar soos 'n hand op jou rug.
Iets wat jou herinner: hierdie liefde was werklik.
Daarom maak dit nou so seer. En ja, dit word later stiller. Nie omdat jy vergeet nie. Maar omdat jou hart leer: pyn en liefde kan in dieselfde bors woon, sonder om mekaar dood te druk.
Dis hoe jy aan gaan na iemand se dood.
Nie mooi nie.
Nie netjies nie
Jy gaan aan met trane op die verkeerde tye.
Met lag wat jou verras.
Met herinneringe wat jou skielik vang,
en met 'n liefde wat nie gesterf het nie,
net van vorm verander het.
©️ -edb- 2026