17/12/2025
Filozofi pa psikologji? Psikolog pa filozofi?
Një reflektim që s’ta lë rehat mendjen.
Filozofia pa psikologji është si hartë pa terren. Flet për të vërtetën, për qenien, për moralin — por nuk e njeh njeriun real: atë që frikësohet, dëshiron, ngatërrohet dhe shpesh e saboton veten. Flet për çfarë duhet të jetë njeriu, pa guxuar të zbresë te pse njeriu nuk është ashtu. Dhe kur filozofia nuk e njeh psiken, kthehet lehtë në ideologji, dogmë ose moralizëm të ftohtë.
Psikologjia pa filozofi, nga ana tjetër, është si mekanik që rregullon motorin pa e ditur kah po shkon makina. Menaxhon simptomën, qetëson ankthin, rregullon sjelljen — por nuk e pyet jetën për kuptimin. Nuk pyet “pse po jetoj?”, por vetëm “si të funksionoj?”. Dhe psikologu që s’di t’i deshifrojë simbolet, mitet, ëndrrat, arketipet, rrezikon ta reduktojë shpirtin në protokoll dhe njeriun në “rast klinik”.
Simboli është ura mes filozofisë dhe psikologjisë. Aty ku mendimi abstrakt bëhet figurë, dhe përvoja e brendshme fiton kuptim universal. Një filozof pa psikologji e sheh simbolin si metaforë të bukur. Një psikolog pa filozofi e sheh si devijim. Por simboli është gjuha e pavetëdijes — alfabeti i shpirtit.
Filozofi pa psikologji prodhon mendim të ftohtë.
Psikologjia pa filozofi prodhon terapi pa horizont.
E para rrezikon ta humbë njeriun.
E dyta rrezikon ta humbë kuptimin.
Vetëm kur bashkohen, lind urtësia. Jo thjesht dije, por aftësia për ta kuptuar njeriun në dhimbjen e tij, në ëndrrat e tij, në kontradiktat e tij. Sepse njeriu nuk është vetëm mendje që mendon, as vetëm psike që reagon — ai është qenie që kërkon kuptim.
Dhe kuptimi lind pikërisht aty ku filozofia zbret në trup e emocione, ndërsa psikologjia ngrihet drejt pyetjeve të mëdha të jetës, vdekjes, lirisë dhe përgjegjësisë.
Pa këtë takim, filozofi flet bukur por zbrazët.
Pa këtë takim, psikologu ndihmon — por nganjëherë verbërisht.
Me këtë takim, të dy bëhen diçka më shumë:
shërbëtorë të së vërtetës së njeriut.
