29/06/2025
Nga Prof.ass. Izet Sadiku, infektolog në Poliklinikën ENDOCLINIC
🌡️ Çka është FRUTHI?
Fruthi (morbilli) është një sëmundje shumë ngjitëse virale, që para vaksinimit shfaqej në epidemitë e periudhës 2–5‑vjeçare. Manifestohet me temperaturë të lartë, simptoma katarrale (rrëshkitje hundësh, kollë, konjunktivit), dhe shfaqje të ekzantemës (njolla makulopapuloze) në lëkurë e mukozë (!).
🧬 Si përhapet?
Virusi përhapet përmes spërklave në ajër dhe kontaktit të drejtpërdrejtë me personin e infektuar. Janë të rrezikuar posaçërisht fëmijët dhe të rriturit jo-imunë. Infektiviteti është më i lartë në fazën katarrale; 2 ditë pas shfaqjes së ekzantemës, infektueshmëria ulet dukshëm (!).
👶 Inkubacioni dhe simptoma
• Inkubacioni: 10–12 ditë pa simptoma (!)
• Faza katarrale (3–4 ditë): ethe 39–40 °C, kollë, konjunktivit, dhe njollat karakteristike të Koplikut në gojë (!)
• Faza egzantematike (2–3 ditë): shfaqja e njollave të kuqe që përhapen nga fytyra te pjesa tjetër e trupit; temperatura fillon të ulet dhe ekzantema zbehet gradualisht (!).
• Përmirësimi (recovery): temperatura normalizohet, zbehet ekzantema, vjen një qerim i lehtë i lëkurës, dhe rritet oreksi ().
⚠️ Komplikacionet
Nëse temperaturat dhe simptomat vazhdojnë, mund të ndodhin komplikacione si otiti (veshi), pneumoni (mushkëritë), encefaliti (tru), dhe subacute sclerosing encephalitis – një sëmundje shumë e rrallë por serioze (!).
🧪 Si diagnostikohet?
Diagnostika bazohet midis:
1. Klinikës (Koplik, ekzantema, përparimi sipas stadit),
2. Testeve laboratorike si leukopenia,
3. Serologjisë (ELISA, hemagglutinim, test neutralizimi) (!).
🛡️ Trajtimi
– Masat higjeno-sanitare: izolim, ventilim i dhomës, shmangie e shkollës/çerdhës.
– Trajtim simptomatik: antipiretike, ekspektorantë, vitamina, lëngje. Antibiotikë administrohen nëse shfaqen komplikacione bakteriale (!).
💉 Parandalimi: vaksinimi
• Pasiv: përdoret gammaglobulinë pas ekspozimit (brenda 3–6 ditëve), sidomos te fëmijët më të dobët fizikisht ().
• Aktiv: vaksina jepet në moshën 12 muajshe (dozë 0.5 ml, subkutane). Kombinohet shpesh si vaksina MMR (me fruth, parotid dhe rubella). Rivotësohet para moshës shkollore (!).
Pas infektimit të një përfundon imuniteti i përjetshëm ().
📌 Situata në Kosovë
• Kohët e fundit në Kosovë janë raportuar raste sporadike me fruth zakonisht si pasojë e mosvaksinimit.
✍️ Përfundim
Fruthi është sëmundje serioze dhe e parandalueshme.
Masat parandaluese;
• Vaksinim të plotë sipas kalendarit vijues,
• Monitorim epidemiologjik të situatës lokale,
• Përgjigje të menjëhershme kur shfaqen raste,
• Edukimi publik për përfitimet e vaksinimit dhe rreziqet e mos‑vaksinimit.
Për termin mund të thirrni në ☎️ 044660900
